صفحه اصلی >  امکانات و خدمات  > با استان ها > استان زنجان > زنجان را بیشتر بشناسیم 
جمعه ٠١ شهريور ١٣٩٨

استان زنجان یکی از استان های ایران می باشد که در شمال غربی کشور ایران قرار گرفته و مرکز این استان شهر زنجان است. استان زنجان در شمال غرب فلات ایران قرار گرفته است. وسعت استان برابر 22164 کیلومتر مربع می باشد. این استان دارای 8 شهرستان، 17 بخش، 21 شهر و 48 دهستان می باشد. بنابر سرشماری سال 1395، جمعیت استان 1057461 نفر بوده است. 

شهرستان های استان زنجان

ردیف شهرستان

توضیحات

(بر اساس تقسیمات کشوری سال 1395)

تعداد بخش تعداد شهر تعداد دهستان

1

ابهر

شهرستان ابهر با مساحت 2993 کیلومترمربع یکی از شهرستان های استان زنجان است. شهر ابهر مرکز این شهرستان می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 169176 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 151528 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مركزی ابهر

شهرها: ابهر- صایین قلعه- هیدج

دهستان ها: ابهررود- حومه- درسجین- دولت آباد- صایین قلعه

1 3 5

2

ایجرود

شهرستان ایجرود با مساحت 1829 کیلومترمربع یکی از شهرستانهای استان زنجان است. شهر زرین آباد مرکز این شهرستان است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 38416 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 36641 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مركزی ایجرود- حلب

شهرها: حلب- زرین آباد

دهستان ها: ایجرود بالا- ایجرود پایین- سعیدآباد- گلابر

2 2 4

3

خدابنده

شهرستان خدابنده یکی از شهرستان های استان زنجان است. شهر قیدار مرکز این شهرستان است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 169553 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 164493 نفر اعلام شده است.

بخش ها: سجاس رود- بزینه رود - مركزی خدابنده- افشار

شهرها: گرماب- زرین رود- سجاس- قیدار- سهرورد- کرسف- نوربهار

دهستان ها: بزینه رود- آق بلاغ- حومه- خرارود- زرینه رود- سجاس رود- سهرورد- شیوانات- قشلاقات افشار- كرسف

4 7 10

4

خرمدره

خرم دره شهرستانی در استان زنجان است. این شهرستان در مسیر راه آهن و اتوبان قزوین - زنجان می باشد. شهرستان خرم دره در 49 درجه و 25 دقیقه تا 48 درجه و 55 دقیقه طول شرقی نصف النهار مبدأ و 36 درجه و 25 دقیقه تا 36 درجه و 10 دقیقه شمالی خط استوا قرار گرفته است. وسعت آن 407 کیلومتر مربع و کوچک ترین شهرستان استان است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 65166 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 67951 نفر اعلام شده است.

 بخش ها: مركزی خرمدره

شهرها: خرمدره

دهستان ها: الوند- خرمدره

1 1 2

5

زنجان

شهرستان زنجان با مساحت 6763 کیلومترمربع از شهرستان های استان زنجان است. شهر زنجان مرکز این شهرستان است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 486495 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 521302 نفر اعلام شده است.

بخش ها: زنجانرود- قره پشتلو- مركزی زنجان

شهرها: نیک پی- زنجان- ارمغانخانه

دهستان ها: بناب- بوغداكندی- تهم- چایپاره بالا- چایپاره پایین- زنجانرودبالا- زنجانرودپایین- غنی بیگلو- قره پشتلوبالا- قره پشتلوپایین- قلتوق- معجزات- سهرین

3 3 13

6

سلطانیه

شهرستان سلطانیه به مرکزیت شهر سلطانیه یکی از شهرستان های استان زنجان می باشد. بخش سلطانیه با تصویب هیئت دولت در سال 1392 از شهرستان ابهر جدا شده و به شهرستان ارتقا پیدا کرده است. بنابر سرشماری سال 1395، جمعیت این شهرستان 29480 نفر بوده است.

بخش ها: باغ حلی- مرکزی سلطانیه

شهرها: سلطانیه

دهستان ها: سلطانیه- سنبل آباد- قره بلاغ- گوزل دره

2 1 4

7

طارم

شهرستان طارم با مساحت 6763 کیلومترمربع یکی از شهرستان های استان زنجان است. این شهرستان در شمال استان واقع شده و با استان های گیلان و قزوین و اردبیل همسایه می باشد. مرکز این شهرستان، شهر آب بر می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 46616 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 46641 نفر اعلام شده است.

 بخش ها: مركزی طارم- چورزق

شهرها: چورزق- آب بر

دهستان ها: آب بر- چورزق- درام- دستجرده- گیلوان

2 2 5

8

ماهنشان

شهرستان ماه نشان، یکی از شهرستانهای استان زنجان است. شهر ماهنشان مرکز این شهرستان است. این شهر در فاصله 113 کیلومتری غرب زنجان قرار گرفته است. مرتفع ترین قسمت این شهرستان کوه بلقیس با ارتفاع 3300 متر می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 40312 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 39425 نفر اعلام شده است.

بخش ها: انگوران- مركزی ماهنشان

شهرها: دندی- ماه نشان

دهستان ها: انگوران- اوریاد- قزل گچیلو- قلعه جوق- ماه نشان

2 2 5


تاریخ و فرهنگ استان

قدمت آن متعلق به اواخر هزاره دوم قبل از میلاد است. مرکز این استان کهنسال در قبل از اسلام زنگان یا زندیگان و به معنای منسوب به کتاب زند نام داشته است که پس از استیلای اعراب بنا به ضرورت تلفظ معرب به زنجان تغییر یافته است. این استان از قدیم به سبب قرار گرفتن در حاشیه جاده ابریشم و راه تجاری مسیر هند و چین به اروپا دارای اهمیت خاصی بوده است. استان بر اساس آخرین تقسیمات کشوری در سال ۱۳۷۶ دارای هفت شهرستان به نامهای زنجان-ابهر-خرمدره-خدابنده-ایجرود-طارم و ماهنشان است. بنای عظیم گنبد سلطانیه که بعد از کلیسای جامع فلورانس و ایاصوفیه در استانبول عظیم ترین گنبد تاریخی جهان بشمار می آید، در این استان قرار دارد. همچنین معبد داش کسن باقی مانده از زمان سلسله ساسانیان نیز از آثار تاریخی این استان است.


جاذبه های طبیعی و تفریحی

رود

  •  قزل اوزن

از رودهای مهم استان قزل اوزن است که رودی جوشان وخروشان است و از کوههای کردستان سرچشمه گرفته و پس از توقفی در پشت سد منجیل نهایتا وارد دریای خزر می گردد.

  • زنجان رود
  • ابهر رود (رود کبیر)
  • سجاس رود
  • خرا رود

چشمه های آب معدنی

  • چشمه آبگرم وننق
  • چشمه آبگرم ابدال
  • چشمه آبگرم گرماب
  • چشمه آبگرم حلب انگوران

غار

  • غار كتله خور

این غار در دل كوه های آهكی جنوب استان در پنج كیلومتری بخش گرماب از توابع شهرستان خدابنده واقع شده است. فاصله این غار با مركز شهرستان 85 كیلومتر است. گرماب از طرف شرق با استان همدان و از جانب غرب با استان كردستان هم مرز است. این منطقه به بخش افشار یا قشلاقات معروف است و ساكنان آن از ایل معروف به شاهسون های افشاری تشكیل یافته اند. غار كتله خود یكی از زیباترین جاذبه های طبیعی ایران می باشد كه در 165 كیلومتری زنجان واقع شده است. این غار به طول تقریبی 10 كیلومتر در بهار سال 1331 هجری شمسی توسط یك هیات كوهنوردی و با همكاری مرحوم سید اسداله جمالی شناسایی و كشف شد. برای دسترسی به این غار باید از آبادی های كرسف و زرین رود گذشته و با پشت سر گذاشتن گرماب، در قسمت شمال این منطقه به دهانه غار رسید. دهانه این غار در ارتفاع 11 متر از سطح مسیل كه مشرف بر آن است، قرار گرفته و در وضعیت ضلع قطری معادل 40/1 متر ارتفاع دارد. ابتدای غار تا عمق 150 متری، شبیه به راسته بازارهای معمولی است، با این تفاوت كه عناصر و اندام های آن اندكی از بازار كوچكتر می باشد.

