در حال بارگذاری ...
  • جهت استفاده از ابزارک اوقات شرعی در سایت یا وبلاگتان اینجا کلیک کنید

  • اثر محلول پاشی کود اوره بر عملکرد و اجزاء عملکرد دانه دو رقم گندم

    به منظور بررسی اثر مقادیر کود اوره (30،20،10،0 کیلوگرم در هکتار) بصورت محلول پاشی در زمانهای مختلف رشد (اواخر پنجه زنی، ظهور سنبله و دانه بندی) بر عملکرد، اجزاء عملکرد دانه دو رقم گندم تجن و خزر 1 در سال زراعی 75-1374 انجام شد. این آزمایش بصورت کرتهای خرد شده در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با چهار تکرار در مزرعه ایستگاه کشاورزی گنبد اجرا گردید. نتایج حاصل از این بررسی نشان داد که تعداد پنجه و پنجه بارور، تعداد گلچه در سنبله، وزن هزار دانه، عملکرد دانه و شاخص برداشت رقم تجن بطور معنی دار از رقم خزر 1 بیشتر بود. افزایش مقدار کود اوره بصورت محلولپاشی بر روی برگ باعث افزایش تعداد گلچه در سنبله، شاخص برداشت، عملکرد دانه، شاخص سطح برگ، دوام سطح برگ و درصد پروتئین دانه در مقایسه با شاهد شد. محلول پاشی کود اوره در اواخر مرحله پنجه زنی بیشترین تاثیر را روی تعداد پنجه و پنجه بارور در هر بوته، تعداد گلچه در سنبله، شاخص برداشت، شاخص سطح برگ، دوام سطح برگ و عملکرد دانه در مقایسه با مراحل دیگر برداشت.

    مقدمه

    گندم به عنوان یکی از عمده ترین محصولات کشاورزی، تامین کننده بیشترین نیاز غذایی انسانها در کشورهای مختلف جهان به خصوص مردم کشورهای جهان سوم است که قوت غالب آنان را تشکیل می دهد، میزان عملکرد گیاهان زراعی و افزایش آنها به وسیله اثر توام عوامل اصلی رشد، نور، گرما، رطوبت و تغذیه تعیین می شود. نیتروژن از مهمترین عناصر ضروری گیاه است و کمبود عرضه آن در خاک بیش از عناصر دیگر است.

    زمان و نحوه مصرف کودهای ازته از اهمیت زیادی برخوردار است (1). شرایط محیطی از قبیل شوری خاک، گرما، مسمومیت عناصر سنگین خاک بر روی رشد گیاه و جذب نیتروژن توسط ریشه و متابولیسم آن در گیاه اثر نامطلوب دارند (2). گندم در خاکهایی با زهکشی ضعیف توان جذب نیتروژن را دارد لذا تغذیه برگی هنگامی مؤثر است که گیاه نتواند مواد غذایی مورد نیاز خود را از خاک جذب کند (11). در خاکهای شور در صورت بروز کمبود نیتروژن، محلول پاشی اوره بر روی گندم موجب افزایش عملکرد می شود (2). آزمایشهای بعمل آمده نشان می دهد که محلول پاشی کود اوره در زمان گلدهی یا بعد از آن باعث افزایش مقدار نیتروژن دانه در گیاه می شود. (9). کیفیت دانه گندم زمستانه با محلول پاشی نیتروژن در مرحله سنبله دهی، گلدهی، اوایل مرحله خمیری شدن بهبود می یابد (8 و 12). بیشترین مقدار عملکرد دانه با مصرف نیتروژن در زمان کاشت و به اضافه محلول پاشی آن در مرحله پنجه زنی به دست آمد (9).

    هدف از این آزمایش بررسی اثرات محلول پاشی مقادیر مختلف کود اوره در مراحل مختلف رشد گندم بر روی تعداد پنجه و پنجه بارور در هر بوته، تعداد گلچه در سنبله، تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه، شاخص برداشت، عملکرد دانه و درصد پروتئین دانه می باشد.

