صفحه اصلي >  امکانات و خدمات  > با استان ها > استان اصفهان > اصفهان را بیشتر بشناسیم 
دوشنبه ٢٧ دی ١٣٩٥

استان اصفهان با مساحتی حدود 107019 کیلومتر مربع بین 30 درجه و 43 دقیقه تا 34 درجه و 27 دقیقه عرض شمالی خط استوا و 49 درجه و 36 دقیقه تا 55 درجه و 31  دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد. این استان که در مرکز ایران واقع شده است از شمال به استان های مرکزی، قم و سمنان؛ از جنوب به استان های فارس و کهکیلویه و بویراحمد؛ از غرب به استان های لرستان، خوزستان، چهارمحال و بختیاری و از شرق به استان یزد محدود است. مردم استان اصفهان به طور عمده از مردم فارس هستند. قوم های مختلف دیگری نیز در این استان ساکن هستند که به ترتیب جمعیت عبارتنداز: بختیاری ها، لرها، ترک ها، ارمنی ها، گرجی ها، یهودی ها، کولی ها و عرب ها. این استان دارای 24 شهرستان، 27 بخش، 107 شهر و 127 دهستان می باشد.

 

شهرستان‌های استان اصفهان

ردیف شهرستان

توضیحات

(بر اساس تقسیمات کشوری سال 1393)

تعداد بخش تعداد شهر تعداد دهستان

1

آران و بیدگل

شهرستان آران و بیدگل با وسعت 6101 کیلومترمربع در شمالی ترین نقطه اصفهان واقع شده است. این شهرستان از شمال به دریاچه نمک و استان های سمنان و قم، از غرب به شهرستان کاشان، از جنوب به نطنز و از شرق به اردستان محدود می شود. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 97409 نفر می باشد. واژه «آران» از «آرین» و به معنای جایگاه مقدس و مکان گرمسیر است. آران و بیدگل گنجینه ای از معادن طبیعی، نفت و صنعت فرش است.

بخش ها: مرکزی- کویرات

شهرها: ابوزیدآباد- آران و بیدگل- سفیدشهر- نوش آباد

دهستان ها: سفیددشت- کویر- کویرات

2 4 3

2

اردستان

شهرستان اردستان با مساحت 12591 کیلومترمربع یکی از شهرستان های استان اصفهان است که در ناحیه ی مرکز استان واقع شده است. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 41405 نفر می باشد. این شهرستان هم چون دیگر مناطق این استان از سابقه ی نیکویی در صنایع دستی برخوردار است. هنرهای دستی این شهرستان که بیش تر توسط سرپنجه هنرمند زنان و دختران خلق می شود را فرش بافی، جاجیم بافی، گلیم بافی، شال بافی، چادر، خیمه، کلاه و دستکش بافی تشکیل می دهند. مسجدها و آرامگاه های تاریخی مهم ترین مکان های تاریخی و دیدنی شهرستان اردستان را تشکیل می دهند. مسجد جامع اردستان از بناهای تاریخی معروف این شهر می باشد که در دوره سلجوقیان ساخته شده است.

 بخش ها: مرکزی- زواره

شهرها: زواره- اردستان- مهاباد

دهستان ها: برزاوند- ریگستان- سفلی- علیا- کچو- گرمسیر- همبرات

 3 7

3

اصفهان

اصفهان یکی از شهرستان های استان اصفهان است که در جنوب این استان، با مساحت 15706 کیلومترمربع قرار دارد. این شهرستان از سمت شمال به شهرستان های نایین، اردستان و برخوار و میمه، از شرق به استان یزد، از غرب به شهرستان های خمینی شهر، فلاورجان، مبارکه، شهرضا، و از جنوب به استان فارس محدود است. مرکز این شهرستان شهر اصفهان است که هم اکنون یکی از شهرهای سیاحتی معروف ایران و جهان است. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 2174172 نفر می باشد. صنایع اصفهان دارای قدمتی تاریخی است و صنعت کاران اصفهانی مشهورترین صنعت گران ایرانی به شمار می آیند. مهم ترین رودخانه شهرستان اصفهان زاینده رود است که از بلندی زردکوه بختیاری سرچشمه می گیرد.

بخش ها: جلگه- مرکزی- کوهپایه- جرقویه سفلی- جرقویه علیا- بن رود

شهرها: ورزنه- محمدآباد- نصرآباد- نیک آباد- حسن آباد- اژیه- هرند- تودشک- سجزی- کوهپایه- اصفهان- زیار- بهارستان- قهجاورستان

دهستان ها: امامزاده عبدالعزیز- براآن جنوبی- براآن شمالی- تودشک- جبل- جرقویه سفلی- جرقویه علیا- جرقویه وسطی- جی- رامشه- رودشت شرقی- رودشت- زفره- سیستان- قهاب جنوبی- قهاب شمالی- کرارج- گاوخونی- محمودآباد

6  14 19

4

برخوار

شهرستان برخوار یکی از شهرستان های تازه تاسیس استان اصفهان با مساحت 1953 کیلومترمربع است.جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 108933 نفر می باشد. این شهرستان در سال 1386 از شهرستان برخوار و میمه سابق، که اکنون شهرستان شاهین شهر و میمه نامیده می شود، جدا شد. مرکز این شهرستان، شهر دولت آباد می باشد.

 بخش ها: حبیب آباد- مرکزی

شهرها: حبیب آباد- کمشجه- شاپورآباد- خورزوق- دستگرد- سین- دولت آباد

دهستان ها: برخوارشرقی- برخوارمرکزی- سین- شاپورآباد

2 7 4

5

بویین و میاندشت

شهرستان بویين و مياندشت در فاصله ۱۶۰ كيلومتری غرب استان اصفهان و در کنار رشته کوههای زاگرش مرکزی واقع شده است. مركز این شهرستان، شهر بویين و مياندشت است. اين منطقه از شمال به شهرستان خوانسار، از جنوب به شهرستان فريدونشهر، از شرق به شهرستان فريدن و از غرب به شهرستان اليگودرز از توابع استان لرستان منتهي می گردد. شهرستان دارای مساحتی بالغ بر ۹۰۸ كيلومتر مربع بوده و از لحاظ آب و هوايی دارای زمستانهای پر برف و سرد و تابستانهای معتدل می باشد. اين شهرستان در منتهی اليه غرب استان و نقطه اتصال اصفهان به استان لرستان می باشد و از نظر موقعيت استراتژيک دارای اهميت خاص و ويژه ای است.

بخش ها: کرچمبو- مرکزی

شهرها: افوس- بویین و میاندشت

دهستان ها: سردسیر- کرچمبوجنوبی- کرچمبوشمالی- گرجی- ییلاق

2 2 5

6

تیران و کرون

تیران و کرون یکی از قدیمی ترین شهرستان های استان اصفهان و دومین شهر سبز این استان است. مساحت این شهرستان 1690 کیلومترمربع می باشد. مرکز این شهرستان شهر تیران است که در غرب استان اصفهان واقع شده است. این شهرستان از شمال و شرق به شهرستان نجف آباد، از غرب به شهرستان های فریدن و چادگان، از جنوب به شهرستان لنجان، و از جنوب غربی به شهرستان شهرکرد، در استان چهارمحال و بختیاری محدود است. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 69047 نفر می باشد.

 بخش ها: مرکزی- کرون

شهرها: عسگران- تیران- رضوانشهر

دهستان ها: رضوانیه- کرون سفلی- کرون علیا- ورپشت

2 3 4

7

چادگان

شهرستان چادگان یکی از شهرستان های استان اصفهان است که مرکز آن شهر چادگان است. مرکز شهرستان در فاصله تقریبی 115 کیلومتری غرب مرکز استان واقع گردیده است و با مساحت 1192 کیلومترمربع از سمت شمال و شرق با شهرستان تیران و کرون، از سمت شمال غرب با شهرستان فریدن، از سمت غرب با شهرستان فریدونشهر و از سمت جنوب با استان چهار محال و بختیاری هم مرز می باشد. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 33942 نفر می باشد.

 بخش ها: چنارود- مرکزی

شهرها: چادگان-  رزوه

دهستان ها: چناررودشمالی- چناررودجنوبی- کاوه آهنگر- کبوترسرخ

8

خمینی شهر

خمینی شهر یکی از شهرستان های استان اصفهان است که نام قدیمی و باستانی آن «سده» بوده است. بنای این شهر به زمان ساسانیان برمی گردد. شغل اصلی مردمان این ناحیه را کشاورزی و دامداری تشکیل می دهد. مساحت این شهرستان 176 کیلومترمربع می باشد. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 311629 نفر می باشد. در شهرستان خمینی شهر هم مانند بیشتر شهرستان های استان اصفهان‎، قالی بافی مهم ترین صنایع دستی منطقه محسوب می شود. در این شهرستان نیز صنعت قالی بافی اغلب در کارگاه های خانگی و بیش تر توسط زنان روستایی تهیه می شود. شهرستان خمینی شهر از جاذبه های طبیعی چون غار، رودخانه و چشمه برخوردار است. مهم ترین جاذبه تاریخی این شهرستان نیز امام زاده سید محمد است.

 بخش ها: مرکزی

شهرها: خمینی شهر- درچه- کوشک- اصغرآباد

دهستان ها: ماربین سفلی- ماربین علیا- ماربین وسطی

1 4

9

خوانسار

شهرستان خوانسار در 140 کیلومتری شمال غرب اصفهان و در میان دره ای با صفا و دلپذیر قرار گرفته است. مساحت این شهرستان 958 کیلومترمربع می باشد. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 32423 نفر می باشد. سابقه تاریخی این شهر به بیش از 1000 سال می رسد و از زمان صفویان یکی از مراکز بزرگ آموزش های دینی و علمی بوده است. مدرسه قدیمی علوی آن معروف است. رشته گلستانکوه که بلندترین قله آن در خوانسار سیل نام دارد و بیشتر ایام سال پوشیده از برف است، از کنار این شهر گذشته و دره زیبای گلستانکوه را به وجود آورده است. حوض پارک سرچشمه که آب آن از دامنه ارتفاعات گلستانکوه جاری است، پس از مشروب نمودن باغات میوه و زمین های کشاورزی خوانسار وارد گلپایگان می شود. دره گلستانکوه یکی از نقاط پر جاذبه برای گردشگران ایرانی و خارجی می باشد.