  • غار زرین

غار آهکی زرین غار، یکی از زیباترین غارهای کشف شده استان زنجان می باشد که در ضلع غربی جاده ترانزیت زنجان - همدان و در 35 کیلومتری شهرستان خدابنده مشرف به روستای زرین رود بین روستاهای داش بلاغ و آق بلاق و در طول محور غارهای علیصدر و کتله خور قرار گرفته است. این غار در اسفند ماه سال 1384 بعد از زلزله منطقه فوق توسط مردم روستا شناسایی و به کارشناسان منطقه گزارش گردید. این غار دارای چندین طبقه است که دو طبقه آن شناسایی شده و دارای تونل های فرعی و استالاکتیتها و استالاگمیتها و ستونهای بسیار در گذرگاه های اصلی و قندیل های مخروطی آویزان از سقف ها می باشد که بر اثر داشتن ناخالصی رنگ های متنوعی به خود گرفته اند و آن هایی که ترکیباتی به همراه نداشته اند به صورت بلورهای شیشه ای بسیار شفاف خوشه ای و درختی دیده می شوند. از جمله ویژگی های بارز و اساسی این غار که با غارهای مشابه در منطقه آن را متمایز می سازد این است که غار زرین، غار خشکی و آبی است و دریاچه های متعدد در دالان های آن وجود دارد. دیگر اینکه قندیل های غار زرین غار زنده و در حال رشد می باشند که این خود عاملی است در جهت زیباتر شدن غار.

  • غار خرمنه سر

این غار در شهرستان طارم و در كوه بلند خرمنه سر در سمت شمالی روستای شاه نشین قرار گرفته است. ارتفاع این كوه 2700 متر و دارای چشمه سارهای زیادی است. در نزدیكی قله كوه خرمنه سر، دهانه مشبك و پنجره مانند و به نسبت وسیع غار خرمنه سر واقع شده است. در قسمت مدخل غار، حفره بزرگی وجود دارد كه همانند اتاقی در میان حفره های كوچك احاطه شده است. در داخل این اتاقها، آثار زیستی شامل سفالهای شكسته و پیه سوزهای شكسته قدیمی دیده می شود. مطالعات باستان شناسی در مورد این غار حكایت از دو دوره استقرار انسان دارد. دوره اول را ابزار و ادوات سنگی و تیغه های سنگ چخماق متعلق به زندگی غارنشینی انسان پیش از تاریخ تشكیل داده كه قدمت آن به دوره پیش از هزاره پنجم قبل از میلاد می رسد.

  • غارتاریخی گلجیک

این غار در 35 کیلومتری جنوب غربی شهرستان زنجان در ارتفاعات مشرف به روستای حاج ارس از توابع شهرستان زنجان واقع شده است. درحال حاضر دسترسی سواره به آن امکان ندارد. این غار عظیم بطور طبیعی از فرسایش سنگ های آهکی موجود در غار پدید آمده و با داشتن آب و هوای مناسب داخل آن مامن انسان دوران پیش از تاریخ است. ابعاد آن 700 متر و به ارتفاع تقریبی 50 متر قرار گرفته است. در داخل غار ابزار ادوات تیغه های سنگی و استخوان حیوانات شکاری به مقدار فراوان دیده می شود. آنچه که بیشتر از همه درخور بررسی مطالعه و اهمیت است آثار معماری موجود در داخل غار و محصور نمودن فضاهای زینتی تعیین حریم ها و مطرح بودن مالکیت در آن می باشد که به نظر می رسد احداث حدود 4 کیلومتر راه دسترسی سواره را جهت انتقال تجهیزات و بررسی دقیق سیستماتیک ضروری می نماید.

قله و ارتفاعات

بلندترین نقطه استان در ارتفاعات تخت سلیمان (بیش از ۳۰۰۰ متر) و کمترین در قزل اوزن در گیلوان (بیش از ۳۰۰ متر) می باشد.

 مناطق حفاظت شده

تنوع آب و هوایی این منطقه موجب ایجاد گونه های متفاوتی از زندگی جانوری شده است. وجود گونه های متفاوتی از حیوانات وحشی و پرندگان مهاجر و جانوران آبزی گردشگران بسیاری را در مواقعی که شکار مجاز است به این منطقه جذب می کند. از ۲۵ سال پیش ناحیه بزرگی به نام انگوران از طرف سازمان محیط زیست، منطقه حفاظت شده اعلام گردیده است. به دلیل شرایط کوهستانی این ناحیه و تأثیرات جریانات جوی مرطوب شمال غربی و غربی آب و هوای استان را می توان تبیین نمود. آب وهوای کوهستانی با زمستانی بسیار سرد و برفی و تابستانی دلپذیر و فصول بهار و تابستان بهترین زمان برای گذراندن اوقات فراغت در این استان هستند. میزان بارندگی در بهار و زمستان نسبت به سایر فصول در این استان بیشتر است. پوشش گیاهی استان در مناطق مختلف متغیر بوده ولی در مجموع از جنگلها و چراگاه هایی با چشم انداز زیبا تشکیل شده است.


آثار تاریخی و فرهنگی

پل

  • پل میر بهاء الدین


این پل تاریخی که به نام پل کهنه نیز معروف است در محور جنوبی حومه شهر بر روی زنجانرود در مسیر زنجان به کردستان ساخته شده است. پل میر بهاءالدین كه به پل كهنه یا پل اژدهاتو معروف می باشد، از نظر قدمت متعلق به اواسط دوره قاجار و به زمان حكومت ناصر الدین شاه قاجار باز می گردد، كه توسط یكی از متمكنین به نام حاج میرزا بهاء الدین زنجانی كه از تجار به نام ناحیه خمسه بوده، به سال 1312 هجری قمری ساخته شده است. پل تاریخی میر بهاءالدین تماما آجری می باشد كه در نمای داخلی بزرگترین طاق آن به خط معقلی بسیار زیبا تاریخ ساخت آن همراه با ذكر مقدس یا علی بصورت قرینه نقش شده است.

  • پل و قلعه قشلاقی

قلعه قشلاقی بقایای یك محوطه بزرگ و قدیمی است كه بر فراز بلندی طبیعی قرار گرفته است. این محوطه از سمت شرق با شیب بسیار تند ( پرتگاه ) به جاده خاكی ایمیر منتهی می شود، از جنوب و جنوب غرب با شیب تندی به رودخانه قزل اوزن می رسد. از سمت شمال با شیب تند به زمین ها و تپه ماهورهایی منتهی است كه در ادامه به جاده آسفالت ماهنشان - دندی می رسند و از سمت غرب و شمال غرب نیز به مزارع و تپه ماهورهای روستای قره باتلاق ختم می شود. قسمت های تحتانی این محوطه از شرق و جنوب به صورت صخره ای است و طی سالیان اخیر از معادن سنگ آن بهره برداری به عمل آمده است در منتهی الیه جنوب محوطه در قسمت پایین و در ساحل قزل اوزن پل قلعه قشلاقی قرار دارد.

  • پل سردار

پل تاریخی سردار در محور جنوب غربی حومه شهر زنجان بر روی رود خانه زنجانرود واقع گردیده، و به سال 1333 هجری قمری توسط ذوالفقار خان اسعد الدوله پسر حسین قلی خان نظام العداله ساخته شده است. ذوالفقارخان اسعدالدوله از متمكنین و متنفذین ولایت خمسه در عهد قاجار بوده كه سركردكی برخی از افواج این ناحیه نیز به وی واگذار شد، و به روایتی دیگر، در دوره قاجار توسط ((حاجیه خانم قمرتاج )) نامی ساخته شده است. پل سردار در میان پل های سه گانه ای كه بر روی زنجانرود ساخته شده تنها پلی است كه دارای تزئینات معقلی زیبا در حاشیه طاق ها و چشمه طاقها است. این پل در گذشته به دلیل نزدیكی آن به دروازه جنوبی شهر به پل دروازه قلتوق نیز معروف بوده، تاریخ ساخت بنای پل سردار بر روی بدنه داخلی بزرگترین طاق و در داخل قاب آجر چینی شده زیبا كه ذكر مقدس یاعلی بصورت قرینه آن را در بر گرفته نقش شده است.

  • پل حاج سید محمد

این پل در جنوب شرقی زنجان، بر روی رودخانه زنجان رود و در مسیر زنجان به همدان قرار گرفته و در حدود سال 1300 ه. ق توسط حاج سید محمد - از تجار و متمولین زنجان در دوره ناصرالدین شاه - ساخته شده است. درازای پل حدود 195 و عرض آن 5/6 متر است. پل دارای سه چشمه یا دهانه بزرگ و دو دهانه کوچک برروی پایه های سنگی، با طاقهای جناغی است. پایه های پل تا ارتفاع 2 متر با سنگ های سفید به ابعاد 55*10 سانتی متر و ملات ساروج ساخته شده و در داخل و هسته پایه ها، از سنگ های درشت رودخانه استفاده شده است. پایه های پل در جهت بالادست، چند ضلعی و در پایین دست نیم دایره شکل گرفته است. دهانه میانی پل که بزرگتر از دیگر دهانه هاست، 10/9 متر عرض و از سطح آب حدود 5/6 متر ارتفاع دارد.