    مواد و روشها

    این آزمایش در سال زراعی 75- 1374 در محل ایستگاه تحقیقات کشاورزی واقع در 3 کیلومتری شرق گنبد کاووس اجرا شد. طرح آماری مورد استفاده کرتهای خرد شده درقالب بلوکهای کامل تصادفی در چهار تکرار بود. در این طرح ارقام گندم تجن و خزر 1 در کرتهای اصلی و میزان صفر 30،20،10 کیلوگرم کود اوره در هکتار در کرتهای فرعی درجه یک و زمانهای محلول پاشی در مراحل اواخر پنجه زنی و ظهور سنبله و دانه بندی در کرتهای فرعی درجه دو قرار گرفت. پس از آماده سازی زمین کود شیمیایی فسفات دآمونیوم به مقدار 100 کیلوگرم در هکتار و سولفات پتاسیم به مقدار 50 کیلوگرم در هکتار به کرتهای آزمایش داده شد. کاشت در تاریخ 18 آذرماه سال 1374 با ردیف کار شش خطی انجام گرفت. فاصله بین ردیفهای کشت 25 سانتی متر و هر کرت شامل 12 ردیف 6 متر با تراکم 320 بوته در متر مربع در نظر گرفته شد. کلیه عملیات زراعی در طول رویش به روش معمول اجرا گردید.

    در زمانهای تعیین شده با تهیه تیمارهای کودی اوره به میزان 300 لیتر در هکتار محلول پاشی بعمل آمد. تعداد 10 بوته بطور تصادفی از هر کرت برداشت شد و جهت محاسبه اجزاء عملکرد مورد استفاده قرار گرفت. برداشت شش ردیف وسط هر کرت به طول 5 متر در تاریخ 2/4/75 با کمباین مخصوص بعمل آمد. همچنین با اندازه گیری سطح برگ با دستگاه سطح برگ سنج در چندین مرحله بر اساس درجه روز رشد (GDD) مقدار شاخص سطح برگ (LAI) و دوام سطح برگ(LAD) محاسبه گردید.

    برای محاسبه LAI طی یازده مرحله نمونه برداری از سطح مشخص شده گیاه برداشت شد. پس از رسم منحنی شاخص سطح برگ بر اساس درجه روز رشد سطح زیر منحنی محاسبه و دوام سطح برگ لحاظ گردید. همچنین می توان از رابطه: 

    2]/(T2-T1)(LAI1 LAI2)LAD=[ 

    دوام سطح برگ را محاسبه کرد. جهت محاسبه درجه روز (GDD) از رابطه:

    GDD=(Tmax Tmin)/2-Tb

    نیز استفاده شد که در این معادلهTb برای گندم 2 درجه سانتی گراد در نظر گرفته شد.

    اطلاعات جمع آوری شده در قالب طرح آمار مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

    نتایج و بحث :

    تاثیر مقدار کود اوره در محلول پاشی بر روی مقدار گلچه در هر سنبله، شاخص برداشت و عملکرد دانه و همچنین بر روی درصد پروتئین دانه معنی دار بود (جدول 1). مصرف کود اوره به مقادیر 30،20،10، کیلوگرم در هکتار تعداد گلچه بیشتری در مقایسه با تیمار شاهد تولید نمود. اما بین مقادیر کود اوره اختلاف معنی دار مشاهده نشد. نتایج بدست آمده توسط سایر محققین (3) حاکی از آن است که نیتروژن باعث افزایش تعداد گلچه در سنبله می شود به شرطی که این ماده غذایی قبل از ظهور سنبله به گیاه داده شود (3). کود اوره به مقدار 30 کیلوگرم در هکتار در مقایسه با تیمار شاهد روی شاخص برداشت بیشترین تاثیر را داشت و بین مقادیر مختلف کود اوره اختلاف معنی دار مشاهده شد.

