صفحه اصلي >  امکانات و خدمات  > با استان ها > استان آذربایجان شرقی > آذربایجان شرقی را بیشتر بشناسیم 
دوشنبه ٢٧ دی ١٣٩٥

آذربایجان شرقی این استان بزرگ ترین و پرجمعیت ترین استان ناحیه شمال غربی ایران (آذربایجان) محسوب می شود. این استان دارای آب و هوای سرد کوهستانی بوده و کل محدوده استان را کوه ها و ارتفاعات تشکیل داده اند. مساحت استان آذربایجان شرقی، 45490.89 کیلومتر مربع است که از این جهت، یازدهمین استان بزرگ ایران محسوب می شود. این استان محل اتصال دو رشته کوه مهم و اصلی کوه های ایران، یعنی البرز و زاگرس است و بلندترین نقطه آن، قله کوه سهند است. این استان دارای 20 شهرستان، 26 بخش، 141 دهستان و 62 شهر می باشد.

 

شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی

ردیف شهرستان

توضیحات

(بر اساس تقسیمات کشوری سال 1393)

تعداد بخش تعداد شهر تعداد دهستان

1

آذرشهر

آذرشهر یکی از شهرستان های استان آذربایجان است. این شهرستان در جنوب شرقی دریاچه ارومیه قرار دارد و از شمال، شرق و غرب با شهرستان اسکو و از جنوب با شهرستان عجب شیر هم مرز است. این شهرستان 840 کیلومترمربع مساحت دارد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 107579 نفر بوده است.

بخش ها: گوگان- ممقان- حومه

شهرها: آذرشهر- تیمورلو- گوگان- ممقان

دهستان ها: تیمورلو- دستجرد- شهرک- شیر امین- قاضی جهان- قبله داغی- ینگجه

3 4 7

2

اسکو

شهرستان اسکو از شمال به شهرستان های تبریز و شبستر، از غرب به دریاچه ارومیه، از جنوب به شهرستان آذرشهر و عجب شیر و مراغه محدود است. این شهرستان 1762.59 کیلومترمربع مساحت دارد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 98988 نفر بوده است.

بخش ها: مرکزی اسکو- ایلخچی

شهرها: ایلخچی- اسکو- سهند

دهستان ها: باویل- جزیره- سهند- شورکات جنوبی- گنبر

 3 5

3

اهر

شهرستان‌ کوهستانی‌ اهر در 103 کیلومتری‌ شمال‌ شرقی‌ تبریز واقع‌ شده‌ است. وسعت این شهرستان 3073.93 کیلومتر مربع است. قسمت بزرگی از کوه های قره داغ و دامنه های شمالی قوشاداغ، شهرستان اهر نام گرفته است و در شمال شرقی استان آذربایجان شرقی قراردارد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 150111 نفر بوده است.

بخش ها: مرکزی اهر- هوراند

شهرها: اهر- هوراند

دهستان ها: آذغان- اوچ هاچا- بزکش- چهاردانگه- دودانگه- دیکله- قشلاق- گویجه بل- ورگهان

 2

4

بستان آباد

شهرستان‌ بستان‌ آباد 47 کیلومتر با تبریز فاصله‌ دارد. شهرستان‌ بستان‌ آباد در اطراف‌شرقی‌ کوهستان‌ سهند قرار گرفته‌ و لذا زمستان‌های‌ سرد و بهار و تابستان‌ معتدل‌ دارد. شهرستان بستان آباد در قسمت میانی استان آذربایجان شرقی قرار دارد. این شهرستان در شرق شهرستان تبریز و جنوب شهرستان هریس واقع شده است و شهرستان های میانه و سراب حدود شرقی و شهرستان هشترود حدود جنوبی آن را می پوشاند. وسعت این شهرستان 2795 کیلومتر مربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 94985 نفر بوده است.

بخش ها: تیکمه داش- مرکزی بستان آباد

شهرها: تیکمه داش- بستان آباد

دهستان ها: اوجان شرقی- اوجان غربی- سهندآباد- شبلی- عباس شرقی- عباس غربی- قوریگل- مهرانرود جنوبی- مهرانرود مرکزی

2 2 9

5

بناب

بناب‌ در قسمت‌ جنوب‌ غربی‌ تبریز و در ساحل‌ شرقی‌ دریاچه‌ ارومیه‌ واقع‌ شده.‌ یکی از شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی است که در جنوب غربی این استان واقع شده ‌است. مرکز این شهرستان شهر بناب می‌باشد. شهرستان بناب در دامنه کوه سهند و در جلگه‌ای حاصل خیز واقع شده ‌است. این شهرستان از سمت شمال به شهرستان عجب شیر، از سمت جنوب به شهرستان ملکان، از سمت شرق به شهرستان مراغه واقع در دامنه کوه سهند و از سمت غرب به دریاچه ارومیه محدود شده‌است. وسعت این شهرستان 778.75 کیلومتر مربع می باشد.
بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 129795 نفر بوده است.

بخش ها: مرکزی بناب

شهرها: بناب

دهستان ها: بناجوی شرقی- بناجوی شمالی- بناجوی غربی

1

6

تبریز

این شهرستان مرکز استان آذربایجان شرقی است. ارتفاع تبریز از سطح دریا 1340 متر است و با وسعتی حدود 2167.19 کیلومتر مربع در قلمرو میانی خطه ی آذربایجان و در قسمت شرقی شمال دریاچه ارومیه قرار دارد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 1695094 نفر بوده است.

بخش ها: مرکزی تبریز- خسروشاه

شهرها: باسمنج- تبریز- سردرود- خسروشاه

دهستان ها: آجی چای- اسپران- تازه کند- سردصحرا- لاهیجان- میدان چای

7

جلفا

شهرستان جلفا در شمال غرب استان بین شهرستان های مرند، اهر، ماکو و کلیبر واقع شده است. رود ارس در مرز ایران و جمهوری های آذربایجان و ارمنستان، از شمال آن می گذرد. مرکز آن شهر مرزی جلفا است که تا تبریز  150 کیلومتر فاصله دارد. شهرستان جلفا به صورت نوار باریکی در مرز شمالی استان با جمهوری نخجوان و ارمنستان قرار دارد. شهرستان کلیبر حدود شرقی آن را می پوشاند و حدود غربی آن،قسمتی از مرز مشترک استان با آذربایجان غربی است. وسعت این شهرستان 1670.31 کیلومترمربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 55166 نفر بوده است.

بخش ها: مرکزی جلفا- سیه رود

شهرها: سیه رود- جلفا- هادی شهر

دهستان ها: ارسی- داران- دیزمارغربی- شجاع- نوجه مهر

2 3

8

چاراویماق

چاراویماق یکی از شهرستان‌های جنوبی استان آذربایجان شرقی است. مرکز این شهرستان، شهر قره‌آغاج می‌باشد. وسعت این شهرستان 3208.12 کیلومتر مربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 32745 نفر بوده است.

بخش ها: شادیان- مرکزی چاراویماق

شهرها: قره آغاج

دهستان ها: چاراویماق جنوب شرقی- چاراویماق جنوب غربی- چاراویماق شرقی- چاراویماق مرکزی- قوری چای شرقی- ورقه

1 6

9

خداآفرین  شهرستان خداآفرین یکی از شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی است. مرکز این شهرستان، شهر خمارلو است. خداآفرین تا سال 1390 بخشی از شهرستان کلیبر بود و در این سال از آن جدا شد. قسمت‌هایی از دیزمار شرقی که سابقا تابع دیزمار ارسباران به مرکزیت خاروانا بودند ضمیمه بخش منجوان شده است. مابقی دیزمار شرقی بین بخش مرکزی ورزقان و بخش سیه رود تقسیم شده است. وسعت این شهرستان 1525.71 کیلومتر مربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 34977 نفر بوده است.

بخش ها: مرکزی- گرمادوز- منجوان

شهرها: خمارلو

دهستان ها: كيوان- بسطاملو- گرمادوز شرقی- گرمادوز غربی- منجوان شرقی- منجوان غربی- دیزمار شرقی
 3  7
  10

سراب

شهرستان‌ سراب‌ در قسمت‌ شرق‌ بستان‌ آباد واقع‌ شده‌ است‌. شهرستان سراب در غرب میانی آذربایجان شرقی قرار دارد. شهرستان هریس محدوده شمال غربی و بستان آباد حدود غربی و میانه حدود جنوبی آن را می پوشاند. وسعت این شهرستان  3452.18 کیلومتر مربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 131934 نفر بوده است.