بخش ها: مرکزی

شهرها: خوانسار

دهستان ها: گلسار- چشمه سار- کوهسار

1 3

10

خوروبیابانک شهرستان خور وبیابانک به مرکزیت شهر خور با وسعتی برابر 10983 کیلومترمربع در منتهی الیه شرق استان اصفهان قرار گرفته که از شمال به استان سمنان از جنوب و شرق به استان یزد و از سمت غرب به بخش انارک شهرستان نایین محدود است. مرکز این شهرستان در 58درجه و 26 دقیقه و 15 ثانیه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ و 32 درجه و 26 دقیقه عرض شمالی از خط استوا قرار دارد. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 17793 نفر می باشد. شهرستان خوروبیابانک به صورت جلگه و دشت همواری است که عوارض پراکنده ای در جنوب، شمال، غرب و مشرق آن به چشم می خورد. 

 بخش ها: مرکزی

شهرها: جندق- خور- فرخی

دهستان ها: بیابانک- جندق- نخلستان
1   3  3
 

11

دهاقان

شهرستان دهاقان یکی از شهرستان های استان اصفهان ایران است. مرکز آن دهاقان است. نام قدیم این شهرستان سمیرم سفلی بوده است. این شهرستان دارای مساحت 1426 کیلومترمربع می باشد. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 34844 نفر می باشد.

 بخش ها: مرکزی

شهرها: دهاقان- گلشن

دهستان ها: قمبوان- موسی آباد- همگین

3

12

سمیرم

شهرستان سمیرم با مساحت 5274 کیلومتر مربع در جنوب غربی استان اصفهان با ارتفاع متوسط 2400 متر از دریا، بین چهار استان اصفهان، چهار محال و بختیاری، کهگیلویه و بویر احمد و فارس واقع شده است. از شمال به شهرضا، از شرق به اقلید (بزرگترین شهرستان شمال فارس) و از جنوب غربی و غرب با مرز طبیعی رشته کوه های دنا به استان کهگیلویه و بویر احمد، از غرب به بروجن و لردگان (چهار محال و بختیاری) محدود می شود. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 65047 نفر می باشد.

 بخش ها: پادنا- مرکزی- دناکوه- وردشت

شهرها: کمه- حنا- سمیرم- ونک

دهستان ها: برآفتاب- پادناسفلی- پادناعلیا- پادناوسطی- حنا- دره شور- وردشت- ونک

4 4 8

13

شاهین شهر و میمه

شهرستان شاهین شهر و میمه با وسعت 5018 کیلومتر مربع و با مرکزیت شاهین شهر در شمال شهرستان اصفهان واقع گردیده است. شهرهای این شهرستان شامل شهرهای شاهین شهر، گز، گرگاب، میمه، وزوان و لایبید می باشد. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 196584 نفر می باشد.

 بخش ها: مرکزی- میمه

شهرها: شاهین شهر- گرگاب- گزیرخوار- لایبید- میمه- وزوان

دهستان ها: برخوار غربی- زرگان- مورچه خورت- ونداده

2  6
 

14

شهرضا

شهرضا یکی از شهرستان های استان اصفهان است که در گذشته «قمشه» نامیده می شده است. شهرستان شهرضا، با پهنه ای حدود 2796 کیلومترمربع، در جنوب استان اصفهان، قرار دارد. این شهرستان از شمال به شهرستان مبارکه، از جنوب به شهرستان سمیرم و استان فارس، از شرق به شهرستان اصفهان، و از غرب به شهرستان مبارکه و استان چهارمحال و بختیاری محدود است. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 149555 نفر می باشد. شهرضا از شهرهای کهن و با اصالت استان اصفهان است که صنایع دستی آن نیز هم چون تاریخ آن قدمت و اصالت زیادی داشته و از دیرباز دارای اهمیت فراوان است. قالی بافی، ریسندگی، سفال گری، سرامیک سازی و سنگ بری از مهم ترین صنایع دستی این شهرستان محسوب می شوند. شهرستان شهرضا از نقاط مهم عرضه کننده قالی صادراتی در ایران است. در شهرضا شمار زیادی کارگاه فرش بافی دایر است و کارگران بسیاری در آن ها مشغول به کار هستند.

بخش ها: مرکزی

شهرها: شهرضا- منظریه

دهستان ها: اسفرجان- دشت- کهرویه- منظریه

2 4

15

فریدن

شهرستان فریدن یکی از شهرستان های استان اصفهان است که مرکز آن شهر داران است. مساحت این شهرستان 2004 کیلومترمربع می باشد. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 79743 نفر می باشد. مردم فریدن به زبان های گرجی، فارسی و ارمنی و همچنین لهجه های لری و ترکی صحبت می کنند. این شهر در دوره هخامنشی «پرتیکان» نام داشت و پیشینه آن به 3000 سال پیش بر می گردد.

 بخش ها: مرکزی- زنده رود

شهرها: داران- دامنه

دهستان ها: دالانکوه- زاینده رود شمالی-قره بیشه- ورزق- ورزق جنوبی

2 5

16

فریدونشهر

شهرستان فریدونشهر که در غربی ترین نقطه استان اصفهان قرار دارد با استان لرستان و استان چهارمحال و بختیاری هم مرز است. از این رو گذرگاهی برای عشایر این دو منطقه محسوب می شود. فریدونشهر با مساحت 2159 کیلومترمربع، در میان استان های لرستان و چهارمحال و بختیاری واقع شده است و فاصله آن تا اصفهان 155 کیلومتر است. این شهرستان از شمال به شهرستان فریدن و استان لرستان، از شرق به شهرستان فریدن، از غرب به لرستان و از جنوب به استان چهارمحال و بختیاری محدود می باشد. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 38334 نفر می باشد. قدمت تاریخی این شهر به چند هزار سال می رسد و بخشی از ناحیه باستانی «پرتیکان» می باشد. این شهرستان از نواحی ییلاقی عشایر طایفه چهارلنگ بختیاری است.

بخش ها: مرکزی

شهرها: برف انبار- فریدونشهر

دهستان ها: برف انبار- پشتکوه موگویی- پیشکوه موگویی- چشمه لنگان- عشایر

1  5

17

فلاورجان

فلاورجان یکی از شهرستان های استان اصفهان است که مردم آن به کشاورزی و دامداری اشتغال دارند. مساحت این شهرستان 324 کیلومتر مربع می باشد. فلاورجان در دشتی، در کنار زاینده رود قرار گرفته است و دارای بیشه زارهای پهناور است. کوه گردولی در جنوب شرقی و کوه سنگالو در شرق این شهر قرار دارند. رود زاینده رود از شرق فلاورجان می گذرد و جلوه ای زیبا به این منطقه می بخشد. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 247014 نفر می باشد. در فلاورجان قالی بافی رواج بسیاری دارد. این صنعت دستی زیبا مهم ترین صنایع دستی این شهرستان را تشکیل می دهد. بیش تر قالی های تولیدی در منطقه در کارگاه های خانگی بافته می شوند و تولیدات آن سهم مهمی در اقتصاد خانواده و کل منطقه دارد. در این شهرستان برای بافتن فرش ها از طرح های اصفهانی، نجف آبادی و نایینی استفاده می شود. بناهای تاریخی این منطقه نیز بر جذابیت های توریستی آن می افزایند. مهم ترین بناهای تاریخی این شهرستان، بقعه پیکران و مسجد تاریخی روستای اشترجان است.

بخش ها: مرکزی- پیربکران- قهدریجان

شهرها: بهاران شهر- پیربکران- ابریشم- ایمانشهر- فلاورجان- قهدریجان- کلیشادوسودرجان- زازران

دهستان ها: ابریشم- اشترجان- زازران- سهروفیروزان- گرکن شمالی- گلستان

 8  6

18

کاشان

شهرستان کاشان با وسعت 4392 کیلومترمربع از توابع استان اصفهان بوده و از نظر جمعیت دومین شهرستان این استان به حساب می آید. کاشان یکی از شهرهای بسیار قدیمی ایران است. یافته های باستان شناسی تپه های سیلک در 4 کیلومتری غرب کاشان، نشان می دهد که این ناحیه یکی از نخستین مراکز تمدن بشر ماقبل تاریخ بوده است. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 323371 نفر می باشد. طبق حفاریات باستان شناسی در تپه های سیلک کاشان، سابقه حضور بشر در این منطقه به 5 تا هفت هزار سال پیش از میلاد باز می گردد. شهر کاشان معماری ویژه جالب توجهی دارد و آثار و بناهای تاریخی و مذهبی فراوانی در آن بجا مانده است.

بخش ها: برزک- قمصر- مرکزی- نیاسر

شهرها: برزک- قمصر- جوشقان قالی- کامو و چوگان- کاشان- مشکات- نیاسر

دهستان ها: باباافضل- جوشقان قالی- خرم دشت- قهرود- کوه دشت- کوهپایه- گلاب- میاندشت- نیاسر

9

19

گلپایگان

گلپایگان، یکی از شهرستان های استان اصفهان می باشد که از شمال به شهرستان محلات و خمین، از جنوب به شهرستان خوانسار، از شرق به میمه (کوه شیخ احمد و کوه صالح) و از غرب به شهرستان الیگودرز محدود می باشد. این شهرستان دارای 1634 کیلومترمربع مساحت می باشد. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 87479 نفر می باشد. گلپایگان مرکز شهرستان گلپایگان یکی دیگر از شهرهای قدیمی ایران است که نام سابق آن گلبادگان یا گل آبادگان بوده است. بنای مسجد جامع مهم ترین اثر تاریخی این شهر است که از یادگارهای محمدبن ملکشاه سلجوقی در اوایل قرن ششم هجری می باشد و کتیبه های متعددی دارد.

 بخش ها: مرکزی گلپایگان

شهرها: گلپایگان- گلشهر- گوگد

دهستان ها: جلگه- کناررودخانه- نیوان

1 3  3

20

 لنجان

شهرستان لنجان یکی از شهرستان های استان اصفهان می باشد که در غرب این استان واقع شده است. زرین شهر مرکز این شهرستان است. شهرستان لنجان شامل هشت شهر، دو بخش و بیش از سی روستا می باشد. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 246510 نفر می باشد. با توجه به وجود شالیزارهای بسیار این شهرستان یکی از بهترین محصولات برنج ایران را تولید می کند. کارخانه ذوب آهن از بزرگ ترین صنایع این شهرستان است. کارخانه صنایع دفاع، مجتمع فولاد مبارکه، کارخانه نوید منگنز، کارخانه سیمان سپاهان دیزیچه و زرین خودرو از جمله صنایع این منطقه اند.