کاخ و عمارات

  • عمارت ذوالفقاری

درمرکز بافت قدیمی شهر زنجان مجموعه تاریخی ذوالفقاری واقع شده است که هم اکنون این مجموعه تقسیم شده و قسمت هایی از آن از بین رفته است. از جالب ترین بناهای باقی مانده این مجموعه، بنای تاریخی مرکز مجموعه بیرونی است. این بنا در دو طبقه و یک سردابه ساخته شده، پلان بنا ایرانی و سبک ساختمانی آن تقلیدی از بناهای گوتیک اروپا است. این مجموعه دارای دو طبقه است. در طبقه اول قسمت اداری و حسابداری قرارگرفته و در طبقه دوم (که دارای دو راه پله است ) تالارهای پذیرایی، اطاق ها خواب، اطاق های نیشیمن و سرویس های بهداشتی قرار دارد. سقف اطاق ها در طبقات به طرز زیبایی لمبه کوبی شده و شامل طرح های هندسی و گره سازی است. تزیینات داخل بنا در طبقه همکف، کاشیکاری به سبک قاجار می باشد که طرح معروف لوتوس (نیلوفر آبی ) می شود.

عمارت ذوالفقاری قابل مقایسه با عمارت قوام السلطنه ( موزه آبگینه ) است. این اثر به شماره 1852 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است .

  • خانه توفیقی

با عنایت به موقعیت گسترش شهر در جهت شرقی و غربی و وجود رودخانه معروف زنجان چای در جنوب شهر و همچنین مد نظر قرار دادن رشته كوه های ضلع شمالی شهر بنای توفبقی در قسمت شرقی شهر و در حد فاصل رشته كوه های مزبور رودخانه زنجان چای ( در قسمت شمالی رودخانه) واقع گردید. بنای توفیقی در بافت قدیمی شهر در محله معروف به غریبیه بالا كه به محله خرابه رجی نیز مشهور بوده، قرار دارد. این بنا از شمال غرب نزدیك به دروازه رشت و از جنوب نزدیك به دروازه رشت و از جنوب نزدیسك به دروازه قزوین می باشد.

بنای توفبقی از جمله بناهای اواخر دوران قاجار و اوایل پهلوی بوده كه این امر با توجه به نوع معماری و تزیینات بكار رفته در آن بخوبی مشاهده می باشد. بطور كلی بنای توفیقی از نقطه نظر سبك معماری و سیاق تزئینی مصادیق الگوی متقارن معمول و رایج در اواخر قاجار و اوائل پهلوی ساخته شده اند می باشد. این تقارن در شیوه معماری داخلی و سبك تزئینی در نمای خارجی به نقطه اوج می رسد لمبه كاری شده با طرح ها و رنگ های زیبا در نمای داخلی و سقف و همچنین بخش های آجر كاری شده در طرح ها و موتیف های تزئینی متعدد، از جمله شاخص های معماری و شیوه تزئینی این اثر تاریخی می باشد. این بنا منزل مسكونی مرحوم علی اكبر خان توفیقی نخستین شهردار و رئیس بلدیه شهر زنجان بوده است.

  • بنای دارائی

عمارت دارایی در بافت تاریخی شهر زنجان قرار گرفته، ظاهرا این بخش از شهر در اواخر دوره قاجار و اوائل حكومت رضا خانی تقریبا مقارن با اواخر جنگ جهانی دوم از سوی دولت وقت بصورت مجموعه ای به اماكن و ساختمان های دولتی اختصاص می یابد كه عبارت بودند از عمارت دارایی در باغی معروف به همین نام، بنای دخانیات، اداره غله، انبار قند و شكر. به هر حال بنای دارایی طبق كتیبه ای كه بر فراز سردرهای ورودی جبهه شمالی و جنوبی بنا نقش شده تاریخ ساخت آن به سال 1316 هجری شمسی اوائل حكومت رضا خانی باز می گردد كه از همان ابتدا به امور مالیه اختصاص می یابد. عمارت دارائی حاصل فعالیت و نوآوری معمارانی چون وارطان هوان سیان، پل آبكار و گابریل گوركیان است كه در دهه های نخست سده قرن بیستم تأثیر بسیار مثبت و مهمی را بر روی معماری نوین ایران داشتند، دوران فعالیت آنها مصادف با تحولات عمیق هنری و معماری در اوائل قرن بیستم در اروپا بود.

  • خانه شیخ الاسلام

خانه شیخ الاسلام بر روی یك شیب ملایم قرار گرفته كه این در ضلع شمالی به خیابان امام و در جنوب به كمربندی خیام می رسد. این بنا در مجموعه حریم بازار واقع گردیده كه در ضلع شرقی آن خیابان فردوسی و در ضلع شمالی مجموعه بازار تاریخی و خیابان ضیائی می باشد. در ضلع غرب كوچه شیخ الاسلام و در جنوب نیز به بافت قدیمی و كوچه حسینیه منتهی می گردد. باتوجه به تحقیقات به عمل آمده بنای مزبور در سال 1136 ه. به دستور بانی، مرحوم شیخ الاسلام كه یكی از علمای بزرگ زنجان بوده جهت سكونت ساخته شده است. منزل شیخ الاسلام به سبك خانه های قدیمی زنجان و با مصالح سنگ، آجر و ملاط در یك طبقه كار شده ورودی در ضلع غربی و اتاقها برگرد حیاطی مشجر واقع گردیده تالار اصلی در ضلع شمالی بنا با تزئینات گچبری و سقف لمبه كاری شده خودنمائی می كند.

  • خانه و باغ معین

در ضلع جنوب غربی زنجان و در مجاورت شمال رود خانه زنجانرود و غرب پل سردار خانه و باغ معین واقع شده که در اواخر دوران قاجاریه توسط حاج محسن معین التجار که یکی از معتمدین و متمولین شهر زنجان بوده ،بنا گردیده است. این اثر تاریخی از دو قسمت خانه و باغ تشکیل شده که لمبه کوبیهای زیبای سقف و سر ستونهای منقوش از تزیینات شاخص این بنا می باشد. خانه در وسط باغی مشجر قرار دارد که یک حوض با چند جوی انشعابی، آب را به نقاط مختلف باغ هدایت می کنند.

  • بنای خدیوی

بنای خدیوی در ضلع شمال غربی خانه ذوالفقاری و در سمت جنوبی خیابان هفت تیر واقع گردیده، در ضلع شرقی و منتهی الیه خیابان هفت تیر به خیابان سعدی وسط قرار دارد. بنای خدیوی در محله ای معروف به دالان آلتی و در ضلع جنوبی خیابان فعلی هفت تیر واقع گردیده است. نظر به اینكه هیچگونه كتیبه و یا نوشته ای كه دال به زمان ساخت بنا باشد بدست نیامده زمان دقیق ساخت بنا بر ما مشخص نیست لذا با عنایت به سبك و نوع سنگ در اوائل پهلوی ساخته شده است. خانه خدیوی از جمله بناهایی می باشد که متاثر از الگوهای رایج از غرب با حفظ ستنهای هنری و تزئینی ایرانی و ملهم از شیوه های محلی این سامان در عرضه معماری ایران شكل می گیرد. این عمارت بصورت دو اشكوبه ساخته شده است كه كاربری و اهمیت هر بخش از بنا با به حداكثر رساندن تزئینات مشخص شده.

موزه ها

  • موزه مردم شناسی رختشویخانه زنجان

این بنا در بافت قدیمی شهر زنجان، حد فاصل خیابان سعدی و داوود قلی، در کوچک فرهنگ واقع گردیده و یکی از بناهای جالب توجه و عام المنفعه زنجان به شمار می آید که در سال 1345 ه. ق توسط دو برادر به نام های مشهدی اکبر (معمار) و مشهدی اسماعیل (بنا) ساخته شده است. این بنا جنبه عام المنفعه داشته و بدون دریافت پولی در تمام مدت شب و روز در اختیار شهروندان بوده است(البته مبلغ کمی توسط سرایدار به عنوان حق سرایداری گرفته می شده است). سرپرست رختشویخانه توسط رئیس بلدیه گمارده می شد. بنای رختشویخانه زنجان شامل قسمت های:محل سکونت سرایدار، حیاط، مخزن آب و فضای شستشو می باشد. حیاط بنا به ابعاد 23*12 متر درختکاری شده و در جبهه شمالی آن واحد مسکونی کوچکی به مساحت حدود 60 متر، جهت اقامت سرایدار ساخته شده است. نقشه و نمای این واحد به سبک سنتی است.

  • موزه تاریخ طبیعی

موزه تاریخ طبیعی از جمله مكانهای فرهنگی، اجتماعی، آموزشی، تحقیقاتی و نمایشگاهی می باشد كه می تواند علاوه بر شناساندن هر چه بیشتر زیست بوم های مختلف و گونه های حیات وحش و پوشش گیاهی منطقه ارزش حفظ و نگهداری تنوع زیستی را نیز به اقشار مختلف مردم جامعه یادآوری نماید. با توجه به این اصل مهم كه ادامه حیات بشری به بقای طبیعت بستگی دارد از این رو اهمیت علوم طبیعی و نقش موزه های تاریخ طبیعی در اشاعه دانش و فرهنگ زیست محیطی در جهان امروز بیشتر محسوس می باشد. لذا این مراكز می توانند اندیشه و احساس مردم را در مورد جلوه های تنوع زیستی و خطر انقراض گونه های كمیاب جانوری و گیاهی برانگیزد.