بخش ها: مرکزی سراب- مهربان

شهرها: سراب- دوزدوزان- شربیان- مهربان

دهستان ها: آغمیون- آلان برآغوش- ابرغان- اردلان- حومه- رازلیق- شربیان- صایین- ملا یعقوب

 4 9

11

شبستر

شبستر در 60 کیلومتری‌ شمال‌ غربی‌ تبریز، در مسیر خط‌ آهن‌ تبریز - ترکیه‌ - اروپا و قسمت‌ جنوبی‌ کوهستان‌ میشو و شرق‌ دریاچه‌ ارومیه‌ واقع‌ شده‌ است‌. حدود شمالی شهرستان شبستر را شهرستان های مرند و ارسباران و حدود جنوبی و شرقی آن را شهرستان تبریز و اسکو می پوشاند و دریاچه ارومیه و آذربایجان غربی در حدود غربی شهرستان قرار دارند. وسعت این شهرستان 2629.69 کیلومتر مربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 124499 نفر بوده است.

بخش ها: صوفیان- تسوج- مرکزی شبستر

شهرها: تسوج- صوفیان- خامنه- سیس- شبستر- شرفخانه- شندآباد- کوزه کنان- وایقان

دهستان ها: چله خانه- چهرگان- رودقات- سیس- گونی شرقی- گونی غربی- گونی مرکزی- میوشو جنوبی

3 9 8

12

عجب شیر

شهرستان عجب‌شیر با مساحت 738.44 کیلومتر مربع از شمال به شهرستانهای اسکو و آذرشهر، از شرق به شهرستان مراغه از غرب به دریاچه ارومیه و از جنوب به شهرستان بناب محدود است.
بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 66746 نفر بوده است.

بخش ها: مرکزی عجب شیر- قلعه چای

شهرها: عجب شیر- جوان قلعه

دهستان ها: خضرلو- دیزجرود شرقی- دیزجرود غربی- کوهستان

2  2

13

کلیبر

این‌ شهرستان‌ در 148 کیلومتری‌ شمال‌ شرقی‌ تبریز و در 45 کیلومتری‌ اهر قرار گرفته‌ است‌. قلمرو شمالی شهرستان کلیبر، قسمتی از مرز مشترک ایران با جمهوری آذربایجان است و شهرستان جلفا و ارسباران در حدود غربی و اهر در حدود جنوبی آن قرار دارند. مساحت این شهرستان 2071.97 کیلومتر مربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 48837 نفر بوده است.

بخش ها: آبش احمد- مرکزی کلیبر

شهرها: کلیبر- آبش احمد

دهستان ها: آبش احمد- پیغان چایی- سیدان- قشلاق- مولان- میشه پاره- ییلاق

2 7

14

مراغه

شهرستان‌ مراغه‌ در جنوب‌ تبریز و در دامنه‌ جنوبی‌ کوه‌ سهند قرار گرفته‌ و 126 کیلومتر با مرکز استان‌ فاصله دارد. از شمال به شهرستان تبریز، از شرق به شهرستان هشترود و چاراویماق و از غرب به شهرستان های بناب و ملکان و عجب شیر محدود است. وسعت این شهرستان 2185.65 کیلومتر مربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 247681 نفر بوده است.

بخش ها: مرکزی مراغه- سراجو

شهرها: مراغه- خداجو

دهستان ها: سراجوی جنوبی- سراجوی شرقی- سراجوی شمالی- سراجوی غربی- قره ناز- قوری چای غربی

 2 6

15

مرند

شهرستان‌ مرند در شمال‌ غربی‌ تبریز در ناحیه‌ نیمه‌ کوهستانی‌ واقع‌ شده‌ است‌ و 71 کیلومتر با تبریز فاصله ‌دارد. شهرستان جلفا و ارسباران حدود شمال و شرق آن را می پوشاند و شهرستان شبستر در جنوب آن قرار دارد. حدود غربی شهرستان مرند قسمت کوتاهی از مرز استان با آذربایجان غربی است. مساحت این شهرستان 3285.62 کیلومتر مربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 239209 نفر بوده است.

بخش ها: مرکزی مرند- یامچی

شهرها: بناب مرند- زنوز- مرند- کشکسرای- یامچی

دهستان ها: بناب- دولت آباد- ذوالبین- زنوزق- کشکسرای- میشاب شمالی- هرزندات شرقی- هرزندات غربی- یکانات

2  9

16

ملکان

شهرستان ملکان در حد و مرز جنوب غربی آذربایجان شرقی به آذربایجان غربی و کردستان و در گوشه جنوب شرقی دریاچه ارومیه، به فاصله 10 کیلومتری آن، بین شهرستان بناب و هشترود و مراغه و میاندوآب در جلگه رسوبی واقع شده است. وسعت این شهرستان 1006.87 کیلومتر مربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 106118 نفر بوده است.

بخش ها: مرکزی ملکان- لیلان

شهرها: لیلان- ملکان- مبارک شهر

دهستان ها: گاودول شرقی- گاودول غربی- گاودول مرکزی- لیلان جنوبی- لیلان شمالی

 3  5

17

میانه

شهرستان میانه، در جنوب شرقی استان آذربایجان شرقی قرار دارد. شهرستان‌های سراب، بستان آباد، هشترود حدود شمالی و غربی آن را می‌پوشاند. حدود جنوبی این شهرستان با قسمتی از جنوب اردبیل هم جوار است. شهرستان خلخال واقع در استان اردبیل نیز همسایه شرقی این شهرستان به شمار می‌رود. گوشه شمال غربی حدود شهرستان میانه از 82 کیلومتری جنوب شرقی تبریز شروع و به طول 80 کیلومتر به سمت جنوب و شرق کشیده می‌شود. مرکز شهر میانه، به خط مستقیم در 138 کیلومتری جنوب شرقی تبریز قرار دارد. این شهرستان در 47 درجه و 42 دقیقه طول شرقی و 37 درجه و 20 دقیقه عرض شمالی، بین دو رشته کوه بزقوش و قافلانکوه واقع شده و 1100 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. مساحت این شهرستان 5595.3 کیلومتر مربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 185806 نفر بوده است.

بخش ها: مرکزی میانه- ترکمانچای- کندوان- کاغذکنان

شهرها: اچاچی- ترکمانچای- آقکند- ترک- میانه

دهستان ها: قافلانکوه شرقی- کاغذکنان شمالی- کاغذکنان مرکزی- تیرچایی- کندوان- گرمه شمالی- اوچ تپه شرقی- اوج تپه غربی- شیخ درآباد- قافلانکوه غربی- قزل اوزن- کله بز شرقی- کله بز غربی- گرمه جنوبی- بروانان شرقی- بروانان غربی- بروانان مرکزی

5 17

18

ورزقان

شهرستان ورزقان یکی از شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی است. مرکز آن شهر ورزقان است. این شهرستان از سمت شرق به شهرستان اهر، از سمت غرب به شهرستان‌های مرند و شبستر و از سمت شمال به شهرستان‌های کلیبر و جلفا و از سمت جنوب به شهرستان تبریز محدود شده ‌است. این شهرستان سابقا یکی از بخش‌های شهرستان اهر بوده ‌است. نام دیگر شهرستان ورزقان ارسباران است و این نام به دلیل واقع شدن بسیاری از جنگل‌های ناحیه سرسبز ارسباران در این شهرستان است. مساحت این شهرستان 2368.13 کیلومتر مربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 45708 نفر بوده است.

بخش ها: مرکزی ورزقان- خاروانا

شهرها: خاروانا- ورزقان

دهستان ها: ارزیل- ازومدل جنوبی- ازومدل شمالی- بکرآباد- جوشین- دیزمار مرکزی- سینا
 2 2  7

19

 هریس  شهرستان هریس یکی از شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی است. مرکز این شهرستان شهر هریس می‌باشد که از سمت شرق به شهرستان‌های سراب و مشگین‌شهر، از سمت غرب به شهرستان تبریز، از سمت شمال به شهرستان‌های اهر و ورزقان و از سمت جنوب به شهرستان بستان‌آباد محدود شده‌ است. مرغوب ترین و معروف ترین فرش روستایی آذربایجان در شهرستان هریس بافته می‌شود. مساحت این شهرستان 2345.43 کیلومتر مربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 67820 نفر بوده است.