    محلول پاشی کود اوره به مقدار 30 کیلوگرم در هکتار موجب تولید دانه به مقدار 2830 کیلوگرم در هکتار شد. در حالیکه در تیمار شاهد عملکرد دانه 1670 کیلوگرم در هکتار بود. آزمایشات بعمل آمده در این مورد نشان می دهد که محلول پاشی کود اوره موجب افزایش عملکرد دانه می شود. (10).

    محلول پاشی کود اوره به مقادیر 30،20 کیلوگرم در هکتار بیشترین تاثیر را روی درصد پروتئین دانه داشتند. در بسیاری از منابع علمی (5 و 7 و 13) گزارش شده است که درصد پروتئین دانه گندم با افزایش مصرف مقدار کود اوره افزایش می یابد و درصد پروتئین دانه به مقدار نیتروژن مصرفی بستگی دارد.

    تاثیر زمان محلول پاشی کود اوره بر روی صفات مورد مطالعه معنی دار بود. محلول پاشی کود اوره در مرحله اواخر پنجه زنی موجب افزایش تعداد پنجه و پنجه بارور در هر بوته، تعداد گلچه در هر سنبله، شاخص برداشت و عملکرد دانه شد. با تاخیر در زمان محلول پاشی کود اوره تعداد پنجه و پنجه بارور در هر بوته، تعداد گلچه در هر سنبله شاخص برداشت و عملکرد دانه کاهش نشان داده اما تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه و درصد پروتئین دانه افزایش یافت.

    بررسیهای انجام شده نشان می دهد (26) که مصرف زود هنگام نیتروژن باعث افزایش تعداد پنجه و مصرف دیر هنگام آن موجب کاهش تعداد پنجه می شود. شواهد موجود نشان می دهدکه مقدار و زمان مصرف نیتروژن در مراحل اواخر پنجه زنی گندم اثر زیادی دارد(6،2).محققین معتقدندکه کمبود نیتروژن در مراحل اواخر پنجه زنی یا شروع طویل شدن ساقه موجب کاهش تعداد پنجه بارور در گیاه می شود. محققین (3) متوجه شدندکه عرضه نیتروژن قبل از ظهور سنبله باعث افزایش تعداد گلچه در هر سنبله می شود که با نتیجه این آزمایش مطابقت دارد.

    محلول پاشی کود اوره در زمان ظهور سنبله موجب افزایش تعداد دانه در سنبله شد. کمبود نیتروژن در زمان تلقیح گلها موجب عدم دانه بندی می شود (4). محلول پاشی کود اوره در زمان دانه بندی بیشترین تاثیر را روی وزن هزار دانه داشت و موجب افزایش وزن دانه شد. شواهد موجود نشان می دهد که مصرف نیتروژن در زمان ظهور سنبله باعث ساخت بیشتر مواد فتوسنتزی شده و از این رو موجب افزایش شاخص برداشت شد و نتایج تحقیقات دیگران در این مورد موید این امر می باشد (9). با توجه به اینکه محلول پاشی کود اوره در اواخر مرحله پنجه زنی باعث افزایش تعداد پنجه بارور در هر بوته و تعداد گلچه در سنبله گردید همین موارد باعث افزایش عملکرد دانه شد.

    گودنیک و همکاران (5) نشان دادند که محلول پاشی کود اوره در مرحله گلدهی و بعد از آن فواید زیادی نسبت به کاربرد آن در خاک در جهت افزایش درصد پروتئین دانه و کیفیت پخت نان گندم دارد.

    تاثیر رقم بر تعداد پنجه و پنجه بارور در هر بوته، تعداد گلچه در هرسنبله و وزن هزار دانه افزایش معنی دار نشان داد و در رقم تجن بیشتر از رقم خزر 1 بود. به همین دلیل شاخص برداشت و عملکرد دانه در این رقم حداکثر بود. تعداد دانه در سنبله و درصد پروتئین دانه تحت تاثیر رقم قرار نگرفتند.

    در آزمایشی که توسط محققین (10) انجام شد اثر هفت تیمار محلول پاشی کود اوره روی عملکرد دانه و ماده خشک، شاخص برداشت و درصد پروتئین دانه سه رقم گندم مقایسه شد. سه رقم گندم به این تیمارها واکنش متفاوت نشان دادند که مؤید نتایج این آزمایش می باشد(10).