  • موزه شهداء

موزه شهداء زنجان تحت نظارت بنیاد شهید استان در سال 1378 در خانه توفیقی افتتاح شد. بنای توفیقی در بافت تاریخی و قدیمی شهر در محله معروف به غربییه بالا كه به محله خرابه رجی نیز مشهور بوده قرار دارد. این بنا از شمال غرب نزدیك به دروازه رشت و از جنوب نزدیك به دروازه قزوین می باشد. بنای توفیقی از بناهای اواخر دوران قاجار و اوایل پهلوی بوده و به شماره 2664 مورخ 25/12/87 به ثبت آثار ملی كشور رسیده است.

معدن نمك چهرآباد جایگاه مردان نمكی

معدن نمك چهر آباد با ارتفاع 1350 متر از سطح دریا در 75 كیلومتری غرب شهر زنجان و یك كیلومتری جنوب روستای حمزه لو قرار دارد. از نظر جغرافیایی این ناحیه در حوضه آبریز رودخانه قزل اوزن قرار دارد و از تپه ماهور ها و ارتفاعاتی تشكیل شده كه به صورت یك رشته متصل به هم در جهت شمال غرب به جنوب شرق كشیده شده اند. كوه معدن از سمت شرق و غرب به رودخانه های فصلی مهر آباد و چهر آباد محدود است. از جنوب، نهر كوچك آجی چای آن را احاطه می كند و از شمال نیز به محل التقای رودهای مهر آباد و چهر آباد، در نزدیكی روستای حمزه لو مشرف است. آب و هوای منطقه نیمه كوهستانی با تابستان های گرم و زمستان های سرد است. كوه معدن حدود یك كیلومتر مربع وسعت دارد. از این محدوده فقط بخش هایی از غرب و جنوب غرب معدن قابل بهره برداری است. آن بخش از معدن كه به رودخانه های چهر آباد و نهر آجی چای مشرف است، دارای رگه های بسیار غنی نمك است كه استخراج سنتی نمك در گذشته و بهره برداری فعلی آن نیز امروزه به همین بخش محدود است.

گنبد سلطانیه

این گنبد در 36 كیلومتری جنوب شرقی زنجان و 4 كیلومتری جاده قزوین - زنجان در شهر سلطانیه واقع است. بنایی عظیم و ممتاز است كه در وسط شهر قدیمی سلطانیه بنا گردیده است. در خصوص تاریخچه شهر سلطانیه و گنبد معظم آن می خوانیم: هنگامی كه ارغوان خان - پسر آباقا خان - چهارمین ایلخان مغول براریكه سلطنت تكیه زد، تصمیم گرفت در محل سلطانیه فعلی شهری بنا كند. بدین رو دستور داد « قلعه ای كه دور باروی آن 12هزار گام باشد، از سنگ تراشیده بسازند ». ارغون پس از ساختمان این قلعه، در حالی كه هنوز نیمه كاره بود، در آن مسكن گزید و به سال 691 ه. ق در گذشت و در همان جابه خاك سپرده شد. غازان خان - جانشین وی - از پیگیری كار پدر منصرف شد و متوجه تبریز و احداث محله شنب غازان گردید. با به حكومت رسیدن الجایتو به سال 702 ه. ق كار ساخت شهر سلطانیه از سر گرفته شد. وی دستور داد شهری بسازند كه دور آن 30 هزار گام باشد؛ همچنین قلعه ای كوچك به مساحت 2000 گام كه با حصار و 16 برج در بر گرفته می شد. عرض دیوارهای قلعه به اندازه ای بود كه چهار سوار به آسانی می توانستند در كنار هم بر روی آن حركت كنند. الجایتو همچنین امر كرد آرامگاه با شكوهی برای وی بسازند. سلطان ایلخانی برای ساخت این بنا تمام هنرمندان و صنعتگران و تجار زبده ایران را به شهر سلطانیه كوچ داد و برای اسكان آنها محل هایی در نظر گرفت. به بزرگان و درباریان نیز سفارش كرد كه به ساخت بناهایی در سلطانیه بپردازند. آنها نیز برای جلب توجه شاه، در شهر، محله هایی با عمارت های عالی بنا كردند؛ ازجمله چلبی اوغلو و خواجه رشید الدین فضل الله وزیر كه برای خود محله و عمارت هایی ساختند. در سال 710 ه. ق كار ساختمانی شهر به پایان رسید و بعد از تبریز به صورت بزرگترین شهر امپراتوری ایلخانی در آمد. الجایتو در سال 716 ه. ق، بعد از یك بیماری نسبتا طولانی در گذشت و با فوت او، موقعیت سلطانیه نیز ساقط شد و با سقوط سلسله ایلخانان، آخرین رمق سلطانیه كشیده شد. سلطانیه در سال 786 ه. ق در حمله تیمور لنگ غارت و چپاول شد و بسیاری از ابینه آن ویران گشت و مردمانش كوچ كردند. در عهد میران شاه - پسر تیمور - این شهر دوباره مورد ویرانی قر ار گرفت و سرانجام در نتیجه جنگی كه بین قرا یوسف و فرزند میران شاه به نام ابوبكر رخ داد، شهر سلطانیه به كلی موجودیت سیاسی و اقتصادی خود را از دست داد و تبریز دوباره جای آن را گرفت .

رختشویخانه زنجان

این بنا در بافت قدیمی شهر زنجان، حد فاصل خیابان سعدی و داوود قلی، در کوچک فرهنگ واقع گردیده و یکی از بناهای جالب توجه و عام المنفعه زنجان به شمار می آید که در سال 1345 ه. ق توسط دو برادر به نام های مشهدی اکبر (معمار) و مشهدی اسماعیل (بنا) ساخته شده است. این بنا جنبه عام المنفعه داشته و بدون دریافت پولی در تمام مدت شب و روز در اختیار شهروندان بوده است (البته مبلغ کمی توسط سرایدار به عنوان حق سرایداری گرفته می شده است). سرپرست رختشویخانه توسط رئیس بلدیه گمارده می شد. بنای رختشویخانه زنجان شامل محل سکونت سرایدار، حیاط، مخزن آب و فضای شستشو می باشد. حیاط بنا به ابعاد 23*12 متر درختکاری شده و در جبهه شمالی آن واحد مسکونی کوچکی به مساحت حدود 60 متر، جهت اقامت سرایدار ساخته شده است. نقشه و نمای این واحد به سبک سنتی است. مخزن آب در منتهی الیه سمت شمالی مجموعه و مشرف به سالن شستشو قرار دارد. این بخش فضایی است به طول 17، عرض 5/11 و ارتفاع 8 متر که با سه واحد پوشش طاق و تویزه برروی جرزها و دیوارها سقف شده است. سطوح داخلی بنا تا ارتفاع 4 متری، دارای اندود ساروجی است و به نظر می رسد بنا می توانسته تا این ارتفاع با آب پر شود که در آن صورت مخزن گنجایش حدود 740  متر مكعب. قسمتی از این مخزن به فضایی شبیه تراس كه مشرف به محل شستشو (جهت اشراف کامل مدیریت بر اعمال استفاده كنندگان )می باشد، اختصاص یافته است. مصالح مورد استفاده در بنا آجر و سنگ است. سنگ استفاده شده در اینجا از معادن سنگ روستای اژدهاتو استخراج شده و پس از حجاری به این محل منتقل شده است. آب مورد نیاز رختشویخانه نیز از قنات قلعچه حاجی میربهاءالدین تامین می شده است. این بنا در دوره اخیر تعمیر و مرمت شده و به شماره 1747 به ثبت تاریخی رسیده است و به عنوان موزه مردم شناسی مورد استفاده قرار می گیرد.

بازار زنجان

مجموعه تاریخی بازار زنجان در قلب بافت قدیمی كه روزگاری مشرف به دروازه قلتوق، دروازه جنوبی شهر بود قرار دارد، این بازار كه طویلترین بازار ایران می باشد از سوی غرب و شرق گسترده شده بدین لحاظ بازار پائین و بازار بالا تقسیم و نامگذاری شده است. طبق اسناد و متون تاریخی ساخت آن در سال 1205هجری قمری در دوران حكومت آقامحمد خان قاجار آغاز و به سال 1213هجری قمری مقارن حكومت فتحعلی شاه قاجار پایان پذیرفته است. و در دوره های بعد نیز به بنای آن افزوده شد از جمله ساخت چندین سرا، مسجد، گرمابه و... مجموعه بازار بالا مشتمل بر بازار قیصریه، بازار بزازها، حجت الاسلام، امامزاده و عبد العلی بیك است. این مجموعه از نظر تولید و عرضه كالا و خدمات جنبی وابسته، بسیار غنی و مهمترین مركز اقتصادی و تجاری شهر محسوب می شده است.