بخش ها: مرکزی هریس- خواجه

شهرها: خواجه- بخشایش- زرنق- کلوانق- هریس

دهستان ها: باروق- بدوستان شرقی- بدوستان غربی- خانمرود- مواضع خان شرقی- مواضع خان شمالی
 2  5  6

20

 هشترود  این‌ شهرستان‌ در جنوب‌ شرقی‌ تبریز و در فاصله‌ 122 کیلومتری‌ این‌ شهر واقع‌ شده‌ است‌ و فضایی‌ روستایی‌ دارد. شهرستان هشترود، در شمال فلات ایران و در جنوب استان آذربایجان شرقی قرار دارد. شهرستان های بستان آباد، تبریز، مراغه، چاراویماق و میانه، حدود شمالی، غربی و شرقی این شهرستان و آذربایجان غربی و زنجان حدود جنوبی آن را می پوشاند. مساحت این شهرستان 1990.01 کیلومتر مربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 60822 نفر بوده است.

بخش ها: نظر کهریزی- مرکزی هشترود

شهرها: هشترود- نظر کهریزی

دهستان ها: آلمالو- چهاراویماق شمال شرقی- سلوک- علی آباد- قرانقو- کوهسار- نظرکهریزی
 2  2 7


تاریخ و فرهنگ استان

استان آذربایجان شرقی بخشی از سرزمین کهنسال ایران است که در زمان تسلط اسکندر مقدونی بر ایران (سال 331 پیش از میلاد) سردار آن به نام آتورپات که شهربان ماد کوچک بود، در این سرزمین قیام کرد و قسمتی از ماد کوچک را که همان آذربایجان است، متصرف شد. از آن پس این منطقه آتورپاتکان نامیده شد. این منطقه سپس به اسامی مختلف از قبیل آذرآبادگان، آذربادگان و آذربایجان نامیده شده است. اکثر مورخین اسلامی آذربایجان را محل ولادت زرتشت دانسته و تولد او را به منطقه ارومیه و شهر کنزک در حدود دریاچه چیچست (ارومیه) نسبت داده اند این استان در طول بیش از هزاران سال شاهد حوادث بی شمار تاریخی، سیاسی و اجتماعی بوده و طی همین دوره جلوه های ویژه ای از تمدن کهنسال را پدید آورده که امروزه برای جهانگردان بسیار جالب توجه است. استان آذربایجان شرقی از نظر فرهنگی نیز یکی از مناطق ویژه ایران است که مجموعه ای از سنن دیرین و باستانی را پدید آورده است. عمده ترین ویژگی فرهنگ مردم آذربایجان زبان و فولکلور آن است که به نحوی با مراسم و سنن برجسته مردم در آمیخته است. زبان مردم این استان ترکی آذری است. این زبان در آذربایجان ایران و آن سوی ارس و سایر نقاط ترک زبان ایران - به جز ترکمانان - از قرن ها پیش زبان گفتگوی مردم آذری زبان بوده است. این استان مهد دانشمندان، عرفا، شعرا و مشاهیر زیادی همچون مولانا بابا مزید، خواجه عبدالرحیم اژآبادی، شیخ حسن بلغاری، عبدالقادر نخجوانی، مولانا احمد هراتی، همام تبریزی، خاقانی شیروانی، اسدی طوسی، ابوالعلاء فلکی، ظهیر الدین فاریابی، انوری ابیوردی، قطران تبریزی، شیخ محمد خیابانی، ستارخان و باقرخان و... بوده است و از مشاهیر متاخر آن می توان از استاد محمد حسین شهریار چهره تابناک شعر و ادب ایران و آذربایجان یاد کرد.


جاذبه های طبیعی و تفریحی

چشمه، رودخانه

از چشمه ها و رودخانه های این استان می توان لیقوان چای، آجی چای، القنا چای، اهر چای، صوفی چای، قالا چای ، قرانقوچای ، سیلن چای، آیدوغموش چای، توفارقان چای، سیدآوا چای، چشمه الله حق، چشمه ورجوی، چشمه آبگرم سراب، چشمه آبرس، چشمه معدنی صوفیان، چشمه گشایش، چشمه تاپ تاپان، دوزال چای و چشمه آب معدنی کندوان را نام برد.

آبشار

  • آبشار آسیاب خرابه

آسیاب خرابه (خارابا دییرمان) یکی از زیباترین مناطق دیدنی آذربایجان شرقی است این آبشار به علت وجود ویرانه های یک آسیاب آبی به آسیاب خرابه معروف است. برای رسیدن به این مکان بسیار دل انگیز باید از جاده مرند-جلفا به مهدی شهر (علمدارگرگر) وارد شد و با عبور از یک جاده خاکی در نوار مرزی ایران و جمهوری آذربایجان و گذشتن از یک جاده فرعی، به دره ای باصفا رسید که محل آسیاب خرابه است. از تبریز تا جاده فرعی جلفا به علمدار 106 کیلومتر است. از علمدار تا آسیاب خرابه 27 کیلومتر راه خاکی است.

این منطقه چشمه ای دارد که آب آن از کوه کیامکی تامین می شود. در مظهر چشمه، درختان انجیر روییده اند، آب پس از تبدیل به آبشاری بسیار زیبا، ته دره به یک رشته جویبار می پیوندد و به سوی شمال دره جریان می یابد. در سمت راست ته دره آبشارهای فراوانی به وجود آمده است. تمام سطح دیواره ها پوشیده از خزه و گیاهان آبزی است. صدها آبشار کوچک و بزرگ و صدای یکنواخت ریزش آب، چشم انداز بدیع و هوای خنک، از جاذبه های دلپذیر آن است.

ارتفاع آبشار اصلی آسیاب خرابه حدود 10 متر و مساحت محوطه آن 200 مترمربع است.

  • آبشار سرکند دیزج

این آبشار نه چندان مرتفع در دهستان میشوی جنوبی در فاصله 2 کیلومتری روستای سرکند دیزج شبستر قرار دارد. آب این آبشار از طریق ارتفاعات میشو تامین می شود. این آبشار در فصول پربارش از آب بیشتری برخوردار است. مناظر اطراف آن با چشم انداز زیبا و بی نظیر از جاذبه های طبیعی استان است.

  • آبشار عیش آباد

ارتفاع این آبشار حدود 15 متر است و در قسمت کوهستانی میشو غربی در جوار روستای عیش آباد بخش مرکزی شهرستان مرند واقع شده است. بخشی از جاده منتهی به آن اتومبیل رو و بقیه راه کوهستانی است. حدود 300 متر مربع وسعت دارد و در جوار کوه و دره منظره بدیعی از زیبایی طبیعت را به نمایش گذاشته است.

  • رودخانه ارس

ارس که در زبان آذری به آن آراز می گویند مهم ترین و پرآب ترین رودخانه شمالی آذربایجان شرقی است که در طول 1072 کیلومتر نوار مرزی مشترک ایران و کشورهای همسایه شمالی جریان دارد. این رودخانه از کوه های مین گول داغ (هزار برکه) در ترکیه سرچشمه گرفته و به دریای خزر می ریزد. ارس از دو شاخه مجزا یکی در ارمنستان و دیگری در ترکیه و سلسله جبال آرارات تغذیه می شود که در محل زنگنه واقع در منتهی الیه شمال غربی ایران به هم می رسند. این منطقه، مرز مشترک ایران و جمهوری آذربایجان و ترکیه است. بعد از آن رودخانه ارس تا محلی به نام بهرام تپه مرز مشترک سه کشور ایران و آذربایجان و ارمنستان است. سواحل این رودخانه از ارزش های تفرجگاهی قابل توجهی برخوردار است.

دریاچه

  • دریاچه قوری گول

دریاچه گوری گول در فاصله 45 کیلومتری تبریز در مسیر جاده تهران-تبریز قرار دارد. این دریاچه مثلث شکل با وسعت 240 هکتار با پستی و بلندی هایی نه چندان مهم احاطه شده است. این دریاچه برای انواعی از پرندگان آبزی، زیستگاه مناسبی به شمار می رود و به علت نزدیکی به کانون های شهری حایز شرایط مطلوب تفرجگاهی است. شماری از مردم، روزهای تعطیل و اوقات فراغت خود را در فضای سبز کناره های این دریاچه سپری می کنند. قوری گول به دلیل ویژگی های محیطی و زیستگاهی حیات وحش، به عنوان تالاب بین المللی به ثبت رسیده است.

  • دریاچه سد علویان

این دریاچه آبگیر پشت سد علویان است که بر روی رودخانه صوفی چای احداث شده و یکی از تفرجگاه های مردم به ویژه در روزهای تعطیلی آخر هفته است. دریاچه سد با شهر مراغه 3 کیلومتر فاصله دارد. کوهستان سهند یکی از زیباترین چشم اندازهای این دریاچه است.

از دیگر دریاچه های استان می توان به دریاچه سدهای ملا یعقوب (در سراب)، خرم درق و قاضی کندی (در هشترود) و همچنین و به تالاب های یوسفلو، خرمالو در اهر اشاره کرد.