بخش ها: مرکزی- باغ بهادران

شهرها: باغ بهادران- باغشاد- چرمهین- چمگردان- زاینده رود- زرین شهر- سده لنجان- فولادشهر- ورنامخواست

دهستان ها: اشیان- چم رود- چم کوه- خرم رود- زیرکوه
 2 9  5

21

 مبارکه

شهرستان مبارکه نگین سبز استان اصفهان یکی از شهرستان های بسیار مهم فرهنگی، صنعتی و کشاورزی استان اصفهان است. این شهرستان با مساحت 1094 کیلومترمربع از سوی شمال به شهرستان فلاورجان، از غرب به شهرستان لنجان و استان چهارمحال و بختیاری، از شرق به شهرستان شهرضا و از جنوب به استان چهار محال و بختیاری و شهرستان شهرضا محدود است. مرکز این شهرستان شهر مبارکه است. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 143474 نفر می باشد. شهرستان مبارکه در زمینه توسعه فرهنگی زبانزد استان است. در این شهرستان بالغ بر یکصد مرکز صنعتی وجود دارد که از جمله مهم ترین آن ها می توان مجتمع فولاد مبارکه، شرکت سیمان سپاهان دیزیچه، شرکت پلی اکریل، شرکت قند نقش جهان، شرکت چینی زرین ایران، و ... را نام برد.

 بخش ها: مرکزی- گرکن جنوبی

شهرها: زیباشهر- دیزیچه- طالخونچه- مجلسی- کرکوند- مبارکه

دهستان ها: دیزیچه- طالخونچه- کرکوند- گرکن- نورآباد
 2  6 5

22

نایین

شهرستان نایین با مساحت 22570 کیلومترمربع در فاصله 130 کیلومتری غرب اصفهان و 320 کیلومتری جنوب غربی تهران واقع شده است. مرکز این شهرستان شهر نایین است. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 38077 نفر می باشد. این شهرستان در همسایگی فلات مرکزی ایران قرار دارد. آب و هوای آن در مناطق "خور" و "بیابانک" گرم و خشک است. در حالی که "انارک" و قسمت های جنوب شرقی آن هوای معتدل گرم دارند. این شهرستان دارای روستاهای معروف و چشمه های بسیار است. روستای "خور" زادگاه "یغمای جندقی" شاعر معروف قرن 13 (دوره قاجار) است. این شهر قدیمی آثار باستانی بسیاری دارد و اثری از دوره پیش از اسلام دارد. یکی از مهم ترین اماکن باستانی این شهر قلعه "نارنج" یا "نارین" می باشد.

 بخش ها: مرکزی- انارک

شهرها: انارک- نایین- بافران

دهستان ها: بافران- بهارستان- چوپانان- کوهستان- لای سیاه

 2  3 5 

23

 نجف آباد  شهر نجف آباد، مرکز شهرستان نجف آباد در مسیر راه اصفهان - خوزستان، در 32 درجه و 38 دقیقه عرض شمالی و 51 درجه و 22 دقیقه طول شرقی و بلندی یک هزار و 600 متر از سطح دریا قرار دارد. این شهرستان با مساحت 2388 کیلومترمربع از سوی شمال به شهرستان برخوار و میمه، از سمت غرب به شهرستان فریدن و استان چهارمحال و بختیاری، از سمت شرق به شهرستان های خمینی شهر و فلاورجان و از جنوب به شهرستان لنجان محدود است. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 300288 نفر می باشد. نجف آباد در دشت در میان چند کوه قرار گرفته است. بنای شهر نجف آباد به قرن یازدهم هجری مربوط است و گفته می شود که در سال 1022 هجری به دستور شاه عباس اول صفوی شروع شده است. شهر نجف آباد معماری بومی جالب توجهی دارد و نسبت به سایر شهرهای مرکزی سرسبز و مصفاست و درختان کهن بسیار دارد.

 

بخش ها: مهردشت- مرکزی

شهرها: جوزدان- گلدشت- نجف آباد- کهریزسنگ- دهق- علویجه

دهستان ها: اشن- جوزدان- حسین آباد- صادقیه- صفاییه
 2 6  5

24

 نطنز  

شهرستان نطنز یکی از شهرستان های استان اصفهان است با مساحت 2388 کیلومترمربع که قدمت آن به پیش از اسلام می رسد. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال 1390، 42239 نفر می باشد. این شهر از سده های نخستین اسلامی تا دوره مغول، تحت تاثیر اوضاع عمومی اصفهان و کاشان بوده است. مسجد جامع جمعه، خانقاه و آرامگاه شیخ عبدالصمد از آثار مهم آن می باشد و از گردشگاه های استان اصفهان محسوب می شود. مثل «تحفه نطنز» و گلابی آن معروف است. در شهرستان نطنز صنایع دستی متنوعی تولید می شود که مهم ترین آن ها فرش بافی، سفال گری، کارگاه چینی و سرامیک سازی، ریسندگی و بافندگی و چاروق دوزی می باشد.

 بخش ها: امامزاده- مرکزی

شهرها: بادرود- خالدآباد- نطنز- طرق رود

دهستان ها: امامزاده آقاعلی عباس- برزرود- خالدآباد- طرق رود- کرکس
 2  5

تاریخ و فرهنگ استان

در کتاب های تاریخی، اصفهان را پایگاه سپاهی و دفاعی معرفی کرده اند که با افزایش قلعه ها و دژها، امنیت آن نیز برای سکونت و شهرسازی تضمین گردیده است. وجود قلاع متعدد تاریخی مانند قلعه آتشگاه، سارویه، تبرک، کهن دژ، گارددژ و ... موید این نظر است. استقرار جلگه اصفهان در میان بیابان و کوه های خشک مرکزی ایران از یک طرف، اهمیت و موقعیت ارتباطی خاص آن در مرکز فلات پهناور ایران از طرف دیگر، تاریخ آن را به قدمت کشور ایران مرتبط کرده است.

اصفهان در عهد اشکانیان پایتخت بود و در دوره ساسانیان تحت نفوذ اسپوهران یا اعضای هفت خانواده بزرگ ایرانی قرار داشت. بعد از اسلام تا اوایل قرن چهارم تحت سلطه عرب ها بود و در زمان منصور خلیفه عباسی مورد توجه قرار گرفت. در سال 319 ه.ق مردآویج زیاری اصفهان را به پایتختی برگزید و در سال 327 ه.ق رکن الدوله دیلمی نیز اصفهان را به پایتختی انتخاب کرد. این شهر در سال 443 ه.ق به دست طغرل سلجوقی فتح شد. در دوره سلجوقیان عمارات، مساجد و کوشک های متعددی بنا گردید. در سال 639 ه.ق تحت سلطه مغول قرار گرفت. پس از بازگشت سپاه مغول این شهر دوباره رونق یافت ولی در تاخت و تاز تیمور لنگ آسیب فراوان دید. با انتخاب این شهر در سال ۱۰۰۰ ه.ق به عنوان پایتخت شاه عباس صفوی، دوران شکوفایی دوباره آن آغاز شد. پس از شاه عباس جانشینان او کاخ و باغ های سعادت آباد و شهرک فرح آباد را ایجاد کردند. با سقوط اصفهان به دست محمود افغان و انقراض سلسله صفویه، موجبات انحطاط آن فراهم شد، ولی در دوره افشار رونقی دوباره یافت. در دوران زندیه و قاجاریه در پی انتقال پایتختی کشور به ترتیب به شیراز و تهران جریان عمران شهر بالنسبه متوقف شد. با حاکم شدن ظل السلطان پسر ناصرالدین شاه قاجار در سال ۱۲۷۶ ه.ق بر اصفهان انحطاط دوباره آن آغاز شد. در دوره پهلوی توسعه صنعتی شهر و منطقه اصفهان آغاز شد.


جاذبه های طبیعی و تفریحی

قمصر - پایتخت گل سرخ

قمصر در دره ای زیبا به طول تقریبی 9 و عرض تقریبی 4 کیلومتر واقع شده است. این دره ناحیه ای کاملا سرسبز مشتمل بر درختان میوه با تنوع فراوان و بوستان های گل محمدی می باشد. همزمان با موسم رویش گل و آغاز گلاب گیری (به ویژه در ایام جشنواره گل و گلاب) سیل مشتاقان به سوی قمصر سرازیر می شوند تا مشام خود را با رایحه بهشتی گل محمدی عطر آگین نمایند. شهر قمصر هر چند در فاصله سی کیلومتری کویر قرار گرفته اما به دلیل اقلیم خاص کوهستانی و ارتفاع 2000 متر از سطح دریا و قرار گرفتن در میان کوه های مرتفع از آب و هوای معتدل و مطلوب بهره مند می باشد.

  • چشمه نیاسر (چشمه اسکندر)

این چشمه عامل اصلی ایجاد و رونق نیاسر و تداوم تاریخ چند هزار ساله این منطقه زیباست و قدمت آن را به زمان اسکند مقدونی نسبت می دهند.

  • باتلاق گاوخونی

باتلاق گاوخونی معروف ترین تالاب فلات مرکزی ایران است. این باتلاق با 476 کیلومتر مربع مساحت، در 167 کیلومتری جنوب شرقی اصفهان قرار دارد. حداکثر عمق آن 150 سانتی متر است. ارتفاع آن از سطح دریای آزاد 1470 متر است. تالاب گاوخونی با ذخایر بیولوژیک، قابلیت های پژوهشی زیست محیطی دارد و در شمار زیستگاه های زمستانی پرندگان مهاجر محسوب می شود و از ارزش های تفرجگاهی و اکوتوریستی نیز برخوردار است.

آبشار

  • آبشار خضر

آبشار خضر در فاصله 3 کیلومتری روستای خضر در شهرستان سمیرم قرار دارد و یکی از آبشارهای بلند رشته کوه دنا است که زیبایی آن همواره مردم و مسافران را به سوی خود جذب می کنند.

  • آبشار کردعلیا

این آبشار در 90 کیلومتری غرب اصفهان و در ارتفاعات دالانکوه قرار دارد. آب این آبشار از ذوب شدن برف های دالانکوه به وجود می آید و در فصل بهار منظره بسیار زیبایی ایجاد می کند.