    منحنی تغییرات شاخص سطح برگ دو رقم تجن و خزر 1 در طی مرحله رشد مشابه نبود و شاخص و شاخص برگ رقم تجن از شاخص سطح برگ رقم خزر یک بیشتر بود.

    در برسیهای بعمل آمده معلوم شد که بزرگی سطح برگ ضمن اینکه بطور ژنتیکی کنترل می شود به مقدار ازت برگ نیز بستگی دارد و همین موارد باعث اختلاف شاخص سطح برگ بیشتر موجب افزایش تعداد پنجه و پنجه بارور، تعداد گلچه در سنبله، وزن هزار دانه، شاخص برداشت و عملکرد دانه در رقم تجن در مقایسه با رقم خزر یک شد. شاخص سطح برگ تحت تاثیر میزان کود اوره در محلول پاشی بودند و بیشترین شاخص سطح برگ با مصرف 30 کیلوگرم کود اوره در هکتار در محلول پاشی بدست آمد در حالیکه تیمار بدون کود اوره کمترین شاخص سطح برگ را داشت. بررسیهای بعمل آمده در مورد شاخص سطح برگ نشان داد که سطح برگ به کمبود ازت حساس است و شاخص سطح برگ در اثر کمبود ازت کاهش می یابد و موجب کوچکتر شدن برگها می شود که مؤید نتایج حاصله از این آزمایش می باشد. منحنی تغییرات شاخص سطح برگ زمانهای مختلف محلول پاشی در تیمار بدون کود اوره تقریبا مشابه بود.

    محلول پاشی 30 کیلوگرم اوره در هکتار در اواخر مرحله پنجه زنی در مقایسه با مراحل دیگر باعث افزایش شاخص سطح برگ شد. در آزمایش که اثر مصرف ازت و قارچ کش بنومیل را روی اندازه سطح برگ پرچم و دومین برگ مطالعه نمودند و مشاهده کردند که با افزایش ازت سطح سبز هر دو برگ افزایش یافت (9). نتایج بررسیهای بعمل آمده نشان می دهد که مصرف ازت در مراحل رشد رویشی و به اندازه مورد نیاز باعث افزایش شاخص سطح برگ می شود.

    دوام سطح برگ رقم تجن بیش از رقم سطح برگ رقم خزر بود. بررسیهای بعمل آمده در مورد دوام سطح برگ نشان داد که دوام سطح برگ مکمل شاخص سطح برگ بر حسب زمان سنبله رفتن تا بلوغ است که هم دوام و هم توسعه بافت فتوسنتزی را شامل می شود(3). رقم تجن با داشتن شاخص سطح برگ بیشتر توانست مقدار ازت زیادتری جذب نماید. همین امر موجب طولانی تر شدن دوام سطح برگ رقم تجن شد. با افزایش مقدار کود اوره در محلول پاشی دوام سطح برگ طولانی شد و کمترین دوام سطح برگ در تیمار بدون کود اوره مشاهده شد. آزمایشهای بعمل آمده در مورد دوام سطح برگ نشان داد که دوام سطح برگ و شاخص سطح برگ در اثر کمبود ازت بیش از موعد کاهش می یابد و با خارج شدن ازت از برگ پیری تسریع می شود (5). در تیمار بدون کوداوره منحنی تغییرات دوام سطح برگ در زمانهای مختلف محلول پاشی مشابه بود، در حالیکه در تیماری کودی 30 کیلوگرم در هکتار طولانی ترین دوام سطح برگ در محلول پاشی اواخر مرحله پنجه زنی مشاهده شد. بررسیهای بعمل آمده در این مورد نشان دادند که دوام سطح برگ بعد از گلدهی یک عامل مهم در تولید دانه گندم می باشد و با مصرف کود در آخر فصل این دوام افزایش می یابد. در صورت عدم تامین ازت کافی در مراحل قبل از ظهور سنبله و با خارج شدن ازت برگ به اندام زایشی در حال رشد دوام سطح برگ کاهش می یابد (5و7).