رودخانه

  • رودخانه مردق

رودخانه مردق (موردی چای) از کوه های جنوبی سهند سرچشمه می گیرد و پس از مشروب ساختن اراضی شرق مراغه به طرف جنوب غربی سرازیر می شود و اراضی دهستان گاو دول ملکان را آبیاری می کند و سپس به دریاچه ارومیه می ریزد. بستر این رودخانه از دوران سوم زمین شناسی به یادگار مانده است و به همین اعتبار، این رودخانه علاوه بر ارزش های تفرجگاهی از اهمیت پژوهشی در مطالعات زمین شناسی و فسیل شناسی دوران سوم زمین شناسی نیز برخوردار است.

  • رودخانه موردی چای

این رودخانه از دامنه های جنوبی کوهستان سهند سرچشمه می گیرد و پس از مشروب ساختن شرق مراغه به طرف جنوب غربی جریان می یابد. بستر این رودخانه از دوران سوم زمین شناسی به یادگار مانده است و به همین اعتبار، علاوه بر ارزش های تفرجگاهی از اهمیت پژوهشی زمین شناسی و فسیل شناسی نیز برخوردار است. در اثر کاوش های باستان شناسی از بستر این رودخانه فسیل های حیوانات عظیم الجثه ماقبل تاریخ به دست آمده است.

  • رودخانه اسکوچای

این رودخانه از جبهه شمالی سلطان داغی کوهستان سهند سرچشمه می گیرد و در طول مسیر با دریافت آب چشمه های دیگری، پس از عبور از حواشی روستاهای پر جمعیت و ییلاقی عنصرود، آمقان، اسفنجان، فسقندیس و نیز روستاهای تاریخی و دیدنی کندوان و کهنمو به طرف دریاچه ارومیه سرازیر می شود. حواشی این رودخانه واجد ارزش های تفرجگاهی فراوان است.

  • رودخانه قارانقو چای

قرانقو چای یکی از پرآب ترین و مهمترین شعبات رودخانه قزل اوزن است که از کوه های مرکزی و شرقی کوهستان سهند سرچشمه می گیرد. دره عمیقی که قرانقوچای در آن جاری است به دربند ضحاک معروف است و قابلیت تفرجگاهی مناسبی دارد. در این رودخانه چندین نوع ماهی از جمله ماهی قزل آلا و ماهی سفید به فراوانی یافت می شود.

  • سایر رودخانه ها

علاوه بر رودخانه هایی که مورد اشاره قرار گرفت، در محدوده استان آذربایجان شرقی رودخانه های دیگری نیز جریان دارند که از اهم آن ها می توان به رودخانه های آیدوغموش چای، قالاچای، سیلن چای، دوزال چای، توفارقان چای، اهر چای، القناچای و آجی چای اشاره کرد.

سد

  • سد خاکی مینق

این سد در 95 کیلومتری شمال شرقی تبریز و در ارتفاع 1600 متری قرار دارد و محیط زیست انواع مرغابی است.

  • سد خاکی ملا یعقوب

این سد در 19 کیلومتری جنوب شرقی سراب در ارتفاع 1700 متری قرار دارد و محل زیست انواع مرغابی است.

  • سد خاکی قاضی کندی

این سد در 7 کیلومتری شرق هشترود و در ارتفاع 1720 متری قرار دارد و محیط زیست تنجه، غازپا خاکستری، سرسبز، گیلار و چنگر است.

  • سد خاکی علویان

این سد در شمال شرقی شهر مراغه و در محوطه ای بلند و مشرف به شهر مراغه و دره سرسبز علویان قرار گرفته و از قابلیت ممتازی برای بهره برداری های تفرجگاهی برخوردار است. کوهستان سهند نیز یکی از زیباترین چشم اندازهای این سد می باشد. اردیبهشت تا پایان پاییز بهترین زمان استفاده تفرجگاهی از دریاچه و اطراف این سد است.

  • سد خاکی خرم درق

این سد در 7 کیلومتری قره آغاج از توابع هشترود و در ارتفاع 1850 متری قرار دارد و محل زیست چنگر، خوتکای سفید، سرسبز، فیلوش، تنجه، کشیم، انواع کاکایی، آبچلیک و حواصیل است.

بندر

  • بندر رحمانلو

بندر و روستای رحمانلو از دهستان دیزجرود غربی بخش مرکزی شهرستان عجب شیر، در ساحل شرقی دریاچه ارومیه واقع شده است. این بندر یکی از بنادر مهم دریاچه ارومیه در آذربایجان شرقی است.

در سمت شمالی بندر رحمانلو اسکله ای برای پهلو گرفتن کشتی های باری و مسافری، و در بخش جنوبی محلی برای مسافرینی که به منظور استفاده از آب و لجن دریاچه که برای درمان برخی از بیماری ها مفید است به این بندر می آیند، بنا شده است.

  • بندر شرفخانه

بزرگترین بندر ساحلی دریاچه ارومیه است که در بخش مرکزی شهرستان شبستر واقع شده و رشته ای از راه آهن تبریز - جلفا که از صوفیان منشعب می شود به شرفخانه منتهی می شود. در این بندر تاسیسات نسبتا مهم بندری و انبارهای کالا وجود دارد. همچنین برای استفاده مسافرین، قایق های مسافربری وجود دارد. این بندر در شمال شرقی دریاچه، در فاصله 49 کیلومتری صوفیان و 30 کیلومتری جنوب شبستر و 88 کیلومتری غربی تبریز واقع شده است.

از نظر اقتصادی، قرار گرفتن بندر شرفخانه در ساحل شمالی دریاچه ارومیه حایز اهمیت است. در فصل تابستان تعداد کثیری از مردم به منظور استفاده از آب و لجن دریاچه برای آب درمانی و لجن درمانی به این بندر وارد می شوند.

  • بندر آق گنبد

این بندر در جزیره شاهی (اسلامی) در بخش ایلخچی شهرستان اسکو واقع شده و یکی از بنادر مهم دریاچه ارومیه در امور بازرگانی و اقتصادی است. بندر آق گنبد ارتباط اهالی هفت روستای آق گنبد، سرای، قبچاق، تیمورلو، گمیچی، بوراچارلو، بهرام آباد (خورالو) را با شهر ارومیه برقرار می کند.

بندر آق گنبد در ساحل غربی جزیره اسلامی و در قسمت شرقی دریاچه ارومیه واقع شده است. کشتی بین بندر شرفخانه و گلمانخانه ارومیه هر هفته دوبار و هر بار به مدت نیم ساعت در این بندر توقف می کند و پس از تخلیه بار و مسافر ادامه مسیر می دهد.

علاوه بر بنادر فوق، بندرهای دانالو، قبادلو، زینت لو نیز در ساحل شرقی دریاچه ارومیه و در حدود 25 کیلومتری عجب شیر واقع شده اند که از نظر اهمیت در مرتبه بعد از بندر رحمانلو قرار دارند. در تابستان بسیاری از مردم برای استفاده از آب و لجن دریاچه به این بنادر روی می آورند.

تالاب

  • تالاب آلماگلی

این تالاب در ارتفاع 2400 متری، در جنوب شرقی ارتفاعات سهند قرار دارد و 20 هکتار مساحت دارد. تالاب پوشیده از نیزار و گیاهان آبزی است که از نظر لانه گزینی پرندگانی نظیر سرسبز و چنگر شرایطی مناسب دارد و به همین دلیل دارای ارزش تفرجگاهی است.

  • تالاب بزوجق گلی

این تالاب در 50 کیلومتری غرب شهرستان هشترود قرار دارد و تالابی دایمی است که مورد استفاده پرندگان مهاجر قرار می گیرد.

  • تالاب خرمالو

این تالاب در 42 کیلومتری جنوب غربی اهر قراردارد و تالاب دایمی است که علاوه بر استفاده های کشاورزی، در فصل زمستان مورد

استفاده پرندگان مهاجر قرار می گیرد.

  • تالاب یوسفلو

این تالاب در 33 کیلومتری شرق شهرستان اهر قرار دارد و تالابی دایمی است که مورد استفاده پرندگان مهاجر آبزی قرار می گیرد.

  • تالاب یانیق گلی

این تالاب در 31 کیلومتری جنوب غربی هشترود قرار دارد و در پاییز و زمستان مورد استفاده پرندگان وحشی قرار می گیرد.

  • تالاب ماهی آباد

این تالاب در 20 کیلومتری شمال میانه قرار دارد که تالابی فصلی است و مصارف کشاورزی دارد و در مواقع پرآبی، مورد استفاده پرندگان مهاجر است.

  • تالاب قوشا گلی

این تالاب در 31 کیلومتری جنوب غربی هشترود قرار دارد و تالابی نیزاری است.