  • آبشار سمیرم

آبشار سمیرم معروف ترین آبشار استان اصفهان است که در 4 کیلومتری شرق سمیرم واقع شده و 35 متر ارتفاع دارد.

  • آبشار تخت سلیمان

در جبهه شمالی رشته کوه دنا و در چند کیلومتری روستای آب ملخ، آبشار تخت سلیمان از فراز کوهستان بر رودخانه مارب سرازیر می شود. این آبشار با مناظر طبیعی پیرامون در هم آمیخته و فضای زیبایی پدید آورده است.

  • آبشار نیاسر

در انتهای باغ تالار، آب چشمه نیاسر از فراز کوه بلند تالار به داخل شهر نیاسر سرازیر می شود و آبشاری زیبا ایجاد نموده است که به شهر نیاسر جلوه ای بدیع می دهد. در باغ تالار کوشکی بنا شده که گفته می شود به جای قصری بنا شده که اردشیر اول بنا نهاده است. این کوشک از آثار دوره صفویه است که در زمان زندیه الحاقاتی در آن صورت گرفته است.

آبشار آب ملخ در سمیرم و آبشار شالورا در روستای چرمهین از دیگر آبشارهای این استان می باشند.

کوه

  • کوه های یخاب

در بخش کویرات شهرستان آران و بیدگل رشته کوه های یخاب وجود دارد که باعث شگفتی و تعجب است. در تابستان نیز هوای خشک و سردی دارد و زیستگاه آهو نیز می باشد.

  • کوه دارمه

کوه دارمه در 28 کیلومتری شمال غربی سمیرم واقع شده است و حدود 3345 متر ارتفاع دارد. رودخانه آب ونک از این کوه سرچشمه می گیرد. این کوه نیمه جنگلی از غرب به کوه سیاه، از شرق از طریق گردنه خواجه کشته به کوه چمبه متصل است.

  • دینار کوه

دینار یا دنا کوهستانی است در شهرستان های بروجن، سمیرم و بویراحمد سردسیر که پهنه ای به وسعت 2200 کیلومتر مربع را پوشش داده است. بلندترین قله آن «دینار» است که در حدود 4409 متر ارتفاع دارد. رودخانه های متعددی از دامنه های شمالی، جنوبی و شرقی این کوه سرچشمه می گیرند. قله های مرتفع دینار در طول سال غالبا از برف پوشیده شده است.

  • کوه کرکس

کوهستان پهناوری است که در شهرستان های نطنز و کاشان کشیده شده و بلندترین کوه آن قله کرکس با ارتفاع 3895 متر می باشد. از کوهستان کرکس رودهای فصلی چندی سرچشمه می گیرند.

  • شاهانکوه

رشته شاهانکوه، در حاشیه شرقی کوهستان زاگرس در شهرستان فریدن واقع شده است. بلندترین قله آن به نام شاهانکوه با 4040 متر ارتفاع در فاصله 20 کیلومتری جنوب غربی فریدونشهر واقع شده است.

  • کوه ونیزان

کوه ونیزان در فاصله 54 کیلومتری جنوب غربی داران از شهرستان فریدن واقع شده است. ارتفاع این کوه 3201 متر است. این کوه نیمه جنگلی پهنه ای به وسعت 200 کیلومتر مربع را زیر پوشش قرار داده است.

دریاچه

  • دریاچه سد زاینده رود

این سد در ناحیه کوهستانی آبادچی قرار گرفته است. پلاژها و تاسیسات اطراف آن نیز مورد استفاده مسافران قرار می گیرد و امکانات قایقرانی و ماهیگیری نیز در دریاچه این سد وجود دارد.

  • دریاچه نمک

این دریاچه در کویر مرکزی ایران قرار گرفته است. موقعیت خاص دریاچه مذکور و نحوه تشکیل چند ضلعی های منظم لانه زنبوری نمک جاذبه های فراوانی ایجاد نموده است. دریاچه نمک در فاصله 55 کیلومتری شمال شهر آران و بیدگل قرار دارد و از دیرباز جهت تامین نمک طعام مورد بهره برداری قرار گرفته است.

مناطق حفاظت شده

  • منطقه کلاه قاضی

این منطقه در 26 کیلومتری جنوب شهر اصفهان واقع شده است. گونه های جانوری آن عبارتند از: قوچ و میش، آهو، پلنگ، خرگوش وحشی، گرگ، کفتار، شغال، گربه شفی، روباه، کبک، تیهو، گنجشک، کبوتر، جغد، خانواده عقاب ها، خانواده هدهد، بالابان، شاهین، کلاغ سیاه، افعی شاخ دار ایرانی و مار جعفری.

  • منطقه موته

منطقه موته بین شهرستان های کاشان، لنجان، محلات، گلپایگان، خوانسار و میمه قرار دارد و مساحت آن 220000 هکتار است. این منطقه، برای حمایت از آهوی ایرانی حفاظت می شود.

  • منطقه قمشلو

این منطقه در غرب اصفهان واقع شده و 37000 هکتار مساحت دارد و منطقه ای کوهستانی با اقلیمی سرد و خشک است. جانوران آن شامل قوچ و میش ارمنی، کل بز و آهو، کبک، تیهو، بلدرچین، هوبره، کرکس، لاشخور و ... می باشند.

غار

  • غار رییس

این غار سه طبقه از عجیب ترین و شگفت انگیزترین دست سازهای بشری است. غار رییس دارای دو کانال اصلی است که شامل راهروها و دالان های پیچ در پیچ و تو در تو است. این غار در زمان اشکانیان حفر شده اما آثاری از زمان ساسانی و سلجوقی نیز در آن پیدا شده است.

  • غار نیاسر

این غار در حدود 2000 سال قبل، بر فراز تپه های آهکی مشرف بر روستای نیاسر کاشان مانند یک تونل سنگی پرپیچ و خم و با ابزار ابتدایی در دل کوه کرکس کنده شده است. این غار از راهروهای تنگ و طولانی و اتاق ها و چاه های متعددی تشکیل شده است. طول دالان ها و اتاق های این غار به حدود 500 متر می رسد. این غار چهار دهانه ورودی دارد و بیست اتاق و اتاقک دارد.

  • غار قهرمان

این غار در کوه غربی چشمه لار در خمینی شهر واقع شده که در داخل آن اتاقی با ابعاد 3 در 3 متر از سنگ تراشیده شده است.

  • غار آهکی کلهرود

این غار در روستای کلهرود در فاصله 85 کیلومتری شمال شهر اصفهان در دامنه کوه های کرکس قرار دارد و طول آن در حدود 100 متر است.

  • غار آهکی علویجه

این غار با 100 متر مربع مساحت، استالاگمیت و استالاکتیت های زیبایی دارد.


آثار تاریخی و فرهنگی

  •  تپه های سیلک کاشان

در هزاره های پیش از میلاد و زمانی که به خاطر بارندگی های زیاد به نام "عصر باران" معروف بود قسمت مرکزی ایران که شهر فعلی کاشان نیز جزیی از آن بود همه در زیر آب بود و دریاچه ای آن را فرا گرفته بود که هم اکنون باقیمانده این دریاچه، حوض سلطان بین قم و تهران و دریاچه نمک در کویر آران و بیدگل بوده و از زیبایی خاصی برخوردار است. در حدود 9 هزار سال پیش بر اثر تغییر تدریجی آب و هوا از باران ها کاسته شد و بیشتر منطقه را هوای صاف و آفتابی فرا گرفت. این تغییرات باعث فرو رفتن آب دریاچه گردید، سپس از به جای ماندن گل و لای موجود؛ زمین حاصلخیزی به وجود آمد که از درختان سرسبز و بوته زارها پر شد. این شرایط مساعد باعث جذب حیوانات گوناگون به این منطقه شد و انسان ها نیز به دنبال شکار حیوانات روانه دشت شدند. وجود حیوانات وحشی در دشت و همچنین جهت در امان ماندن از گزند عوامل طبیعی چون باد و باران باعث شد تا انسان ها به فکر ساختن خانه در دشت بیفتند که آثاری از دیوار این خانه ها (که به صورت چینه بود) در تپه شمالی سیلک پیدا شده است. با افزایش جمعیت و پیشرفت در تمام عرصه ها کم کم سیلک از روستا به یک شهر تبدیل شد. انسان ها با ساختن ظروف ساده و ابتدایی کم کم توانستند به مهارت خاصی در این زمینه دست پیدا کنند به طوری که سفالینه هایی با طرح ها و رنگ های منحصر به فرد باعث شهرت این شهر شد به طوری که در بین آبادی ها و تمدن های اطراف به نام شهر سفالگران یا شهر سیلک مشهور شد. پیدا شدن دوک های بافندگی در سیلک نشان از آشنایی مردمان این دیار با صنعت ریسندگی و بافندگی در هزاره های پیش از میلاد دارد. با شناخت فلزات و ذوب آن ساکنان سیلک توانستند ابزار و لوازم زندگی را که قبلا از سنگ و چوب به دست می آوردند این بار با فلزات بسازند. کشف کوره های ذوب فلز در قسمتی از تپه جنوبی سیلک را در زمره صنعتی ترین شهرهای زمان خود قرار داد.

موزه

  • موزه هنرهای تزیینی ایران (عمارت رکیب خانه)

عمارت تاریخی "رکیب خانه" که در مرکز شهر اصفهان و در جوار بناهایی چون "تالار اشرف"، "تالار تیموری"، "کاخ چهلستون"، "عالی قاپو" و "توحید خانه" قرار دارد، از جمله بناهای بافت قدیم اصفهان به شمار می رود. این بنا در اوایل قرن یازدهم هجری قمری مقارن با سلطنت شاه عباس اول، احداث و جهت نگهداری لوازم سوارکاری و یراق آلات مرکب های سلطنتی مورد استفاده قرار می گرفت.

  • موزه ملی کاشان

این موزه، بنای نو بنیادی است که در سال 1347 در ضلع شمالی باغ فین و به همت مرحوم سید محمدتقی مصطفوی (مدیر کل باستان شناسی وقت) احداث شده است. این موزه از یک طبقه شامل چند تالار بزرگ و کوچک و یک زیرزمین نسبتا وسیع تشکیل شده است و دارای سه بخش باستان شناسی، مردم شناسی و صنایع دستی است. اشیای بخش باستان شناسی آن حاصل حفاری های انجام شده در تپه سیلک، چغازنبیل، حسنلو، خورین لرستان و ... است.