بازار زنجان از نظر تولید و نوع فعالیت به هشت راسته تقسیم می شود از جمله راسته زرگرها، كفاشها، بزازها، سراجها و .... ازكاروانسراهای جالب این مجموعه كه نقش مؤثری در عرضه كالاها ایفا نموده، سرا یا كاروانسرای حاج علی قلی و سرای حاج كربلایی علی را می توان نام برد احتمالاًدر سال 1300 ه. ق تكمیل شده است.

مجموعه داش كسن

این مجموعه در 10 كیلومتری جنوب شرقی سلطانیه، در نزدیكی روستای ویر، از توابع همین بخش قرار گرفته است. این مجموعه در محوطه ای به شكل مستطیلی ناقص، به طول 400 متر و عرض 50 تا 300 متر، دیده می شود. در درون این مجموعه، سه غار نسبتا عمیق در دل كوه كنده شده است كه كنده كاری های زیبایی دارند. از نقش های این كنده كاری ها، می توان به دو تصویر اژدها كه در مقابل یكدیگر به شكل قرینه حك شده اند و طول هریك 5/3 متر است، اشاره كرد. در طرفین این نقش ها، محراب های زیبای نقش داری با طرح های اسلیمی، گل و بوته و مقرنس های سنگی كنده كاری شده اند. مجموعه آثار كنده كاری این محل، یادگار هنرمندان چینی است كه به فرمان اولجایتو از چین فرا خوانده شده بودند. بر اساس فرضیه ای، غارهای " داش كسن " در دو دوره تاریخی جدا از هم مورد استفاده قرار گرفته است. در دوره نخستین، این غار نیایشگاه آئین مهرپرستی در عهد ساسانی بوده است، اما از این دوره آثاری بجای نمانده است. دوره دوم كه نقش های اژدها، برگ مو، پیچك و طرح های اسلیمی، یادگار آن دوره است، به دوران فرمانروایی ایلخانان تعلق دارد. سنگ های سبز بكار گرفته شده در حصار ارگ سلطانیه، مطمئنا از محل تاریخی داش كسن (سنگ بر) بریده شده است. در نتیجه برش و انتقال سنگ، فضای لازم جهت كنده كاری و دخمه سازی در این محل فراهم شده و این مكان با اندكی تغییرات به آرامگاه تبدیل شده است. بنابراین، محوطه تاریخی داش كسن را می توان در ردیف آرامگاه های دوره ایلخانی نیز طبقه بندی كرد.

چهار طاقی الزین

این بنا در شمال روستای الزین واقع است. نقشه بنا شامل یك چهار طاق گنبد دار است. بطوری كه بنا از 4 ورودی و گنبدی بر روی آن تشكیل شده است. گنبد از نوع نیم دایره ساده و یك پوش است. بلندی آن از كف 5/3 متر است. این گنبد بوسیله فیلپوش هایی بر اضلاع چهار گانه قرار گرفته است. ورودیها دارای طاق جناغی است. پهنای ورودی ها در اضلاع شمالی و جنوبی 240 سانتی متر و در اضلاع شرقی و غربی 210 سانتی متر و بلندی 210 سانتی متر است. مصالح استفاده شده در بنا قلوه و لاشه سنگ و ملاط گچی آهكی است. این بنا با شماره 985 در فهرست آثار ملی كشور با نام آتشكده به ثبت رسیده است.

چهار طاقی تشویر

در داخل روستای تشویر دو بنا وجود دارد كه اهالی آنها را آتشكده می دانند. این بنا ها در داخل روستا در سمت جنوب جاده سرخه دیزج- گیلوان قرار دارد. بنا های موسوم به آتشكده شامل دو بنای تاریخی است كه در فاصله كوتاهی از یكدیگر واقع هستند. پیرامون این بناها را گورستانی قدیمی احاطه كرده است. بنای غربی نقشه 8 ضلعی و دیگری نقشه 4 ضلعی دارد. بنای غربی از بیرون هشت ضلعی و از داخل چهار ضلعی است. این بنا دارای چهار ورودی است كه دو مورد از آنها دارای طاق قوسی و دو مورد دیگر طاق مسطح دارند. مصالح بكار رفته در این بنا لاشه سنگ و ملاط گچی- آهكی است. گوشه سازی و اجرای گنبد در این بنا بوسیله سكنج هایی اجرا شده است. گنبد از نوع نیم دایره ای یك پوسته است. بنای دوم كه نقشه چهار ضلعی دارد نیز با مصالح لاشه سنگ و ملاط گچی- آهكی ساخته شده است. در برخی قسمت های مرمت شده تعدادی آجر نیز دیده می شود كه احتمالا در اصل بخش هایی از بنا با آجر ساخته شده بوده است. گنبد بنا تخریب شده ودر حال حاضر بنا بدون گنبر است. این بنا نیز دارای چهار ورودی در هر ضلع است.

 میل خوئین

این بنای تاریخی با ارتفاعی بالغ بر10 متر بصورتی مسلط با بهره گیری از ارتفاعات طبیعی موجود می توانسته منطقه پیرامون را تا شعاع ده ها كیلومتر از نظر حفاظت تحت پوشش قرار داده و همچنین به عنوان یك میل راهنما برای مسافران و كاروان های خسته و تازه از راه رسیده كه همواره از بیم گم شدن راه در هراس و نگران بودند امید بخش و خوش آیند باشد. بطور كل این بنا از دو بخش بدنه و گنبد تشكیل یافته كه قسمت تحتانی (بدنه) با پلان مدور و با استفاده از مصالح لاشه سنگ و ملاط گچ و آهك و قسمت فوقانی ( گنبد ) با بهره گیری از آجر و ملاط بر پا شده است. گنبد از نوع زنگوله ای و دو جداره و قابل مقایسه با گنبد مقبره قیدار نبی در شهرستان خدابنده می باشد. تنها راه ورود به داخل بنا در حال حاضر در قسمت شرقی و بطرف دره و روستای خویین می باشد كه در ابتدای ورود به آن نیز سه پله تعبیه شده است.

آتشكده گیلان كشه

این بنا در بخش جنوبی روستای گیلانكشه و بر روی بلندی های مشرف بر رود خانه گیلانكشه واقع است. نقشه بنا شامل یك فضای راستگوش گنبد دار است كه از سمت جنوب دارای یك ایوان كوچك طاقدار است. نقشه بنا از بیرون به استثنای ایوان، مربع و از داخل تقریبا چلیپایی است. ورودی بنا از سمت جنوب و از طریق درگاهی كوچك است كه در دیوار انتهایی ایوان تعبیه شده است. در سمت شرق بنا و چسبیده به آن، در كنار ایوان ورودی بقایای پلكانی موجود است كه احتمالا در گذشته از طریق آن به قسمت فوقانی ارتباط می یافت. در اضلاع داخلی بنا طاق نماهایی با قوس جناغی كار شده است. این عناصر نقشه فضای داخلی را به چلیپایی تبدیل كرده است. در بالای هریك از طاق نماها طاقچه های كوچك مثلثی تعبیه شده است. گنبد نیم كره ای بنا بوسیله چهار فیلپوش اجرا شده است. مصالح استفاده شده در بنا، قلوه سنگ و ملاط گچی - آهكی است. بنای گیلانكشه از جنوب به دره رودخانه گیلانكشه، از شرق به خانه های روستا و از شمال و غرب به بخش درختكاری شده مجاور بنا منتهی است. مردم محلی معتقدند كه این بنا آتشكده ای از دوران پیش از اسلام است. اما خصوصیات معماری بنا و جزئیات عناصر بكار رفته بیانگر آن است كه احتمالا بنا مربوط به دوران میانی اسلام است

 بنای غسالخانه، سلطانیه 

در ضلع شمالی گنبد سلطانیه و در کنار خیابان انقلاب بنای غسالخانه واقع گردیده است. این بنا تا سه سال پیش نیز فعال بوده و پس از ساخت بنای جدید غسالخانه در ضلع شمال غربی و در داخل قبرستان فعلی، بنای قدیمی مورد نظر بصورتی بلا استفاده گردیده است. قسمتهای آن عبارت است از بنای مربع شکل در ابعاد 25/3*25/3 متر با چهار جرز اصلی که با طاق های شبه بیضی پوشش یافته، گنبد مرکزی با قوس پنج و هفت كند بر روی آن اجراء گردیده، در مرکز گنبد یک نورگیر به شکل دایره تعبیه گردیده که عمل تهویه هوا را نیز انجام می داده است، با توجه به شواهد و وضعیت فعلی بنا هیچگونه تزئیناتی در بنا مشهود نمی باشد. در مركز بنا و در جهت جنوب به شمال آب قناتی در جریان است ( بر اساس اظهارات معتمدین محلی این قنات در ادامه قنات جلو خان می باشد ) بر کنار قنات سکوئی از سیمان ساخته شده که امر شستشو و غسل بر روی آن انجام می گرفته است.