  • تالاب قوری گول

تالاب قوری گول در 40 کیلومتری غرب تبریز واقع شده و از نظر شرایط زیستگاهی برای پرندگان آبزی به خصوص اردک سرسفید بسیار مناسب است و به عنوان تالاب بین المللی به ثبت رسیده است.

  • تالاب قره قشلاق

منطقه تالابی قره قشلاق در کناره های جنوب شرقی دریاچه ارومیه قرار دارد و به لحاظ شرایط خاص طبیعی، زیستگاه بسیار مناسبی است برای پرندگان آبزی و کنار آبزی و علف چر، مانند میش مرغ. این تالاب به عنوان تالاب بین المللی شناخته شده است.

  • تالاب قبادلو

این تالاب در 22 کیلومتری شمال غربی عجب شیر، بالاتر از بندر رحمانلو قرار دارد و بخشی از پرندگان تالاب های حاشیه ای دریاچه ارومیه را به خود جذب می کند.

  • تالاب زولبین گلی

این تالاب در 42 کیلومتری غرب هشترود قرار دارد و با وجود این که تالابی فصلی است، به علت نیزارهای داخلی و حاشیه ای به ویژه در مواقع پرآبی پناهگاه مناسبی برای پرندگان مهاجر آبزی محسوب می شود.

  • تالاب دیب سیز

این تالاب در 25 کیلومتری شرق اهر قرار دارد و تالابی نیزاری و دایمی است که مورد استفاده پرندگان مهاجر آبزی قرار می گیرد.

  • تالاب قره قشلاق

در کناره های جنوب شرقی دریاچه ارومیه واقع شده است که جزء مناطق حفاظت شده است.

  • تالاب (دریاچه) قوری گول

این تالاب در تبریز و جزیره اسلامی در ساحل شرقی دریاچه ارومیه واقع شده است که جزء مناطق حفاظت شده است.

جزیره

  • جزیره قویون داغی (کبودان)

جزیره قویون داغی یکی از بزرگ ترین و زیباترین جزایر غیر مسکونی دریاچه ارومیه است که در فاصله 12 کیلومتری بندر رحمانلو در قسمت جنوب شرقی دریاچه ارومیه قرار گرفته است. طول جزیره 9 کیلومتر، عرض آن 4 کیلومتر و مساحت کل آن 3175 هکتار است و از سطح دریای آزاد 1521 متر ارتفاع دارد.

جزیره قویون داغی زیستگاه قوچ و میش ارمنی و گوزن زرد ایرانی است. این گوزن یکی از نادرترین گونه های گوزن جهان است.

قویون داغی تنها جزیره دریاچه ارومیه است که در تمام سال دارای آب شیرین است. آب شیرین جزیره برای مصرف حیوانات وحشی از دو چشمه ای که در جنوب آن قرار دارد تامین می شود.

هر قسمت جزیره، زیبایی دلپذیری دارد. وجود پرندگان بزرگی چون عقاب طلایی و لاشخور مصری نیز حالت خاصی به آن داده است. از دیگر پرندگان این جزیره می توان به مرغ کفل سفید، مرغ سنگ، پری شاهرخ، سبزه قبا، کاکایی، هدهد، کبک و پرندگان آبزی چون فلامینکو، آنقوت نوک قرمز و بعضی از انواع مرغابی اشاره کرد.

فلامینکوها، گوشه شمال غربی جزیره، آب های میان قویون داغی و جزایر آرزو و اسپیر را انتخاب کرده اند که منطقه نسبتا آرامی است. غذای اصلی آن ها از انواع جلبک ها و سخت پوستان موجود در آب دریاچه به نام آرتمیاسالینا است. قوچ و میش های جزیره از سال 1340 تحت حفاظت قرار دارند و تعداد آن ها امروزه بیش از 3500 راس رسیده است.

بهترین زیستگاه های قوچ و میش ارمنی و گوزن زرد ایرانی در جزیره کبودان عبارتند از قوچ دره سی، جن دره سی، گوله درسی، حسن آقا دره سی، زرزا، شکارگاه، قره داغ بزرگ و کوچک که تمامی قوچ ها و میش ها در این مناطق زندگی می کنند.

این مجموعه از طرف یونسکو به عنوان یکی از 59 منطقه حفاظت شده که دارای گونه های کمیاب گیاهی و حیوانی است به ثبت رسیده است.

  • جزیره اشک

این جزیره در قسمت جنوبی کبودان، در 40 کیلومتری بندر گلمانخانه قرار دارد. دارای وسعتی معادل 2115 هکتار و ارتفاعی در حدود 1270 متر از سطح دریاست. این جزیره یک چشمه آب شیرین دارد و یکی از جالب ترین زیستگاه های پرندگان بومی و مهاجر از جمله فلامینکو و تنجه است. از نظر پوشش گیاهی شبیه جزیره کبودان است. گوزن زرد ایرانی نیز در آن زندگی می کند.

  • جزیره اسلامی

جزیره اسلامی در ساحل شرقی دریاچه ارومیه است. توان بسیار بالای زیستگاهی حیات وحش و مرتبط با پارک ملی این جزیره، دریاچه ارومیه را از اهمیت زیست محیطی ویژه ای برخوردار کرده است. جزیره اسلامی تنها جزیره مسکونی و آباد دریاچه ارومیه است که در اثر کمی بارندگی و تبخیر آب دریاچه در تابستان به صورت شبه جزیره در می آید و روستاییان این جزیره از راه خشکی به تبریز، آذرشهر، گوگان و شبستر رفت و آمد می کنند. طول جزیره 24 و عرض آن 15 کیلومتر است. وجود این جزیره سرسبز و خرم با آب شیرین و گوارا (جزیره 54 چشمه دارد) در دریایی شور و تلخ از عجایب و بدایع طبیعت و خلقت است. پرندگانی مانند پلیکان، آنفوت، فلامینکو و سایر پرندگان مهاجر در قسمت های باتلاقی جزیره و سواحل نیزاری آن زندگی می کنند.

در جزیره اسلامی هفت روستا به اسامی سرای، آق گنبد، گمیچی، تیمورلو، قبچاق، بوراچارلو و بهرام آباد (ورالو) با حدود 8 هزار نفر جمعیت وجود دارد. شغل عمده مردم آن کشاورزی، گله داری، باغداری و کار در کشتی های دریاچه است. محصولات عمده جزیره را غلات، حبوبات، صیفی جات و خشکبار تشکیل می دهند.

در این جزیره بنادر آق گنبد و گمیچی برای پهلو گرفتن کشتی های باربری و مسافربری در مسیر شرفخانه به گلمانخانه اسکله دارند. در حال حاضر از دو سوی جزیره اسلامی و ارومیه بزرگراه شهید کلانتری در دست ساختمان است. از طریق این بزرگراه، دو استان آذربایجان شرقی و غربی به هم مربوط خواهند شد. از نظر تقسیمات کشوری جزیره اسلامی تابع شهرستان شبستر است.

  • جزیره آرزو

این جزیره نیمه جنگلی با مساحت حدود 542 هکتار در غرب جزیره کبودان قرار گرفته است و 1270 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. این جزیره نیز پذیرای پرندگانی نظیر فلامینکو، کاکایی و غاز است.

  • جزیره اسپیر

این جزیره با مساحتی معادل 1151 هکتار در غرب کبودان و 27 کیلومتری بندر گلمانخانه واقع شده است. ارتفاع آن از سطح دریا 1270 متر است و همه ساله پذیرای پرندگانی چون فلامینکوها، پلیکان ها، کاکایی ها و غازهاست. امکانات و تاسیسات جزیره محدود به یک اسکله کوچک است.

دره

  • دره پیغام

دره وسیعی است که از شمال تا جنوب کلیبر گسترده شده و معبر رودخانه پیغام است. قلعه تاریخی پیغام در کناره این دره قرار دارد. دره پیغام در تابستان مورد توجه و استفاده فراوان است. دسترسی مناسب، سبزینگی کشتزارها و گستردگی مراتع و وجود درختان میوه از ویژگی های برجسته این دره زیبا و باصفا است.

  • دره سعید آباد

یکی از دره هایی که تابستان ها مورد بهره برداری وسیع قرار می گیرد دره سعید آباد است که در 2 کیلومتری جاده ترانزیتی تبریز - تهران قرار دارد. این دره معبر رودخانه سیدآوا چای است. پوشش گیاهی آن را کشتزارها و باغات میوه تشکیل می دهد و همین عناصر زیبای طبیعت در پیوند با رودخانه سیدآواچای فضای بسیار مناسبی برای گذران اوقات فراغت مردم فراهم کرده است.