کلیسا

  • کلیسای بیت اللحم

این کلیسا در میدان جلفا واقع شده است و ساختمان آن را یکی از ارامنه نیکوکار آن احداث کرده است. تصویر او در دیوار کلیسا جای داده شده است.

  • کلیسای گیورک

این کلیسا یکی دیگر از کلیساهای جالب و دیدنی ارامنه جلفاست که به کلیسای غریب مشهور است. در این کلیسا، قطعات بزرگ سنگ های مقدس «اوچ کلیسا» نگهداری می شود.

  • کلیسای هاکوپ

کلیسای هاکوپ اولین کلیسای ارامنه این ناحیه است که در سال 1065، بعد از مهاجرت ارمنیان به استان اصفهان احداث شده و در حال حاضر در حیاط کلیسای مریم قرار دارد.

  • کلیسا وانک

این کلیسای بزرگ که با نام آمنا پرکیچ (نجات دهنده مقدس) خوانده می شود در سال 1655 م. تحت عنوان کلیسای جامع وانک بر شالوده نمازخانه ای قدیمی بنا گردید. کلیسای وانک از بخش های مختلفی تشکیل یافته است.

کلیساهای استپانوس، یوحنا، کاتارینه، نیکو غایوس، گریگور، میناس، سرکیس، کلیسای نرسس و مریم از دیگر کلیساهای ارامنه جلفا می باشند.

بقعه

  • بقعه امام زاده محمد

بقعه امام زاده محمد بن زید از نوادگان امام حسن مجتبی از آثار به جا مانده از دوره صفویه است و شامل بقعه مخروطی شکل فیروزه ای و سه ایوان جنوبی، شرقی و شمالی است.

  • بقعه ابولؤلؤ (بابا شجاع الدین)

این بقعه، صحن و سرا، رواق و گنبدی مخروطی دارد که با کاشی های فیروزه ای و الوان پوشیده شده است. تاریخ بنای اولیه گنبد معلوم نیست ولی بر کاشی های قبر آن تاریخ 777ه. ق دیده می شود. در کنار بقعه ابولؤلؤ، یک سنگ تاریخی به نام سید عزالدین تاج الدین وجود دارد که نشان می دهد، نسبت شخص مدفون با هیجده نسل پیاپی به امام چهارم می رسد. مزار ابولؤلؤ در خارج دروازه فین واقع شده است.

  • بقعه هارون ولایت

بقعه هارون ولایت در دوره شاه اسماعیل اول صفوی و در سال 918 هجری قمری ساخته شده است. هارون ولایت دارای گنبد، ضریح و دو صحن بزرگ و کوچک و دو سردر کاشی کاری شده است. صاحب مدفن را از اولاد و احفاد حضرت امام علی النقی (ع) ذکر کرده اند.

  • بقعه خواجه تاج الدین

این بقعه مجموعه ای مشتمل بر مسجد، مدرسه، مناره، آب انبار، خانقاه و گنبد بوده است. ولی امروزه تنها دو گنبد آجری قرنیه بقعه و خانقاه آن باقی مانده است. این بقعه مدفن دو تن از امامزادگان به نام شاهزاده اسحاق و شاهزاده ابی طالب است. قبور امامزادگان با کاشی های معرق زیبایی پوشیده شده و داخل صندوق چوبی مشبکی قرار داده شده اند. گنبد شرقی که همان خانقاه است، بر روی آرامگاه ملا محمد حسن قطب نطنزی ساخته شده است.

  • بقعه مشهد اردهال

این بقعه متعلق به سلطان علی بن امام محمد باقر (ع) است که اهمیت تاریخی و مذهبی دارد و در دوران سلجوقیان بنا شده است. بناهای این مجموعه شامل بقعه و بارگاه، گنبد و گلدسته و سه صحن است. داخل بقعه و ایوان صفا، کتیبه های گچی نستعلیق و نقاشی های بسیار زیبایی وجود دارد. در جنوب بقعه، حمام تاریخی از دوران صفوی قرار دارد که به حمام درب زیارت معروف است.

  • بقعه شاهزاده ابراهیم فین

این بقعه از آثار دوران قاجار است و دارای گنبد کاشی کاری فیروزه ای رنگ، گلدسته های زیبا، صحن مفرح و ایوان آیینه کاری شده است و نقاشی هایی بی نهایت جالب و جذاب دارد. داخل بقعه و ایوان نیز آیینه کاری مفصلی دارد و ازاره های اطراف آن، با خشت های کاشی تزیین گردیده است.

  • بقعه امامزاده محمد هلال ابن علی (ع)

یکی از مراکز تاریخی و مذهبی شهر آران و بیدگل است. این بنا، مرقد مطهر یکی از فرزندان بلافصل حضرت علی ابن ابیطالب (ع) می باشد. این بنا دارای گنبدی با دو گلدسته مزین به کاشی های الوان زیبا، صحن های شمالی و جنوبی وسیع، ایوان های مرتفع، صفه، غرفه های متعدد، حوضخانه، سرداب و بادگیر قدیمی است. بنایی این امامزاده در سال 953 و در دوره صفوی انجام شده است و چندین بار تجدید بنا و مرمت گشته و با نقاشی های آب رنگ تزیین یافته است.

  • بقعه امامزاده هادی ابن علی ابن الحسین (ع)

ساختمان بقعه و بارگاه امامزاده هادی (ع) در دوران صفوی بنا نهاده شده است.

  • بقعه امامزاده قاسم (ع)

این امامزاده از فرزندان حضرت امام علی النقی (ع) و بقیه آن مربوطه به دوران صفویه است. گنبد کاشی کاری و باروی گلی این بقعه دارای زیبایی فراوانی است.

امامزاده

  • زینبیه

این بنا در کنار غربی جاده اردستان، در قریه ای به نام اوزنان واقع شده و آرامگاه یکی از دختران امام هفتم (ع) می باشد. زینبیه بنایی زیبا با فضایی مشجر و وسیع است که حوض نسبتا بزرگی دارد.

  • امامزاده عبدالله

بنای این امامزاده در کوی علیای شهر نطنز، بر فراز تپه ای واقع شده است. کاشی کاری پوشش گنبد آن در سال 1347 تجدید شده و کتیبه ساقه آن با آیه الکرسی و سوره قدر و جمله لااله الاالله به خط کوفی بنایی تزیین شده است.

  • امامزاده احمد

این امامزاده شامل بقعه و ایوانی در شمال و ایوان دیگری در غرب است. در داخل آن قطعه سنگ یکپارچه سیاه رنگی به نام سومنات و به طول 3 متر وجود دارد که در آستانه امامزاده نصب شده است. ظاهرا این سنگ بتی در سومنات بوده است که در زمان محمود غزنوی مردم هند، هم وزن آن مروارید می داده اند ولی سلطان محمود حاضر به معاوضه آن نشده است.

  • امامزاده درب امام

این بنا در محله قدیمی سنبلستان، مجاور محله کهنسال دردشت واقع شده است. امامزاده درب امام، دو امامزاده به نام های ابراهیم بطحا و زین العابدین را در خود جای داده است و شامل دو گنبد بزرگ و کوچک و یک سردر بزرگ کاشی کاری شده از دوره جهانشاه قراقویونلو است.

  • امامزاده اسماعیل

مقبره امامزاده اسماعیل که در جنب مسجد قدیمی شعبا قرار دارد، شامل رواق، سردر، صحن و گنبد زیبا و آجری بزرگی از نوع گنبدهای چهارسوی اصفهان است. این بنا نمونه ای از معماری و تزیینات دوره سلجوقی و صفوی است.

  • امامزاده حبیب بن موسی

این بقعه در کوی پشت مشهد کاشان واقع شده است. نسبت این امامزاده به یکی از اولاد حضرت امام محمد باقر (ع) و یا به یکی از اولاد حضرت امام موسی بن جعفر (ع) می رسد و در نیمه دوم قرن هفتم هجری قمری ساخته شده و اتاق مقبره آن حاوی تابوت و قبر امامزاده است.

  • امامزاده هارون بن موسی

بنای امامزاده شامل صحن بزرگ، غرفه ها، رواق ها، سردر، ایوان و بقعه ای بسیار قدیمی از آثار قرن هفتم هجری قمری است. در محوطه داخلی بقعه سه قبر وجود دارد که یکی منسوب به سرهای چند تن از شهدا و دیگری به صفیه خاتون دختر مالک اشتر نخعی و سومی مربوط به ابوطاهر اسماعیل کاشی، بانی مدرسه صفیه، است. در کنار سر در شمالی صحن قدیم بقعه، مناره بلندی از آثار دوران سلجوقی قرار دارد که در اصل با خشت و آجر بنا شده و کتیبه آجری کوفی داشته است.

  • امامزاده پیر داود

این بقعه در محله «درزیارت » قمصر کاشان واقع شده است. این بنا به بارگاه داوود بن حسن بن علی بن ابیطالب معروف است و قدمت اولیه بنای آن به دوره آل بویه می رسد.

  • امامزاده شاهسواران

این امامزاده بر یکی از یال های کوه کرکس، در 27 کیلومتری جنوب کاشان قرار دارد. بنای اصلی دارای نقشه چهارضلعی است که یک گنبد بیست ترکی زیبا بر آن افزوده اند و در سال 887 ه. ق ساخته شده است.

  • امامزاده شاه یلان

این آرامگاه در ابتدای بازار زرگرهای کاشان واقع شده و مدفن سلیمان بن موسی بن جعفر (ع) است. این بنای چهار تاقی به سبک بناهای سلجوقی است و در سال 902 ساخته شده است.

  • امامزاده شاهزاده عیسی و یحیی

این بنا که در نزدیکی مسجد ابیانه واقع شده در قرن ششم هجری قمری ساخته شده است و شامل صحن، دو ورودی، ایوان، حرم چهارضلعی و در دو لنگه با تاریخ 1303 ه. ق و گنبد دوازده ترک با پوششی از کاشی های فیروزه ای رنگ می باشد.

  • امامزاده شاهزاده هادی

این آرامگاه بین آران و بیدگل واقع شده است و گنبدی مرتفع با دو گلدسته کاشی کاری شده و صحن و سرا و رواق جالب توجهی دارد و در دوره صفویه ساخته شده است. شاهزاده هادی از اولاد امام زین العابدین (ع) است.