قنات جلوخان

قنات مزبور موسوم به جلوخان به معنی قناتی که از جلوی خانه عبور می نماید، این قنات از ضلع جنوب غربی شهر سلطانیه در جهت جنوب به شمال تعبیه گردیده که در طول مسیر خود پس از ورود به داخل شهر به فاصله حدودا 40 متری ضلع غربی گنبد بزرگ سلطانیه از کنار برج و بارو به طرف شمال در حرکت می باشد، این قنات در طی مسیر خود مجهز به 24 حلقه میل چاه بوده که در فاصله بین 15 تا 20 متر از یکدیگر واقع گردیده اند. قنات مزبور پس از طی مسیر داخل ارک، به غسالخانه فوق الذکر وارد شده و از آنجا نیز همچنان مسیر خود را بطرف شمال ادامه داده و در مدخل ورود شهر در چمن سلطانیه برروی سطح زمین جاری می شود، این قنات در حال حاضر نیز فعال می باشد.

کاروانسرا سنگی زنجان

کاروانسرای سنگی به ترکی (داش کاروانسراسی) در جاده کمربندی زنجان-میانه روبروی ایستگاه قطار زنجان وافع شده است. کاروان سرای سنگی که از نوع کاروان سراهای برون شهری بوده، در قرن یازدهم هجری قمری، به دستور شاه عباس صفوی خارج از بافت قدیم شهر زنجان ساخته شده است. این بنا به دلیل تغییر کاربری هم اکنون به عنوان سفره خانه سنتی مورد استفاده قرار می گیرد. پلان این كاروان سرا به سبک چهار ایوانی است، حجره های آن در یک طبقه قرار گرفته اند و سقف ها از نوع قوسی هستند. استفاده از سنگ به عنوان مصالح اصلی در ساخت كاروان سرا باعث شده است كه این بنا با عنوان کاروان سرای سنگی و در زبان محاوره ای داش کاروان سرا معروف شود. این بنا از لحاظ این كه تنها بنای باقی مانده از کاروان سراهای زنجان است دارای اهمیت فراوانی است. بنای کاروان سرای سنگی كه روبروی راه آهن شهرستان زنجان و در خیابان خیام این شهر واقع شده، با شماره 2128 به ثبت رسیده است.

اماکن زیارتی و مذهبی

امامزاده ها

  • امامزاده سید ابراهیم(ع)

بقعه امامزاده سید ابراهیم، یكی از بقاع معتبر شهر زنجان است این آرامگاه مباركه در داخل شهر زنجان در قبرستان متروكه واقع در منتهی الیه سمت شرقی شهر قدیم، مشرف به دیوار حصار شهر قرار گرفته كه امروزه قسمتی از قبرستان مزبور به دبستان، دبیرستان و قسمتی دیگر به خیابان صدرجهان تبدیل شده است. علمای فن درشجره نامه آن حضرت اختلاف نظر دارند. جمعی ایشان را ابراهیم بن موسی بن جعفر(ع) دانسته اند و جمعی دیگر همانند ابوالفرج اصفهانی و ابونصر بخاری در سر الانساب ایشان را ابراهیم بن محمد بن عبداله بن الحسن بن العباس بن علی ( ع ) ذكر نموده اند. بنای امامزاده ابتدا به سبك چهار طاقی بوده كه گنبد زیبایی آن را پوشش می داده است. در سال 1340 ه. ش این مجموعه تخریب و مجددا منطبق بر بنای قدیمی نوسازی گردیده است. گنبد، از نوع تك پوششی بوده كه با واسطه چهار گوشواره بر جرزها استوار گشته و حد فاصل گوشواره ها و گنبد، هشت نورگیر تعبیه شده است. تزیینات گنبد از داخل مقرنس و گره سازی بوده و سوره جمعه به خط زیبای ثلث و به قلم استاد جواد میر محمد رضایی زنجانی بر آن نوشته شده است. در نمای بیرونی نیز آیات قرآنی به خط ثلث زنجیری نوشته شده است. ضریح حرم كه در اصفهان ساخته شده در سال 1358 ه. ق نصب گردیده است. قدیمی ترین قسمت این بقعه، سر در ورودی سمت شمالی و مناره های واقع در طرفین آن است. این سر در به سال 1341 ه. ش توسط معمار ابراهیم سلطانی ساخته شده و بالای مناره ها، آیه 55 سوره احزاب به خط زیبای ثلث به قلم استاد اخیرالذكر رقم گردیده است.

  • امامزاده ابراهیم ( سلطانیه )

این آرامگاه در سجاس، در پنج فرسخی غرب سلطانیه واقع و بنایی ساده و كوچك است. پوشش گنبد آن به كمك چهار ترنبه انجام گرفته كه بر روی یكی از آنها و بر حاشیه پا كار گنبد نشانه هایی از تزئینات گیاهی مشابه آثار دوران سلجوقی به جای مانده است. در این بقعه صندوق چوبی منبتی قرار دارد كه با توجه به وضع ساخت آن و كتیبه روی صندوق، مكرر مورد مرمت قرار گرفته است. وجود چند قطعه چوب منبت كاری شده بسیار نفیس در داخل بقعه كه از زیبایی و ظرافت خاصی بهره مند است، موید این امر است كه صندوق اولیه بقعه دست كم به حدود قرن ششم هجری مربوط می شده است. ولی بخش عمده صندوق كنونی، مربوط به قرن دوازدهم هجری است. تاریخ كتیبه مرمت صندوق مربوط به سال 1143 ه. ق. است كه مصادف با پایان سلطه هفت عثمانی ها بر تبریز و باز پس گرفتن شهر توسط شاه طهماسب دوم است.

  • امامزاده حیدر (گیلوان)

در 700 متر سمت شمالی روستای گیلوان در داخل باغات انجیر و انار، قبرستان وسیعی وجود دارد که در وسط این قبرستان بقعه ای موسوم به امام زاده حیدر قرار گرفته است. شجره نامه این امام زاده بدرستی معلوم نیست اما احتمال دارد که ایشان از سادات علویان بوده باشد. این آرامگاه در اثر زلزله اخیر تخریب و از حیز انتفاع ساقط گردیده است. اما آنچه که باقی مانده گویای این حقیقت است که تارپود این آرامگاه با استفاده از سنگ لاشه ساخته شده و دارای پلان 12 وجهی بوده باشد.

  • امام زاده عبدالله (صومعه بر)

روستای صومعه بر در شمال غربی گیلوان از بخش طارم علیا قرار گرفته و از آن حدود پنج كیلومتر فاصله دارد. در قلب این روستا بقعه امام زاده عبدالله قرار دارد. شجره صاحب بقعه به اعتقاد روستائیان محلی به امام موسی الكاظم (ع) می رسد. بنای این بقعه در زلزله اخیر طارم تخریب گردیده و از حیز انتفاع ساقط شده است و تهیه پلان اصلی مستلزم پیگردهای باستان شناسانه می باشد. اما آنچه كه از ظاهر این محوطه قابل تشخیص است، این بقعه از دو واحد كم حجم تشكیل یافته، حجم نخست بعنوان ایوان یا هشتی بوده و هر ضلع 3 متر قابل اندازه گیری است.

  • امام زاده محمد باقر - کله سیران طارم

روستای کله سیران یکی از دورترین روستاهای بخش طارم علیا بوده و در مرکز این روستا امام زاده محمد باقر قرار گرفته است این روستا از گیلوان 55 کیلومتر فاصله داشته و در ساحل راست رودخانه قزل اوزن می باشد. به استناد شجره نامه خطی که بر روی کاغذ معمولی و با خط ثلث نوشته شده و مورخ به سنه 1384 هجری قمری می باشد صاحب بقعه را « شاهزاده سید محمد باقر بن موسی بن جعفر علیهما السلام » معرفی نموده است. بر روی قبر این امامزاده ضریح چوبی نصب گردیده که طول آن 154 سانتیمتر و عرض 90 سانتیمتر و ارتفاع 84 سانتی متر اندازه گیری می شود. اندام های این ضریح با استفاده از رنگ روغن تزئین یافته و نقوش اسلیمی و گل زینت بخش این عناصر گردیده است. ابعاد گل های تزئینی در حدود 12 سانتیمتر طول و 6 سانتیمتر عرض دارند این ضریح از ساخته های دوران قاجاریه و دارای بار فرهنگی - تاریخی و قابل حفاظت می باشد.

  • امام زاده محمد ماهوری

امامزاده محمد ماهوری در محلی به نام امامزاده محمد باقر ماهوری مشهور بوده و طبق تحقیقاتی که بعمل آمد هیچ نوع نسب نامه برای مشارالیه پیدا نشده است فقط با تحقیق بسیار مشخص شد نوشته ای در امامزاده بوده که سالها قبل تحویل آقای جواد منتظری نامی شده که فعلا ساکن زنجان و امام نماز مسجد اسلامیه در امجدیه می باشد. این بنا مربوط به قرن 7 هجری بوده که با چند قطعه سنگ قبری که بدست آمده در زمان صفویه مورد مرمت قرار گرفته است. بقعه امام محمد ماهوری در 140 کیلومتری از روستای شیت در طارم علیا از توابع چورزق واقع شده و برای رسیدن به این بنا می بایست از چورزق به طرف روستای شیت حدود ده کیلومتر طی طریق کرد.