  • دره گشایش

دره گشایش در مسیر رودخانه گشایش، در کنار غار معروف کبوتر و در 20 کیلومتری شهر مراغه واقع شده است. در تابستان بازدیدکنندگان غار کبوتر از طبیعت جذاب و زیبای این دره بهره مند می شوند.

  • دره لیقوان

روستای ییلاقی و کوهستانی لیقوان در جنوب شرقی تبریز و در دامنه کوهستان سهند قرار دارد. این روستا از قسمت شرقی همجوار دره بسیار باصفایی است که رودخانه لیقوان از آن می گذرد و روستاهای حاشیه خود را مشروب می کنند.

کشتزارهای سرسبز و باغ های میوه هر ساله به خصوص در تابستان هزاران نفر از عاشقان طبیعت را به این دره مصفا جذب می کند. دره لیقوان بین تمامی دره های استان تنها جایی است که امکان ارایه خدمات و پذیرایی از مسافران را دارد.

  • دره های کوهستان سهند

در دامنه های کوهستان سهند، زیباترین دره های آبرفتی همراه با روستاها، باغ ها و کشتزارها، جلوه هایی شگفت پدید آورده است. از مهمترین دره های سهند می توان به دره بایندر، شاه یوردی، قیرخ بولاغ و ممد دره سی اشاره کرد که به ترتیب در دامنه های غربی، شرقی، جنوبی و شمالی سهند واقع شده است. تمامی این دره ها مرتعی اند و محل سکونت هفت طایفه بزرگ از عشایر سهند هستند و مردم اغلب از زیبایی های خاص و بی بدیل این دره ها و گردشگاه های تابستانه بهره مند می شوند.

جنگل ها و دشت ها

علاوه بر پوشش گیاهی متنوعی که در فضاهای جلگه ای، دره ای و کوهستانی استان وجود دارد، جنگل های متراکمی نیز برخی نقاط استان را پوشانده است. در شمال ارسباران و بخش ورزقان اهر کوه های جنگلی قازان داغی و قندران باشی قرار دارند. ارتفاعات گویجه بیل از درختان نیمه جنگلی و مراتع کوهستانی پوشیده است. گونه های درختی جنگل های ارسباران را عمدتا بلوط و ممرز تشکیل می دهد. جنگل های شهرستان مراغه و هشترود نیز از نظر درجه اهمیت در مرتبه بعدی قرار دارد. علاوه بر کانون های جنگلی، بیشه زارهای متعددی نیز در نقاط مختلف استان از جمله پیرامون دریاچه های ارومیه، قوری گول و برخی از تالاب ها وجود دارد.

  • دشت آذرشهر

دشت آذرشهر با 4160 کیلومترمربع وسعت در شرق دریاچه ارومیه و جنوب دشت تبریز قرار دارد. این دشت جزء حوضه آبریز آجی چای به شمار می رود.

نزدیکی دشت آذرشهر به ساحل غربی دریاچه ارومیه، آب و هوای معتدل و ملایم در تابستان، روستاهای آباد و حاصلخیز، کشتزارها و باغات مختلف از جاذبه های سیاحتی آن جا است که در صورت ایجاد امکانات و خدمات لازم، این دشت از کانون های تفرجگاهی استان خواهد شد.

  • دشت اهر

دشت اهر در حوالی قسمت های علیای اهرچای که شاخه ای از رود قره سو است قرار دارد. مشخصه ویژه این دشت مراتع سرسبز و خرم آن است که مورد استفاده طوایف ایل سون قرار می گیرد. با وجود دسترسی مناسب، فاقد هر گونه امکانات تفرجگاهی است.

  • دشت تبریز

دشت تبریز حدود 3000 کیلومترمربع وسعت دارد و مهمترین رودخانه آن آجی چای است. این دشت به رغم فقدان تاسیسات و خدمات جهانگردی به هنگام تعطیلات و تابستان مورد استفاده گروه کثیری از اهالی اطراف، به ویژه شهر تبریز قرار می گیرد. دسترسی به دشت از طریق راه های بین روستایی مسیر است. حاشیه های رودخانه آجی چای، کشتزارها و باغ ها، اطراقگاه های سیاحتی مردم هستند. چشم اندازهای طبیعی و زیبای باغ های متعدد و دسترسی راحت و مناسب به آن ها از جاذبه های مشخص دشت تبریز است.

  • دشت سراب

این دشت شهر سراب را احاطه کرده و دارای کشتزارها و مراتع وسیع است، زیبایی های طبیعی آن به ویژه چشم انداز مراتع و کشتزارها در بهار و تابستان انسان را شیفته خود می سازد.

  • دشت مراغه

دشت مراغه با وسعت 800 کیلومتر مربع در مجاورت جنوب شرقی دریاچه ارومیه و جنوب استان واقع شده است. این دشت نیز همچون سایر دشت های استان با وجود قابلیت های جذب جهانگرد، فاقد امکانات و تجهیزات ضروری است.

غار

  • غار اسکندر

غار اسکندر به فاصله 30 کیلومتری تبریز در روستای سعید آباد واقع شده و دسترسی به آن از طریق جاده ترانزیتی تبریز - تهران میسر است. عرض دهانه این غار حدود 5 متر و دیواره های داخل آن دارای استلاکتیت های جالب توجهی است.

  • غار آغ بولاق

این غار در قسمت جنوبی روستای قره چمن از توابع شهرستان بستان آباد واقع شده و از نوع غارهای استلاکتیت است. عرض دهانه غار حدود 2 متر است و دسترسی به آن از روستای قره چمن امکان پذیر است. غار زیبای آغ بولاق مورد توجه و بازدید کوهنوردان علاقه مند است.

  • غار دوگیجان

این غار، که از نوع غارهای استلاکتیات است، در شرق شهر مرند قرار دارد و راه دسترسی به آن سواره رو می باشد. دهانه آن به عرض 5/3 متر است.

  • غار قدمگاه

در نزدیکی روستای قدمگاه (بادامیار) واقع در جنوب شهرستان آذرشهر قرار داشته و احتمالا متعلق به دوره پیش از اسلام است. مقطع فضای غار زیرزمینی دایره شکل است و قطری برابر 15 متر دارد.

دالانی به طول 9 متر و عرض و ارتفاع 5/1 و 5/2 متر است که به دهلیز وسیعتری به طول 5/4 متر و عرض20/3 متر و ارتفاع 5/2 تا 4 متر می پیوندد. سپس این دهلیز به فضای گنبدی شکل غار باز می شود. این فضا از کف تا پنجره نورگیر و سقف 12 متر ارتفاع دارد.

  • غار هامپوییل (کبوتر)

غار کبوتر مراغه که در اصطلاح محلی به غار هامپوییل معروف است در 15 کیلومتری جنوب شرقی مراغه واقع شده است.

این غار در کمره کوهی صخره ای، رو به جنوب قرار گرفته است و از بستر رودخانه موردی چای حدود 1600 متر ارتفاع دارد. دهانه غار 8 متر است و ارتفاعش به 25 تا 40 متر می رسد. طول و عرض میدان اول غار تقریبا 40 در 60 متر است. در ابتدای ورود به غار، کتیبه ای به زبان روسی دیده می شود که تاریخ آن مربوط به سال 1925 میلادی است.

اهمیت غار کبوتر به خاطر وجود چاه های عمیق و مخوفی است که به صورت تندره های سنگی و تالارهای بزرگ دیده می شود. این غار بیش از غارهای دیگر مورد توجه غارشناسان، محققان و کوهنوردانی است که همه ساله برای بازدید از آن به این منطقه سفر می کنند.

در سمت شمالی و شمال شرقی میدان دوم، چهار حفره و فرورفتگی گود به چشم می خورد که نشان دهنده وجود چهار حلقه چاه عمیق است.

قله

  • قله بزقوش

کوهستان بزقوش در غرب شهرستان میانه قرار گرفته است. این کوهستان از نوع کوه های سنگی و صخره ای است که بلندترین قله آن 3304 متر ارتفاع دارد. دامنه های این کوهستان با مراتع سرسبز و خرم پوشیده شده و محل ییلاق برخی از ایلات و عشایر استان است.

  • قله کمتال

کوهستان کمتال یکی از مهمترین و زیباترین کوه های ارسباران است که بلندترین قله آن 3100 متر ارتفاع دارد و از نوع کوه های سنگی است.

  • قله کیامکی

در شمال غرب استان قله کیامکی با ارتفاع 3347 متر در ناحیه جلفا قد برافراشته است. این کوهستان هوای سردی همراه با برف و باران و مراتع و چمنزارهای سرسبز دارد و روستاها و آبادی های متعددی را در دامنه ها و دره های خود جای داده است.