  • امامزاده سلطان عطابخش

این آرامگاه بیرون از دروازه قدیم اصفهان - کاشان قرار دارد و به یکی از فرزندان موسی بن جعفر (ع) منسوب است و بنای آن به دوره آل بویه (320 - 447 ه. ق) تعلق دارد.

  • امامزاده سلطان محمود علوی

در این بنا کتیبه ای از گچ وجود دارد که روی آن ابیاتی از محتشم کاشانی نوشته شده است. گنبد آن هرمی دوازده ترک با ارتفاع 13 متر است. در این بنا کتیبه ای دیگر به خط ثلث سفید در زمینه لاجوردی وجود دارد که روی آن صلوات کبیره، نام شاه طهماسب و نام بانی آن، خواجه شهاب الدین علی و تاریخ سال 942 ه. ق نقش بسته است.

  • امامزاده سلطان میر احمد

این بقعه در کوی سلطان میر احمد کاشان واقع شده است. صحن ایوان، بارگاه و رواق های وسیع دارد. از اشیای نفیس و قدیمی این امامزاده، می توان به پنج جفت در منبت کاری شده تاریخ دار اشاره کرد.

میادین

  • میدان نقش جهان

این میدان در دوره شاه عباس اول بنا شده و طول آن از شمال به جنوب بالغ بر 500 متر و عرض آن نیز حدود 165 متر است. در اطراف این میدان، مسجد عباسی، مسجد شیخ لطف الله، عمارت عالی قاپو و سردر قیصریه قرار گرفته است. این میدان در دوره شاه عباس اول و جانشینان او محل برگزاری جشن ها، بازی چوگان، رژه قشون، و محل نمایش های مختلف بوده است. دو دروازه سنگی چوگان در شمال و جنوب این میدان تعبیه شده است.

  • میدان های جنگ

در اطراف اصفهان چندین میدان جنگ وجود دارد که مورد علاقه سیاحان و ایرانگردان است. از جمله می توان به میدان جنگ سپاه ایران و عرب به فرماندهی عصمت بن عبدالله (سردار عرب) و براز جادویه (ایران) و میدان جنگ نادر شاه با اشرف افغان در محل مورچه خورت و محل جنگ شاه سلطان حسین با محمود افغان در محل جنگ گلنباد اشاره کرد.

حمام، آب انبار

  • حمام مجموعه اردهال

این حمام از آثار دوران صفوی است و در غرب کاشان قرار دارد. علاوه بر سربینه و خزینه تزیینات کاشی کاری ازاره ها و نحوه آب رسانی این حمام مورد توجه است.

  • حمام تاریخی سلطان امیراحمد

حمام تاریخی سلطان امیراحمد، نمونه ای از زیباترین حمام های ایران از نظر معماری و تزیینات با وسعت 1000 متر مربع در محله ی سلطان امیراحمد واقع در خیابان علوی می باشد که وجه تسمیه آن به جهت مجاورت با امامزاده سلطان امیر احمد (نوه ی امام جواد (ع)) می باشد. کارشناسان آثار باستانی، قدمت این حمام را به دوران سلجوقیان نسبت می دهند.

  • حمام تاریخی نیاسر

این حمام در سال های اخیر از زیر توده آوار بیرون آمده است. این اثر صفوی که مرمت شده است برای مطالعه حمام های قدیمی بسیار مناسب است.

  • حمام باغ فین

در مجموعه باغ فین 2 حمام کوچک و بزرگ وجود دارد که ستون های مرمری و سقف نقاشی شده حمام بزرگ آن جالب توجه است. این بنا به سبب واقعه قتل امیر کبیر در حمام کوچک آن، واجد ارزش تاریخی است.

  • آب انبار حاج صباغ

این بنای باشکوه که در وسط بازار کاشان قرار گرفته، هم از نظر بزرگی و ظرفیت آبگیری و هم از نظر نماسازی و تزیینات سردر، نمونه باارزشی از معماری آب انبارهای ایران است.

تیمچه

  • تیمچه امین الدوله

این بنای مرتفع با سه طبقه و دهنه وسیع از آثار «فرخ خان غفاری کاشی» ملقب به امین الدوله است که در سال 1285 ه. ق، ساختمان آن به پایان رسیده است.

  • تیمچه حاج محمد حسین ملک التجار

این سرای سرپوشیده از ابنیه دوران قاجار است و با درهای چوبی بزرگ به بازار کاشان ارتباط پیدا می کند.

  • تیمچه حاج سید حسین صباغ

این تیمچه سه طبقه، دو صحن دارد و از آثار دوران قاجار است.

  • بازار اصفهان

بازار اصفهان در دوره صفوی ساخته شده و از سردر قیصریه تا سردر مسجد جامع امتداد دارد. این بازار را به مناسبت مجاورت با گنبد نظام الملک و مسجد جامع «بازار نظامیه» یا «نظام الملکی» نیز گفته اند.

مدرسه

  • مدرسه جده بزرگ

این مدرسه در بازار بزرگ اصفهان واقع شده است. مطابق با کتیبه سردر مدرسه (که به خط ثلث سفید با کاشی معرق بر زمینه کاشی لاجوردی و به قلم محمد رضا امامی است) تاریخ بنای مدرسه در دوره سلطنت شاه عباس دوم صفوی و در سال 1058 ه. ق می باشد که به دستور جده کوچک شاه بنا گردیده است. مدرسه جده بزرگ در دو طبقه و با تعدادی حجره بنا گردیده و دارای تزیینات کاشی کاری می باشد.

  • مدرسه جده کوچک

این مدرسه در بازار بزرگ اصفهان (بازار قهوه کاشی ها) واقع شده است. مطابق با نوشته کتیبه سنگی موجود بر دیواره یکی از غرفه های شمالی مدرسه که به خط ثلث برجسته می باشد، این مسجد در دوره سلطنت شاه عباس دوم صفوی در سال 1057 هجری به دستور جده بزرگ شاه بنا گردید. این مدرسه دارای تعدادی حجره جهت استفاده طلاب می باشد. عمارت دو طبقه مدرسه در بخش های کناری دارای تزیینات کاشی کاری می باشد.

  • مدرسه آقابزرگ

در بنای مدرسه چهار ایوانی آقابزرگ کاشان، گنبدی زیبا همراه با دو مناره کاشی کاری شده، صحن، فضای سبز و حجره هایی که یک طبقه پایین ترند به طرز جالبی خودنمایی می کنند. در طبقه پایین، حجره های طلاب و شبستان دلباز تابستانی قرار گرفته است. کنار آن کتابخانه مدرسه قرار دارد. این مدرسه در سال 1268 ه. ق ساخته شده است.

  • مدرسه چهار باغ (مدرسه سلطانی)

این مدرسه به منظور تدریس و تعلیم طلاب علوم دینی، در اواخر حکومت شاه سلطان حسین صفوی (1126 - 1116 ه. ق) ساخته شده است. گنبد مدرسه چهار باغ که با کاشی کاری های زیبا و درِ مجلل آن باطلا و نقره تزیین شده، از لحاظ زرگری، طلاکاری، طراحی و قلمزنی شاهکاری از صنایع هنری کم نظیر گنبدسازی است.

  • مدرسه ملاعبدالله

این مدرسه در بازار اصفهان واقع شده و محل اقامه نماز و تدریس «ملا عبدالله شوشتری»، از روحانیون مشهور دوره شاه عباس اول بوده است. در اطراف آن، دو طبقه ساختمان با حجره هایی بنا شده که پشت بغل های آن با کاشی کاری معرق تزیین شده است.

خانه

  • خانه بروجردی ها

این خانه در ضلع غربی کوچه امیر احمد، خیابان علوی کاشان قرار دارد و در فاصله سال های 1292 تا 1310 هجری قمری ساخته شده است. مصالح این بنا، سنگ، آجر، خشت خام، ملاط گل، کاهگل و ساروج است.

  • خانه طباطبایی ها

خانه ی طباطبایی های کاشان، عروس خانه های ایران است که معماری متناسب و ظاهر فوق العاده زیبایش این شهرت و نام را برای آن به همراه آورده است. خانه طباطبایی ملک شخصی حاج سید جعفر طباطبایی نطنزی بوده است. تاجری خوش نام و معروف در دوران قاجار که شهره ی نامش در صنعت فرش از مرزهای ایران هم فراتر بوده است. آغاز ساخت این خانه در سنه ی 1250 بوده است و تمامی این خانه ی باشکوه در طول مدت 10 سال ساخته شده است. این بنا در جوار بقعه ی مطهر امامزاده سلطان امیر احمد (ع) از فرزندان امام موسی کاظم (ع) قرار دارد. خانه ی طباطبایی ها متقارن ساخته شده است و معماری آن اسلامی و حجاب دار است.

  • خانه عامری ها

مجموعه خانه های تاریخی عامری ها یکی از قدیمی ترین خانه های تاریخی کاشان است. قدمت این مجموعه به دوران زندیه مربوط می شود و در دوره ی قاجار (اواسط قرن 13 هجری) به وسیله ی سهام السلطنه ی عامری بازسازی و توسعه یافته است. در سال 1379 مجموعه ی عامری ها در طرح پردیسان سازمان میراث فرهنگی کشور قرار گرفت و برنامه ریزی شد که به مهمانسرای بزرگ گردشگری مبدل گردد. مرمت اساسی و کامل آن ها توسط سازمان میراث فرهنگی شروع شد که تاکنون بخش های عمده ای از آن بازسازی گردیده است. پیش بینی می شود با شروع بهره برداری از آن به عنوان مهمانسرا به صورت یکی از پر جاذبه ترین اقامتگاه های گردشگری ایران مورد توجه ایرانگردان و جهانگردان قرار گیرد.

  • خانه تاریخی آل یاسین

این خانه در محله ای به نام گذر «در بند آقا» واقع شده است. چون قبلا این کوچه از دو طرف دارای در بوده به آن در بند و چون عده ای از علما و سادات در این محله بوده اند به آن آقا می گویند. خانه دارای قدمتی بین 150 تا 200 سال است. خانه تا سال 1365 مسکونی بوده و در سال 1370 به شهرداری کاشان فروخته شده و در سال 75 تا 76 بازسازی می شود و اکنون هم محل معاونت عمرانی شهرداری کاشان است.