  • امام زاده یحیی صائین قلعه

شهر صائین قلعه در 25 كیلومتری سمت غربی شهر ابهر قرار گرفته و از مناطق آباد و پر جمعیت آن شهرستان محسوب می گردد. در قلب قسمت مسكونی این شهرك بقعه موسوم به امامزاده یحیی (ع) قرار گرفته است. محققین شرح الانساب كنیه صاحب بقعه را به امام موسی الكاظم (ع) رسانیده و وی را از اولاد و احفاد آن حضرت دانسته اند. این بنا از نظر عناصر تزئیناتی ضعیف و كل آرایش منحصر به ردیف كاشی در پاطاق گنبد است. در وسط این شبستان قبر امام زاده قرار گرفته و بر روی آن یك واحد ضریح چوبی نصب شده است.

  • امام زاده شاهزاده زید الكبیر

این بنای آرامگاهی در منتهی الیه شرق شهرستان ابهر قرار دارد، كه بر اساس كتاب منتقله الطالبین نسبت شاهزاده زید الكبیر به نخستین پیشوای شیعیان جهان باز می گردد. گنبد این بنا دو پوش و از نوع رك می باشد كه با گلویی مخروطی و بلند خود تداعی برج های آرامگاهی است، سبك خاصی كه در سده های سوم و چهارم هجری قمری وارد عرصه معماری ایران گردید، از جمله ویژگی های این گنبد سطوح خارجی آن است كه دارای پوشش كاشی فیروزه ای مزین به طرح های هندسی و كاربندی رنگی زیبا آن بر سطح گچی در نمای داخلی می باشد.

  • مقبره امام زاده اسماعیل شناط

شناط نام ناحیه ای است در شمال شهر ابهر كه این بنای آرامگاهی را در خود جای داده است. براساس اسناد و متون تاریخی ازجمله كتاب شرح الانساب نسبت امامزاده اسماعیل بایستی با 9 واسطه به نخستین پیشوای شیعیان جهان باز گردد. و به روایت دیگر بر اساس نوشته تذكره نویسان، نسب این امامزاده به امام حسن ( ع ) می رسد. شكل و پلان معماری این مقبره كه مطابق با الگوی متعارف مقابر دوره صفوی ساخته شده و دارای تزئیناتی در سطوح داخلی و خارجی است از جمله تزئینات مقرنس گچی از نوع معلق در نمای بیرونی فضاهای چهارگانه ورودی ها و طاق نماهای تزئینی مزین به خط بنایی یا معقلی در حد فاصل هر یك از این بخشهاست، همچنین گنبد این بنای مذهبی كه از نوع دو پوشی می باشد در نمای خارجی دارای تزئینات كاشیكاری با طرح های معقلی كلوك بندان حصیر باف مربع زیبا است كه طرح و نقش صلیب شكسته یا مالت بر ساق یا گلوی گنبد قابل توجه می باشد.

  • امامزاده عبدالخیر

این بنای آرامگاهی در غرب روستای قروه از توابع شهرستان ابهر در مسیر تاكستان به ابهر قرار گرفته است. طرح خارجی بنا عبارت است از یك هشت ضلعی منظم كه طول آن 5/5 متر می باشد، درنمای هر دو ضلع طاق نماهایی با قوس جناغی وجود داشته كه در تعمیرات بعدی بنا از میان رفته اند، در حال حاضر در نمای شرقی یك ایوان مانند و در نماهای جنوبی و غربی ورودی های با قوس هلالی قرار دارد، همچنین گنبد دو پوش بزرگی به ارتفاع 6 متر بر فراز بنا قرار دارد كه در گذشته دارای تزئینات كاشی بوده است. بقایای كاشی های باریك فیروزه ای بر روی پایه های خارجی این مقبره روشنگر آن است كه بنا در اصل دارای نما سازی تزئینی از آجر و كاشی بوده است.

  • امامزاده كهریز سلطانیه

این بنای آرامگاهی در یك كیلومتری غرب محوطه تاریخی سلطانیه قرار دارد و به دلیل مجاورت با قنات (كهریز) به امامزاده كهریز معروف شده است. این بنا را كه اهالی امامزاده قاسم و امامزاده عبدا... نیز می گویند، دارای سبك معماری و متعارف مقبره سازی دوره صفویه است. گوشه سازی برای اجرای این گنبد دو جداره به زیباترین شكلی اجرا شده، همچنین نمای داخلی بنا كه دارای پوشش گچكاری است به همراه محرابی در سمت جنوبی، نورگیرهای قرینه بر روی بدنه گنبد جلوه خاصی به این اثر بخشیده است. سنگ قبر این آرامگاه كه اكنون در گنبد سلطانیه نگهداری می گردد دارای تكنیك و شیوه تزئینی بسیار پركاری است كه بر غنای هنری و تاریخی این بنا بیش از پیش می افزاید.

  • امام زاده محمد تقی

قسمت هایی از دیوار امامزاده دارای روکار آجری است. در بنای امامزاده ،سنگ قبر هایی با نقش بر جسته دیده می شود و به نظر می رسد بنای امامزاده متعلق به دوره قاجاریه باشد.

  • امام زاده یعقوب صائین قلعه

دومین امامزاده معتبر صائین قلعه امام زاده یعقوب می باشد. این بقعه در سه كیلومتری سمت جنوبی شهر در بالای یك تپه طبیعی قرار گرفته است. در رابطه با شجره نامه آن حضرت اختلاف نظر وجود دارد كه از احفاد و نوادگان حضرت امام جعفر صادق(ع) دانسته اند. مجموعه امام زاده یعقوب به جهت توجه و عنایت مردمی از رونق زیاد برخوردار است و هجوم زائرین موجبات گسترش فضاهای عمومی، زائرسرا، كشتارگاه و بالاخره آشپزخانه در این مجموعه است.

مساجد

  • حسینیه اعظم زنجان

  • مسجد میرزایی نجفی

این بنای مذهبی توسط میرزا حسین میرزائی از نوادگان حاج ابوالقاسم موسوی ساخته شده و به نام امام جماعت آن مسجد نجفی میرزائی نامیده می شود. این مسجد كه در گذشته به مسجد مسگرها یا آهنگران نیز معروف بوده از نوع مساجد چهل ستونی یا شبستانی است كه شبستان های آن در ضلعهای جنوبی و غربی میانسرا قراردارد. طاق تویزه های شبستان جنوبی كه به نسبت قدیمی تر از بخشهای دیگر بناست دارای قوس هلالی است كه بر روی ستون های سنگی یا سر ستون مكعبی و بدنه صاف قرار دارند، تزئینات این بخش شامل تزئینات ساده آجرچینی و كاشیكاری با طرج های هندسی زیبا است. همچنین در انتهای ضلع شرقی میانسرای مسجد آب انباری وجود دارد كه زمان ساخت و الحاق آن به مجموعه بنا به نوعی بر ما نامعلوم می باشد.

  • مسجد و مدرسه خانم

این مسجد و مدرسه از جمله بناهای مذهبی و تاریخی شهر زنجان است، كه در محله قدیمی معروف به فخیم الدوله واقع در بافت تاریخی شهر قرار دارد این بنا توسط استاد اسماعیل بنا و به سفارش یكی از بانوان متمكن در اواخر دوره قاجار ساخته شده است. مسجد و مدرسه خانم می تواند جایگاه خاص و منحصر بفردی را در میان آثار تاریخی بر جای مانده در كشور ما داشته باشد، این برتری از یك سو از نقطه نظر سبك معماری و شیوه و تكنیك تزئینی می باشد كه به بهترین شكلی گویای معماری دوره قاجار است.

  • مسجد و مدرسه چهل ستون

مسجد و مدرسه چهل ستون در بافت بازار ( بازار بالا ) در ضلع جنوب شرقی مسجد و مدرسه جامع (سید) در راسته معروف به راسته حجت الاسلام قرار دارد. دومین حوزه علمیه و معتبر در شهر زنجان بعد از مسجد و مدرسه جامع محسوب می گردد، مسجد و مدرسه چهل متون دارای صحن و شبستان های بزرگی است که طاق و تویزه های ضربی آن بصورت زیبا و متقارن بر روی 32 ستون قطور استوار گشته، تعدد و كثرت ستونها موجب شده که این بنای مذهبی و فرهنگی در میان مردم به مسجد و مدرسه چهل ستون معروف و مشهور گشته است.