  • قله میشو

کوهستان میشو با 2855 متر ارتفاع در شمال دریاچه ارومیه و در جنوب جلگه مرند قرار دارد. فلک داغی، علی علمدار، کوسابابا و اوزون بیل از قله های معروف آن است. در یال شمال شرقی این کوهستان پیست اسکی نیز وجود دارد که مورد استفاده علاقمندان و طرفداران این ورزش قرار می گیرد. دره های دامنه های این کوهستان بسیار زیبا و جذاب است.

  • قله موروداغ

این کوه در 36 کیلومتری غرب تبریز قرار دارد. بلندترین قله مورد داغ 2210 متر ارتفاع دارد و آن چله خانه، پیرموسی و خواجه مرجان از قله های معروف آن است که مورد مراجعه علاقمندان به کوهنوردی و ورزش های کوهستانی قرار می گیرد.

  • قله قوشاداغ

قوشا داغ از ارتفاعات مهم ارسباران است که در شمال شهر هریس و در جنوب غربی مشگین شهر قرار گرفته است. بلندترین قله آن در شمال هریس 3149 متر ارتفاع دارد. گردنه معروف گویجه بیل یکی از زیباترین پدیده های طبیعی است که در محور تبریز به اهر قرار دارد. تمام ارتفاعات قوشاداغ از مراتع سرسبز و خرم پوشیده شده است و در تابستان به عنوان ییلاقات عشایر دشت مغان و ارسباران مورد استفاده قرار می گیرد.

  • قله سهند

سهند یکی از بلندترین کوه های آذربایجان و مهم ترین کوه آتشفشان خاموش ایران است که در 50 کیلومتری جنوب تبریز قرار دارد. بلندترین قله سهند به ارتفاع 3750 متر جام داغی نام دارد. این کوهستان تعداد زیادی قله های آذرین دارد که بلندی 17 قله آن از سه هزار متر بیشتر است. سهند را به دلیل انبوهی گیاه و چمن و گل و مرتع، عروس کوهستان های ایران می گویند. دامنه های سبزینه پوش سهند، ییلاق برخی از ایلات و عشایر است.

کوهستان ارسباران (قره داغ)

کوهستان ارسباران دنباله رشته کوه های قفقاز است که دره و رودخانه ارس آن ها را از هم جدا می کند. این کوهستان 9500 کیلومتر مربع وسعت دارد و کوه «سورجرتپه» با ارتفاع 2946 متر بلندترین قله آن است.

مناطق حفاظت شده

  • منطقه حافظت شده ارسباران

منطقه حفاظت شده ارسباران با وسعت 72 هزار هکتار در کناره های جنوبی رود ارس در شهرستان کلیبر واقع شده و به عنوان مکان ذخیره بیوسفر در یونسکو به ثبت رسیده است و از ارزش های خاص گیاهی و جانوری برخوردار است.

  • پناهگاه حیات وحش کیامکی

 پناهگاه حیات وحش کیامکی با وسعت 84 هزار هکتار و به ارتفاع 700 متر از سطح دریا، از کناره های رود ارس تا ارتفاع 3347 متری در کوهستان کیامکی شهرستان مرند گسترده شده است.

  • حیات وحش جزایر دریاچه ارومیه

بدون شک پرندگان، بارزترین و با ارزش ترین نشانه های حیات دریاچه ارومیه به شمار می آیند. این موجودات زیبا و پرتحرک هیچگاه به صورت گروه های بسیار بزرگ در جایی گرد نمی آیند مگر اینکه کلیه احتیاجات زیستی آنان فراهم شده باشد.

پرواز جمعی فلامینکوها، پلیکان ها، تنجه ها و کاکایی ها یکی از بدیع ترین دیدنی های طبیعت ایران است. این تجمع جانوری در دریاچه ارومیه نشانه بارزی است از وفور غذای طبیعی و شرایط مناسب زیستی در منطقه و دریاچه.

اغراق نخواهد بود اگر بگوییم دریاچه ارومیه با وسعت زیاد، جزایر متعدد، سواحل کم عمق و از همه مهمتر امنیت و آرامشی که به میهمانان خوش پرواز خود ارزانی می کند، یکی از مهمترین زیستگاه های پرندگان مهاجر است که در سطح قاره آسیا از نظر تنوع و زیبایی کم نظیر است. در فصول بهار و تابستان، دریاچه ارومیه تبدیل به بزرگترین منطقه زاد و ولد برخی پرندگان مانند فلامینکو (مرغ آتشی)، پلیکان سفید (مرغ سقا) و تنجه بادکوبه ای می شود.

علاوه بر این پرندگان، پرندگان دیگری مانند کاکایی نقره ای، کاکایی صورتی، آنقوت، کفچه نوک تیز در دسته های چند هزارتایی در جزایر مختلف تولید مثل می کنند که از میان آن ها کاکایی نقره ای، نقش بسیار مهمی در کنترل جمعیت فلامینکوها و پلیکان ها دارد؛ به این صورت که از منابع تغذیه کاکایی نقره ای، تخم و جوجه فلامینکو و پلیکان است.

چهره دریاچه ارومیه در فصل های پاییز و زمستان به کلی دگرگون می شود. پهنه آب های لاجوردی که در بهار و تابستان شاهد جنب و جوش و لانه سازی و جوجه آوری هزاران هزار پرنده رنگین پر و فعال است، سکون و آرامشی دلپذیر به خود می گیرد. فلامینکوها، پلیکان ها، کاکایی ها و حتی بسیاری از تنجه ها و آنقوت ها به سوی نقاط جنوبی و گرمسیر پر می کشند، ولی این آرامش چندان دوامی ندارد و تقریبا بلافاصله پس از مهاجرت پرندگان تخمگذار، گروه های پرندگان آبزی مهاجری که دوران جوجه آوری خود را در سرزمین های سردسیر شمالی سپری کرده اند از راه می رسند تا زمستان را در دریاچه ارومیه به سر آورند. به این ترتیب، دریاچه در فصول مختلف به عنوان زیستگاه و محل تغذیه پرندگان گوناگون مورد استفاده قرار می گیرد. علاوه بر جزایر دریاچه، در حاشیه ها، به خصوص حاشیه های جنوبی، نیزارها و تالاب های آب شیرین که آب آن ها از چشمه ها، یا رودخانه ها تامین می شود میزبان گروه کثیری از پرندگان نظیر غاز پاخاکستری، غاز کله سبز و نوک پهن، اردک سر حنایی و اردک سرسفید می شوند.

زندگی در جزایر دریاچه ارومیه (پارک ملی) منحصر به پرندگان نیست. جزیره قویون داغی به عنوان بزرگ ترین جزیره غیرمسکونی، زیستگاه انواع پستانداران وحشی مثل موش صحرایی، قوچ، میش و پلنگ است.

  • منطقه حفاظت شده سایگرام داغ

این منطقه با وسعت 72 هزار هکتار در کناره های رود ارس در شهرستان کلیبر واقع شده و در شمار ذخیره گاه های بیوسفر از سوی یونسکو به ثبت رسیده است. تنوع گیاهی و به ویژه جنگل های آن بسیارجالب توجه است.


آثار تاریخی و فرهنگی

موزه

  • نمایشگاه و خانه سفال
  • موزه هدایای خامنه
  • موزه قرآن و کتابت
  • موزه مردم شناسی جنوب سهند، موزه سنگ نگاره ها
  • موزه ایلخانی مراغه
  • موزه مشروطه
  • موزه سنجش
  • موزه عشایر آذربایجان
  • موزه آذربایجان
  • موزه تاریخ طبیعی
  • موزه ادبی شهریار
  • موزه قرآن و کتابت
  • موزه مردم شناسی جنوب سهند، موزه سنگ نگاره ها
  • موزه ادب و عرفان اهر

امامزاده

  • امامزاده اسماعیل
  • امامزاده بزرگ سراب
  • امامزاده دال و ذال
  • امامزاده معصوم (نیایشگاه مهری ورجوی)
  • امامزاده کندوان- میانه
  • امامزاده شعیب دوزال

مقبره

  • مقبره شیخ محمود شبستری
  • مقبره سید حمزه
  • مقبره عون بن علی
  • مقبره قائم مقام فراهانی
  • مقبره صدر کبیر- مراغه
  • مقبره سید ابراهیم
  • مقبره خواجه علی سیاهپوش
  • مقبره چهار منار تبریز
  • مقبره الشعرا
  • مقبره اوحدی مراغه ای
  • مقبره آیت اله انگجی- تبریز
  • بقعه شیخ اسحاق هریس
  • مقبره کمال خجندی
  • مقبره کمال الدین بهزاد
  • مقبره صدر کبیر- مراغه
  • مقبره آقالار
  • گورستان‌های‌ تاریخی
  • قبرستان پنبه شلوار
  • قبرستان قدمیار (قدمگاه)