  • خانه تاریخی تاج

این بنا یکی از خانه های گودال باغچه ای اصیل کاشان با حدود دو قرن قدمت در دوران قاجاریه است. خانه تاج با معماری ارزشمند بومی، نمونه ای از خانه های اصیل عامه مردم کاشان در دو قرن گذشته به شمار می رود. درونگرایی، تناسب، تقارن، تعادل، هماهنگی، ظرافت و در عین حال قداست و نجابت در این خانه نشانی از معماری اصیل کاشان و هویت تاریخی مردم این دیار است. خانه تاج به صورت متروکه و مخروبه در مرداد ماه سال 1383 توسط معمار مرمت بناهای تاریخی کاشان «حاج سید اکبر حلی» خریداری شد و مرمت و بازسازی آن تا اسفند ماه 1384 با هزینه شخصی ایشان به طول انجامید و در بیست و پنجم اسفند ماه همان سال به عنوان موزه مردم شناسی و خانه هنرمندان کاشان افتتاح گردید.

  • خانه عباسیان

در سال های 1252 تا 1254 هجری در محله سلطان میر احمد کاشان ساخته شده و از لحاظ معماری و تزیینات حائز اهمیت است. در نظر است با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، میراث فرهنگی کشور، شهرداری کاشان، اداره میراث فرهنگی کاشان و خانواده سهراب سپهری نقاش و شاعر نامدار معاصر کاشانی، بخشی از این خانه به بنیاد سهراب سپهری مبدل شود.

آرامگاه

  • آرامگاه بابا رکن الدین

این آرامگاه در قبرستان تخت پولاد در ضلع جنوبی زاینده رود واقع شده است. ساختمان زیبای بابا رکن الدین به شکل هرم دوازده ترک است و بنای فعلی آن به فرمان شاه عباس به اتمام رسیده است. این آرامگاه از آثار دوران صفوی است و در سال 1200 ه. ق تعمیر شده است.

  • آرامگاه فیض کاشانی

آرامگاه ملا محمدحسن فیض کاشانی در سمت غربی شهر کاشان و در حوالی دروازه فین، مجاور قبرستان بزرگ شهر واقع شده است. قبر فیض تا اواخر قرن گذشته، بر حسب وصیت او فاقد هرگونه بنایی بود.

  • آرامگاه مجلسی

این آرامگاه در گوشه شمال غربی مسجد جامع اصفهان واقع شده است. در این آرامگاه غیر از ملامحمد تقی مجلسی، چند تن از علمای شیعه از جمله فرزند وی ملاباقر مجلسی نیز به خاک سپرده شده اند.

  • آرامگاه میرعماد

مدفن یکی از بزرگ ترین نویسندگان خط نستعلیق به نام میر محمد بن حسین حسنی سیفی قزوینی، ملقب به عماد الملک و مشهور به میر در ضلع شرقی صحن کوچک مسجد مقصود بیک واقع شده است.

  • آرامگاه محتشم کاشانی

کمال الدین سید علی بن خواجه میر احمد کاشانی متخلص به محتشم، از شاعران اوایل عهد صفوی است. آرامگاه وی در کوی محتشم کاشان واقع شده است. گنبد بقعه کوچک وی کاشی کاری شده و سقف بقعه نیز با نقاشی های زیبایی تزیین شده است. بر دیوارهای چهار جانب بقعه، هفت بندمراثی محتشم به خط نستعلیق نوشته و نقاشی شده است.

  • آرامگاه پیر بکران

این آرامگاه در روستای پیر بکران اصفهان واقع شده و مشتمل بر سه قسمت رواق، صحن و سقف بلند است که ایوانچه هایی در اطراف دارد. پوشش تاق ایوان با خطوط کوفی و بنایی و شاخ و برگ و بوته های گچ بری تزیین شده است. این آرامگاه در سال 703 ه. ق ساخته شده است.

  • آرامگاه صائب تبریزی

پیکر این شاعر بلند پایه سبک هندی را در باغ تکیه به خاک سپرده اند. این آرامگاه، از معماری دوران صفویه الهام گرفته و به صورت ایوان زیبایی است که حدود 2 متر از سطح باغ بلندتر ساخته شده و ده پله سنگی سراسری دارد. سنگ مزار صائب از یک قطعه سنگ مرمر یکپارچه یزدی است که سنگ مزار قدیمی را در وسط آن جاسازی کرده اند. در بالای قبر صائب یک بیت از اشعار وی حک شده است.

  • آرامگاه شاه عباس اوّل

قبر شاه عباس اول در زیر یک سنگ سیاه مکعب مستطیل بسیار خوش تراش و زیبایی واقع شده است. در زیر این سنگ، سردابی با 3 قبر وجود دارد که یکی از آن قبرها به شاه عباس اول تعلق دارد. آرامگاه شاه عباس در جوار بقعه حبیب بن موسی «ع» در کوی پشت مشهد کاشان واقع شده است.

  • آرامگاه سهراب سپهری

سهراب سپهری، شاعر، عارف و طبیعت گرای معاصر در روستای مشهد اردهال کاشان به خاک سپرده شده است.

آتشکده

  • آتشگاه کوه سنگی

آتشگاه کوه سنگی کهن ترین میراث باقی مانده تاریخی اصفهان است که در فاصله ای نسبتا اندکی از زاینده رود استقرار یافته است و تنها برجستگی مشخص و قابل توجه دشت غربی اصفهان محسوب می شود. در بالای کوه سنگی، یک آتشدان بزرگ و مدور خشتی با دریچه های متعدد وجود دارد که جایگاه افروختن آتش در مرتفع ترین نقطه کوه و قابل رویت از دورترین نقاط بوده است.

  • آتشدان سنگی

این آتشدان به دوره هخامنشیان و ساسانیان مربوط است ولی سر ستون آن به دوره ساسانی تعلق دارد که نقش خسرو پرویز بر روی آن ها حک شده است.

  • آتشکده ساسانی

این آتشکده در حوالی مسجد نطنز در میان سکویی به ارتفاع 2 متر از سطح زمین واقع شده است. اصل بنا را با سنگ لاشه که روی آن گچ اندود شده، احداث کرده اند.

  • آتشکده و کوه آتشگاه

این کوه طبیعی در غرب اصفهان واقع گردیده است و بر فراز آن آتشکده ای استوانه ای شکل به چشم می خورد که دارای قدمت فراوانی است و دوره تاریخی آن حتی به قبل از مادها می رسد.

قلعه

  • قلعه سی زان

قلعه خشتی سی زان وسعتی بیش از یک هکتار دارد و دارای 9 مربع در چهار گوشه و میانه اضلاع جنوبی، شمالی و شرقی و سر در می باشد. دوره های سلجوقی و تیموری به عنوان تاریخ بنای آن حدس زده می شود.

  • قلعه کرشاهی

این قلعه از خشت و گل ساخته شده است و هم اکنون از آثار برجای مانده از زمان قاجار است. این قلعه یکی از قلعه های مهم نایب حسین کاشی یکی از راهزنان و یاغیان دوره رضاخان بوده و هنوز آثار گلوله های توپ در نبرد نیروهای دولتی و نیروهای نایب حسین کاشی در این قلعه بر جای مانده است.

  • نارنج یا نارین قلعه

این قلعه قدیمی در نزدیکی مسجد علویان محله باب المسجد واقع شده و مصالح آن از خشت خام است. سبک ساختمان نشان می دهد که این قلعه، پیش از اسلام، آتشگاه بوده است. نارنج قلعه پیش از اسلام و در دوره های اشکانیان تا ساسانیان ساخته شده است.

عمارت، کاخ

  • عمارت عالی قاپو

این قصر که «دولتخوانه مبارکه نقش جهان» و «قصر دولتخوانه» نام داشت، نمونه منحصر به فردی از معماری کاخ های عهد صفوی است. این بنا به امر شاه عباس اول ساخته شده است. مینیاتورهای هنرمندانه رضاعباسی، نقاش معروف عهد شاه عباس، نقاشی های گل و بوته، شاخ و برگ، اشکال وحوش و طیور و گچ بری های زیبای آن به شکل انواع جام و صراحی در تاق ها و دیوارها تعبیه شده است. گچ بری های «اتاق صوت» با هدف آکوستیک طراحی و اجرا شده اند تا نغمه ها و صداها به طور طبیعی و دلنشین شنیده شوند.

  • کاخ هشت بهشت

عمارت تاریخی هشت بهشت در دوره شاه سلیمان صفوی بنا شده است. در حال حاضر از باغ وسیع هشت بهشت وسعت اندکی باقی مانده است. کاشی کاری هایی که انواع حیوانات پرنده، درنده و خزنده بر روی آن نقش بسته، از آثار این کاخ به شمار می آیند.

  • کاخ چهل ستون

باغ و کاخ چهل ستون که بالغ بر 67000 متر مربع مساحت دارد، در زمان شاه عباس اول و دوم صفوی و در سده یازدهم هجری قمری، میان باغ وسیعی ساخته شده است. این بنای مشهور دارای تالار آیینه با سقف طلا کاری و اتاق هایی در جبهه شمالی و جنوبی با تزیینات گچ بری، آینه کاری و نقاشی های نفیس و ارزنده است. ایوان رفیع آن با 20ستون چوبی ابهت و عظمت خاصی به آن بخشیده است. انعکاس نقش ستون ها در استخر بزرگ مقابل، زیبایی خاصی دارد و نام چهل ستون نیز از همین انعکاس ستون ها در آب گرفته شده است.

قسمت های جالب و دیدنی کاخ چهل ستون عبارتند از:

شیرهای سنگی چهارگوشه حوض مرکزی، تزیینات طلاکاری سراسری پادشاهی و اتاق های طرفین تالار آینه و تابلوهای نقاشی تالار پادشاهی که تصویر شاهان صفوی بر آن نقش بسته است. تصویر شاه عباس اول با تاج مخصوص و مینیاتورهای اتاق گنجینه، سر در مسجد قطبیه و سردرهای زاویه در کوشک و آثاری از مسجد درب جوباره و مسجد آقاسی که بر دیوارهای ضلع غربی و جنوبی باغ نصب شده است.