  • مسجد سید فتح الله

این بناهای مذهبی در راسته معروف به راسته صندوق سازان بازار بالای شهر زنجان و در كوچه ای كه سابق كوچه ذور یاستین گفته می شود قرار دارد. مسجد سید فتح الله از نوع مسجد چهلستونی یا شبستانی می باشد كه پیش طاق مسجد با رسمی بندی زیبا بر سطحی از كاشیكاری دوره قاجار و با طرح های معقلی بصورت فضایی سرپوشیده و نیمه بازی مانند ایوان می ماند كه در جلوی درگاه ورودی طراحی و ساخته شده و فضای مسجد را از فضای معبر عمومی به شكل زیبایی متمایز ساخته است و منتهی به بخش هشتی بنا كه با همین شیوه تزئین شده است می گردد.

  • مسجد عباسقلی خان

مسجد عباسقلی خان در محله قدیمی عباسقلی خان واقع در بافت تاریخی شهر زنجان قرار گرفته است. این مسجد با سبك چهل ستونی فاقد ورودی و صحن و میانسرای مركزی می باشد.
مسجد عباسقلی خان دارای دو صحن و شبستان زیبا است كه طاق و تویزه های هلالی و شكیل آن بر روی ستونهای مدور قطور استوار شده، تزئینات این بنای مذهبی به مختصر تزئینات آجر كاشی بر روی بدنه طاقها و همچنین محراب كه با كاشی كاری زیبا با طرحهای معقلی جلوه و زیبایی شبستان را دو چندان كرده، محدود می شود.

  • مسجد اسحاق میرزا

مسجد اسحاق میرزا از جمله مساجد تاریخی شهر زنجان است كه در محله قدیمی سرچشمه قرار دارد. این بنای مذهبی مطابق با شیوه معماری مساجد شبستانی با چهل ستونی ساخته شده است، سبكی كه در ساخت مساجد در قرون متقدم اسلامی بكار برده می شود و در دوره زند در شیراز بار دیگر ظهور كرده و ادامه آن را در دوره قاجار می توان دید. آنچه كه در شیوه معماری و تزئینی مسجد اسحاق میرزا قابل توجه است تعدد و تنوع طاق و قوس های فضاهای ارتباطی آن می باشد. شبستان این مسجد در ضلع شمالی قرار گرفته كه طاق و تویزه های آن با پوشش گچین و قوس جناغی بر روی ستونهای آجری بلند و نسبتا قطوری استوار گردیده است.

  • مسجد جامع خدابنده

این بنا در ضلع شرقی بقعه قیدار نبی ( ع) در شهرستان خدابنده و 42 كیلومتری زنجان واقع گردیده و از آثار اواخر دوره قاجار است كه در سال 1321 ه. ق - سلطنت محمد علی شاه قاجار - با نظارت جهان شاه خان افشار، از محل اعتبارات موقوفه بقعه قیدار نبی (ع) ساخته شده است. این مسجد به سبك شبستانی اجرا گردیده و پوشش طاق و گنبد آن بر روی ستون های سنگی استوانه ای شكل و سر ستونهایی چهارگوش قرار گرفته است. طاق های این شبستان توسط تیرهای چوبی به یكدیگر متصل گشته و نیروی رانشی آنها كنترل شده است. نمای درونی بنا آجر چینی با بند كشی سفید رنگ است. مسجد دارای سر ورودی و دو مناره به سبك دوره قاجار است. در ضلع غربی مسجد، 8 واحد حجره برای سكونت طلاب علوم دینی ساخته شده است.


صنایع دستی

  • چاقوسازی

چاقو سازی در زنجان که با مهارت خاصی به دست استادان این صنعت ساخته می شود با ویژگی هایی همچون ظرافت، تناسب، تنوغ، قدرت برش و آبکاری تیغه از شهرت فراوانی بر خوردار است.

  • گلیم زنجان

با توجه به اقلیم سرد منطقه زنجان بشر ساکن در این منطقه همواره در فکر تهیه کفپوش گرم جهت استفاده در منازل و نیز بعنوان پرده و.. . بوده است، مواد اولیه موجود مردم منطقه را به سمت استفاده از بافته ای از پشم بز و گوسفند و. .. هدایت کرد. در حال حاضر در بسیاری از مناطق استان زنجان بافت گلیم بعنوان یکی از شاخصترین بافته های داری مطرح می باشد.

  • تراش سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی

سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی که به آنها گوهر و جواهر نیز گفته می شود، به دسته ای از مواد کانی اطلاق می گردد که بعلت وجود بعضی خواص در آنها، از سایر معدنیها و سنگها، متمایزند. بیشتر گوهرها از مواد متبلور معدنی می باشند.

  • مجسمه سازی

اصطلاح پیکره سازی(مجسمه سازی) را نمی توان یک اصطلاح ثابت برای اطلاق به اشیاء یا فعالیتهای معین دانست. با این حال هنر مجسمه سازی دارای یک خصلت اصلی و همیشگی است که آن را از سایر هنرهای بصری متمایز می کند و آن آفرینش شکل سه بعدی بیانگر می باشد.

  • معرق كاری چوب

معرق كاری چوب عبارت است از ایجاد نقوش و طرح های مختلف كه از كنار هم قرار دادن چوب در كنار یكدیگر به وجود می آید كه بر دو نوع است معرق برجسته و معرق تخت یا صاف.

  • ملیله کاری

از کارهای دستی بومی زنجان ساخت وسایل نقره ای و به ندرت طلائی به صورت ملیله کاری است که در اوایل فقط در زنجان معمول بوده که در زمان رضاخان تعدادی از هنرمندان زنجانی به تهران و اصفهان کوچ کردند و این هنر ظریف را در آن شهرها رواج دادند.

  • چاروق دوزی

چاروق دوزی یکی دیگر از هنرهای دستی است که دستهای ظریف هنرمندان زنجانی در تولیدات آن مهارت ویژه ای دارند. این چاروق ها مشخصا زنانه بوده و استفاده از آن جنبه تشریفاتی و تفننی دارد.


روستاهای هدف گردشگری

 

نام روستا

شهرستان

ده بهار

طارم

شیت

طارم

قروه

ابهر

جزوان

زنجان

خوئین

ایجرود

انگوران

ماهنشان

درسجین

ابهر

گلابر سفلی

ایجرود

سهرین

زنجان

 

برآورد سطح، تولید و عملکرد در هکتار محصولات زراعی استان در سال زراعی 89-1388

                                                                                                                                     ((واحد: هکتار - تن - کیلوگرم))

نام محصول سطح تولید عملکرد
آبی دیم جمع آبی دیم جمع آبی دیم
غلات گندم

35286

378487

413773

128007

616347

744354

3627,7

1628,5

جو

9480

21999

31479

29286

31170

60456

3089,3

1416,9

شلتوک

4081

4081

15644

15644

3833,4

ذرت دانه ای

20

0

20

1

0

1

62,5

0
جمع

48867

400486

449353

172939

647517

820456

- -
حبوبات نخود

746

12109

12855

1686

3917

5603

2259,8

323,5

لوبیا

10067

0

10067

37209

0

37209

3696,1

0

عدس

783

19290

20073

988

5866

6854

1261,3

304,1

سایر حبوبات

490

170

660

2217

36

2253

-

-

جمع

12086

31569

43655

42099

9819

51918

- -
محصولات صنعتی چغندرقند

640

0

640

16701

0

16701

26095,1

0

کلزا

180

0

180

173

0

173

963,4

0

سایر دانه های روغنی

43

0

43

12

0

12

-

-

جمع

863

0

863

16886

0

16886

- -
سبزیجات سیب زمینی

10521

0

10521

271153

0

271153

25772,6

0

پیاز

6832

0

6832

174326

0

174326

25516,1

0

گوجه فرنگی

3972

0

3972

139627

0

139627

35152,8

0

سایر سبزیجات

7069

0

7069

276432

0

276432

-

-
جمع

28394

0

28394

861539

0

861539

- -
محصولات جالیزی خربزه

157

0

157

9455

0

9455

60222,9

0

هندوانه

210

0

210

7384

0

7384

35163,3

0

خیار

171

0

171

4746

0

4746

27751,8

0

سایر محصولات جالیزی

1936

0

1936

38885

0

38885

-

-

جمع

2474

0

2474

60470

0

60470

- -
نباتات علوفه ای یونجه

24683

5519

30202

138636

11729

150365

5616,6

2125,3

سایر نباتات علوفه ای

617

0

617

29817

0

29817

-

-

جمع

25300

5519

30819

168452

11729

180181

- -
سایر محصولات

54

0

54

85

0

85

- -
جمع کل

118038

437574

555612

1322470

669065

1991535

- -

 

منابع:

  1.  پایگاه اطلاع رسانی استان زنجان
  2.  آمارنامه کشاورزی در سال زراعی 89-1388 - دفتر آمار و فناوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی
  3. دانشنامه آزاد ویکی پدیا
  4. سایت جامع گردشگری ایران
  5. پایگاه خبری روستانیوز
  6. پورتال مرکز آمار ایران
  7. پورتال وزارت کشور
آخرین اخبار روستایی استان