مسجد

  • مسجد جامع تسوج
  • مسجد جامع زوارق بناب
  • مسجد ثقه الاسلام
  • مسجد تاریخی شیرامین
  • مسجد امام جمعه
  • مسجد اسماعیل بیگ
  • مسجد جامع تبریز (جمعه مسجد)
  • مسجد مهرآباد
  • مسجد ارک
  • مسجد جامع اهر
  • مسجد مولانا
  • مسجد محمد حنیفه‌ (سیس‌)
  • مسجد مفیدآقا
  • مسجد ملارستم
  • مسجد کلکته چی
  • مسجد ضریر مراغه
  • مسجد سیدعلی آقا
  • مسجد کریم خان
  • مسجد کبود بناب
  • مسجد ضریر مراغه
  • مسجد طاق- مراغه
  • مسجد قراملک
  • مسجد شیخ بابا
  • مسجد شهیدی
  • مسجد کریم خان
  • مسجد کبود بناب
  • مسجد شهید صدوقی
  • مسجد سفید - مراغه
  • مسجد سنگی ترک میانه
  • مسجد سبزه میدان - اسکو
  • مسجد زاوشت بناب
  • مسجد ریحان- مراغه
  • مسجد حنیفه گوراوان- عجب شیر
  • مسجد خلخالی
  • مسجد دال ذال
  • مسجد حاج‌ صفر علی‌
  • مسجد حاج جعفر دایی
  • مسجد جمال آباد( امام حسن)
  • مسجد جامع مرند
  • مسجد جامع میلان- اسکو
  • مسجد جامع هشترود
  • مسجد جامع عجب شیر (شیرلو)
  • مسجد جامع شبستر
  • مسجد پل سنگی
  • مسجد ایپکچیلر
  • مسجد آیت الله خسروشاهی
  • مسجد بنی هاشم
  • مسجد اوجوزلو - اسکو
  • مسجد امامزاده (حاجت)
  • مسجد جامع سراب
  • مسجد جامع اسنق

گنبد

  • مجموعه گنبد مقبره های عزیزکندی
  • گنبد کبود مراغه
  • گنبد غفاریه
  • گنبد الله - الله ورزقان
  • گنبد سرخ

کلیسا

  • کلیسای مریم مقدس
  • کلیسای کاتولیک ها
  • کلیسای هریپ سیمه (موجومبار)
  • کلیسای مریم ننه
  • کلیسای سرکیس مقدس
  • کلیسای سهرقه (سهرل)
  • کلیسای سنت استپانوس
  • کلیسای هوانس

کاروانسرا

  • کاروانسرای تیکمه داش
  • کاروانسرای داش آتان (حاجی شیخ)
  • کاروانسرای گویجه بئل
  • کاروانسرای شاه عباسی
  • کاروانسرای جمال اباد میانه
  • کاروانسرای خواجه نظر عباسی
  • کاروانسرای پیام
  • کاروانسرای خواجه ملکم
  • کاروانسرای آیراندیبی
  • کاروانسرای سنگی شاه عباسی

پل

  • پل آجی چای
  • پل بیلان کوه
  • پل پنج چشمه بناب
  • پل تاریخی لیلان
  • پل حسام الدوله
  • پل دختر میانه
  • پل راسته کوچه (حاجی عظیم)
  • پل سنگی
  • پل شهرچای میانه
  • پل عباسی رودخانه ارس
  • پل‌ قاری

قلعه

  • آغجه‌ قلعه (ورزقان‌)
  • قلعه بابک
  • قلعه پشتو
  • قلعه جوشین
  • قلعه دختر میانه
  • قلعه‌ ضحاک‌ (داش‌ قلعة‌ عجب‌شیر)
  • قلعه ضحاک هشترود
  • قلعه کردشت
  • قلعه نودوز
  • قلعه پیغام
  • قلعه قهقهه
  • قلعه سان سارود

گنبد

  • مجموعه گنبد مقبره های عزیزکندی
  • گنبد کبود مراغه
  • گنبد غفاریه
  • گنبد الله - الله ورزقان
  • گنبد سرخ

برج

  • برج‌ آتشنشانی‌
  • برج مدور مراغه
  • برج سنگی قارلوجا
  • برج خلعت پوشان

مدرسه

  • مدرسه نور و دانش- مراغه
  • مدرسه نصیریه
  • مدرسه کاظمیه
  • مدرسه طالبیه
  • مدرسه رشدیه- تبریز
  • مدرسه خواجه علی‌اصغر
  • مدرسه تومانیان- تبریز
  • مدرسه اکبریه
  • دبیرستان توحید - تبریز
  • دبیرستان فردوسی

بازار

  • بازار اسکو
  • بازار اهر
  • بازار حرمخانه
  • بازار قند فروشان
  • تیمچه‌ مظفریه‌
  • تیمچه حاج ملک
  • مجموعه بازار تبریز
  • تیمچه حاج محمد قلی
  • تیمچه حاج صفرعلی
  • بازارچه سرخاب تبریز
  • تیمچه امیر

خانه

  • خانه ارادت- اسکو
  • خانه اربابی (حاج احتشام الدوله) - لیقوان
  • خانه اربابی روستای جوان قلعه- عجب شیر
  • خانه امیر
  • خـانـه آصـف- مراغه
  • خانه امیر ارشد- ورزقان روستای اوخارا
  • خانه پروین اعتصامی
  • خانه تقی زاده اسکوئی (رئیس زاده)- اسکو
  • خانه ثقه الاسلام
  • خانه حیدری وش - مراغه
  • خانه حیدرزاده
  • خانه زمانی- تبـریـز
  • خـانه سیـلابی- تبـریـز
  • خـانه شهابیان- مراغه
  • خانه علی مسیو
  • خانه فخر واعظی- مراغه
  • خانه قالیچی
  • خانه قهرمان- کلیبر
  • خـانـه کـاوه - تبـریز
  • خانه کلانتری - تبریز
  • خانه قاسم خان اهری
  • خانه صلح جو- تبریز
  • خانه صرافلار (علوی)
  • خانه شیخ محمد خیابانی
  • خانه سیف العلماء
  • خانه ستارخان
  • خانه یحیی ذکاء
  • خانه کوچه مشکیان - تبـریـز
  • خـانه گـاسپـاریـان - تبـریز
  • خـانه متعلق به انجمن خیریه ارامنه - تبـریز
  • خـانه نیکـدل ـ تبـریز
  • خانه مجتهدی
  • خـانه محمـدی - مـراغـه
  • خانه معبو
آخرین اخبار روستایی استان

roostanews.com
  • روستاییان دهلران تسهیلات 200 میلیون ریالی مسکن می‌گیرند ()
  • تخلیه روستاهای استان مرکزی ()
  • ارائه خدمات پزشکی و دامپزشکی رایگان به روستائیان ایلامی/ فرهنگ کار و سبک زندگی اسلامی و سالم در روستاها حاکم است ()
  • لزوم توجه وزارت جهاد کشاورزی برای توسعه ظرفیت‌های کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد ()
  • وعده ایجاد ۲۰۰ هزار شغل در روستاها با اجرای طرح اشتغالی ۱.۵ میلیارد دلاری ()
  • نوسازی و مقاوم سازی 52 درصد واحدهای مسکونی روستایی آذربایجان شرقی ()
  • تهیه بانک جامع اطلاعاتی افراد غیربومی ساکن روستاهای سمنان‌ ()
  • زن روستایی به خاطر رفتار یک گاو کشته شد/ پلیس گیلان قاتل را دستگیر کرد ()
  • مجلس وظایف دولت برای توسعه روستاها را تعیین کرد ()
  • اختصاص 38 میلیارد تومان برای ساخت مجتمع‌های آبرسانی روستایی خراسان جنوبی ()
  • سطح معیشت اقتصادی خانوارهای روستایی در زنجان ارتقا می‌یاب ()
  • نگهداری دام در منازل روستایی سبب افزایش بیماری های مشترک دام و انسان در تیران می شود ()
  • نجات جوان سرمازده در یکی از روستاهای بناب ()
  • منزل پدری آیت‌الله هاشمی‌ در روستای بهرمان ()
  • آغاز پرداخت وام اشتغالزایی به روستائیان از نیمه فروردین درصورت تصویب مجلس ()
  • 92 روستای گلستان فاقد لوله کشی آب شرب است ()
  • آبرسانی به 14 روستای ورزقان تا پایان امسال‎ ()