    نتایج بدست آمده از این آزمایشها نشان داد که گندم در تمام مراحل رشد خود به ازت نیاز دارد و نرسیدن ازت به اندازه کافی در هریک از مراحل رشد بر روی عملکرد دانه، اجزاء عملکرد و کیفیت دانه تاثیر نامطلوب می گذارد. واکنش ارقام مختلف گندم به محلول پاشی کود اوره متفاوت بود. ارقامی که سطح برگ بیشتری داشتند قادر به جذب ازت زیادتری از طریق محلول پاشی بودند. با توجه به اینکه نمی توان تمام نیاز گیاه به ازت را از طریق محلول پاشی تامین نمود اما در مواقع بحرانی رشد با مقدار کم کود اوره در محلول پاشی می توان نتایج مطلوب بدست آورد. گندم مخصوصا در ایام پنجه زنی و تشکیل سنبله به ازت زیادتری در مقایسه با دیگر مراحل رشد نیاز دارد و در این ایام می توان به عنوان مکمل دیگر روشهای مصرف کود سرک اوره وبه همراه سموم شیمیایی یا به تنهایی کود اوره را بصورت محلول پاشی بکاربرد. مصرف کود اوره در محلول پاشی از نظر مقدار کود محدود می باشد زیرا غلظت زیاد کود اوره باعث سوختگی اندام گیاهان می شود.

    نتایج بدست آمده نشان می دهد که با افزایش مقدار کود اوره شاخص سطح برگ و دوام سطح برگ افزایش یافته اند و این افزایش در رقم تجن بیشتر از رقم خزر 1 بود که نهایتا منجر به افزایش تعداد پنجه در بوته، تعداد گلچه در هرسنبله، وزن هزار دانه و شاخص برداشت گردید که مجموع این عوامل موجب اختلاف عملکرد معنی دار بین رقم تجن و خزر 1 شد. بنظر می رسد که رقم تجن قادر است با افزایش توان فتوسنتزی و تولید فرآورده های آن این مواد را به بخش عملکرد اقتصادی که همان عملکرد دانه می باشد بیشتر از عملکرد بیولوژیک تخصیص دهد. همچنین افزایش دوام سطح برگ در رقم تجن با افزایش محلول پاشی کود اوره نسبت به رقم خزر 1 موجب افزایش وزن هزار دانه در این رقم گردید زیرا تدوام سطح برگ بخصوص بعد از مرحله گرده افشانی قادر است از طریق تدوام فتوسنتز و ارسال مواد به دانه، وزن هزار دانه را افزایش دهد.

    بررسی انجام شده نشان می دهد که دادن 30 کیلوگرم اوره بصورت محلول پاشی در اواخر دوره پنجه زنی بهتر از سایر تیمارها باعث افزایش شاخص سطح برگ و دوام سطح برگ گردید به همین دلیل این تیمارها همگام با افزایش شاخص سطح برگ و دوام سطح برگ توان دریافت نور و انجام فتوسنتز را در گیاه تقویت نموده و باعث افزایش عملکرد آن شدند. همچنین محلول پاشی کود اوره در زمان ظهور سنبله به علت در اختیار گذاشتن ازت مورد نیاز جهت سنتز پروتئینهای دانه باعث افزایش درصد پروتئین گردید هر چند در این تیمار و تیمار محلول پاشی اوره در زمان دانه بندی اختلاف معنی دار وجود نداشت.

    با توجه به بررسی انجام شده بنظر می رسد محلول پاشی کود اوره در اواخر دوره پنجه زنی باعث افزایش قابل ملاحظه عملکرددانه شود، در حالیکه محلول پاشی کود اوره در زمان ظهور سنبله و دانه بندی موجب افزایش پروتئین خواهد شد.

    منبع: پایگاه تخصصی دانش کشاورزی


  • جهت استفاده از ابزارک قیمت نهاده ها در سایت یا وبلاگتان اینجا کلیک کنید