  • باغ و کاخ تاریخی فین کاشان

این باغ در جنوب شهر کاشان و در مجاورت روستای فین قرار دارد. این بنا بر روی بناهایی از عهد آل بویه ساخته شده است. فضای عمومی آن از لحاظ باغ آرایی و نحوه آبرسانی اهمیت ویژه ای دارد. باغ فین به علت قتل امیرکبیر در حمام کوچک آن (سال 1268 ه.ق) اشتهار ملی یافته است. قدمت اولیه باغ را به زمان اردشیر بابکان نسبت می دهند اما قدمت بناهای باغ و کلا باغ آرایی به زمان صفویه بر می گردد. بناهای این باغ عبارتند از: سردر ورودی، برج و بارو، شتر گلوی صفوی، شتر گلوی فتحعلی شاه، اتاق شاه نشین، موزه غرب باغ، حمام کوچک و بزرگ و کتابخانه شرق باغ. در این باغ شاه صفی، شاه سلیمان، شاه طهماسب، شاه عباس، کریم خان زند و فتحعلی شاه بناهایی را مرمت یا اضافه کرده اند.

مسجد

  • مسجد جامع عتیق

مسجد جامع عتیق نوش آباد از آثار دوره سلجوقی است که پس از مسجد جامع میدان کهنه و قلعه جلالی ها قدیمی ترین اثر تاریخی دوران اسلامی منطقه کاشان است و در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

  • مسجد علی (ع)

مسجد حضرت علی (ع) نوش آباد شامل شبستان، ایوان، رواق، محراب دوره مغول و مأذنه بسیار زیباست.

  • مسجد جامع عباسی (مسجد امام)

این مسجد که در ضلع جنوبی میدان تاریخی اصفهان واقع شده، به دستور شاه عباس اول ساخته شده است. تزیینات و الحاقات مسجد در دوره جانشینان شاه عباس اول صورت گرفته و کتیبه های مسجد کار خطاطان معروف عهد صفوی است. از نکات جالب توجه این مسجد، انعکاس صوت در مرکز گنبد بزرگ جنوبی آن است. ارتفاع گنبد مسجد 52 متر و ارتفاع مناره های داخل آن 48 متر و ارتفاع مناره های سردر آن در میدان نقش جهان 42 متر است. قطعات بزرگ سنگ های مرمر یکپارچه از دیدنی های جالب این مسجد است.

  • مسجد جامع اردستان

این مسجد قدیمی از نوع چهار ایوانی با کتیبه های گچ بری زیبا از آثار دوره سلاجقه است. کتیبه های داخل گنبد و ایوان جنوبی مسجد مورخ سال های 553 و 555 هجری قمری را نشان می دهد.

  • مسجد جمعه یا جامع اصفهان

این مسجد مجموعه ای از ساختمان ها و آثار هنری دوره های بعد از اسلام در ایران است. تزیینات کاشی کاری اطراف صحن از آثار دوره حسن بیک ترکمان است. ایوان شرقی مسجد باگچ بری های زیبا از آثار دوره سلجوقی است. ایوان غربی مسجد با تزیینات کاشی کاری از آثار قرن ششم هجری است که در دوره شاه سلطان حسین صفوی تعمیر و دوباره تزیین شده است. ایوان شمالی مسجد، معروف به صفه درویش از قرن ششم و کتیبه گچ بری داخل آن از دوره شاه سلیمان صفوی است. اثر تاریخی مسجد جمعه، گنبد تاج الملک است که در سال 481 ه. ق ساخته شده است. ساختمان حوض وسط مسجد نیز در زمان سلطنت شاه محمد خدابنده صفوی بنا شده است.

  • مسجد میرعماد (میدان)

این مسجد قدیمی و تاریخی کاشان، در جنوب بازار مس فروشان و در مقابل بازار واقع شده است و به همین جهت به مسجد میدان نیز معروف است که در دوره سلطان جهان شاه قراقویونلو (841 - 874 ه. ق) بنا شده است. کتیبه گچ بری تاریخی سردر، در شمار زیباترین کتیبه های گچی بناهای مذهبی - تاریخی ایران است.

  • مسجد ساروتقی

مسجد ساروتقی که به نام بانی آن، ساروتقی، وزیر شاه عباس دوم معروف است در محل دروازه حسن آباد اصفهان واقع شده است. نمای خارجی گنبد این مسجد از آجر ساده است در حالی که نمای داخلی آن، با نقاشی های زیبا تزیین شده است.

  • مسجد شیخ لطف الله

این مسجد به فرمان شاه عباس اول در مدت 18 سال ساخته شده است. معمار و بنای مسجد «استاد محمدرضا اصفهانی» است. مسجد شیخ لطف الله از ابنیه تاریخی و مذهبی است که تزیینات کاشی کاری داخلی آن و داخل و خارج گنبد، همه از کاشی های معرق است. شیخ لطف الله از علمای بزرگ شیعه در لبنان امروزی بود که به دعوت شاه عباس اول در اصفهان اقامت گزید. این مسجد به منظور تجلیل از مقام او و برای تدریس و نمازگزاری وی احداث شد.

  • مسجد جامع زواره

مسجد چهار ایوانی شهر زواره در 12 کیلومتری اردستان واقع شده و از آثار دوره سلاجقه است.

  • مسجد نقشینه

این مسجد با وسعت 1000 متر مربع در محله درب مختص آباد قرار دارد. این مسجد که به مسجد حاج قاسم نیز معروف می باشد از بناهای دوره سلجوقی است که در دوره صفویه گسترش یافته و بخشی از تزیینات آن مربوط به اوایل دوره قاجار است. در ایوان این مسجد کتیبه خط ثلث به دست خط محمد بیدگلی مورخ سال 1215ه ق وجود دارد. به علت وجود نگاره های زیبا و نقاشی های ارزنده ایی که در این مسجد وجود داشته است به مسجد نقشینه معروف می باشد.

  • مسجد آقابزرگ

این مسجد از باشکوه ترین بناهای اسلامی کاشان است که با گنبد عظیم آجری و دو مناره کاشی کاری، در حال حاضر از جالب ترین ابنیه تاریخی کاشان محسوب می شود. مدرسه آقا در سال 1248 هجری توسط حاج محمد تقی خانبان جهت ادای نماز جماعت و محل درس و بحث «حاج ملا مهدی نراقی» ملقب به «آقابزرگ» ساخته شده است. این مدرسه که در خیابان فاضل نراقی واقع شده، دارای شبستان های زمستانی و تابستانی، صحن زیبای دو طبقه و حجره های متعدد می باشد. در مجاورت مسجد، مقبره خاندان نراقی و بانیان این بنای زیبای کویری وجود دارد.

پل

  • پل اسحاق آباد

پل تاریخی اسحاق آباد (ساق آباد) در یک کیلومتری شرق نوش آباد بر روی خشک رود سوک چم واقع است. دوره سلجوقی برای بنیاد آن حدس زده می شود. مصالح آن از آجر و ملات ساروج و پی آن از قطعه سنگ و کاگل می باشد.

  • پل خواجو (شاهی)

پل خواجو که از اواخر دوره تیموری شالوده هایی داشت، به امر شاه عباس دوم، در سال 1060 هجری قمری به صورت امروزی ساخته شد. تزیینات کاشی کاری و نقاشی غرفه های این پل، از قسمت های جالب توجه و دیدنی آن است. نام پل خواجو، تحریف کلمه «خواجه» است که به مناسبت لقب بزرگان و خواجه های عصر صفوی نام گذاری شده است.

  • پل مارنان (ماربین)

این پل واسطه اتصال دو ساحل شمالی و جنوبی زاینده رود است. پل مارنان در دوره صفوی بنا گردیده و تابه حال تعمیرات مکرری بر روی آن انجام شده است.

  • پل سعادت آباد (پل جویی)

این پل که با عرض کم و طول 147 متر بر روی زاینده رود و در فاصله دو پل اللهوردی خان و پل خواجو ساخته شده، از بناهای دوره شاه عباس دوم است. پل سعادت آباد ارتباط باغ های سلطنتی دو ساحل شمالی و جنوبی زاینده رود را با باغ های سعادت آباد و بناهای هفت دست، آیینه خانه، کشکول و نمکدان برقرار می ساخت.

  • پل شهرستان

این پل قدیمی در ناحیه «جی قدیم» و در شرق اصفهان واقع شده و از نظر معماری فوق العاده جالب توجه است. پل شهرستان از یادگارهای دوره ساسانیان است.

  • پل الله وردی خان (سی و سه پل)

این پل که در حدود 300 متر طول و 14 متر عرض دارد، به هزینه و نظارت سردار معروف شاه عباس اول صفوی به نام اللهوردی خان در سال 1005 هجری قمری بنا شده است. در دوره صفویه، مراسم جشن آبریزان یا آبپاشان ارامنه در کنار این پل صورت می گرفت. پل مزبور یکی از شاهکارهای معماری و پل سازی ایران و جهان محسوب می شود.

کاروانسرا

  • کاروانسرای تاریخی مرنجاب

این قلعه یکی از مکان های مهم اطراق و اقامت کاروان های تجاری و بازرگانی است که در بین راه شهرهای مرکزی و شمالی ایران قرار داشته است. این کاروانسرا در اوایل قرن یازدهم هجری و به دستور شاه عباس اول صفوی بنا شده و فاصله آن از مرکز شهر حدود 50 کیلومتر و وسعت آن 1000 متر مربع می باشد.

  • کاروانسرای مهیار

این کاروانسرای چهار ایوانی در جنوب اصفهان و در دهکده مهیار قرار گرفته است. حیاط مستطیل این کاروانسرا به ابعاد 70/38 در30/48 متر و اتاق های کاروانسرا نیز به مساحت 20 مترمربع ساخته شده اند. بناهای آسیاب، نانوایی، قهوه خانه و بازار این کاروانسرا نیز اهمیت تاریخی دارد.

  • کاروانسرای سن سن

این کاروانسرا در قریه سن سن و در 40 کیلومتری جاده کاروانروی قم - کاشان واقع شده است. این بنا به صورت چهار ایوانی و به شکل مربع است و مصالح به کار رفته در آن نیز، گل، خشت و آجر می باشد. در فضای داخلی در هر طرف 16 اتاق ساخته شده است.

کاروانسراهای شیخ علیخان، جارچی باشی، تیمچه جهانگیر، سرای سفید، میرزا کوچک، میر اسماعیل و خوانساری ها در بازار اصفهان- کاروانسراهای مرنجاب، امین الدوله، گمرک، موته و گبرآباد در کاشان- کاروانسرای بازار زواره در زواره- کاروانسرای بهجت آباد در جاده اصفهان _ نطنز- کاروانسرای چهاربرج در جاده اصفهان _ کاشان- کاروانسرای گز در 18 کیلومتری شمال اصفهان- کاروانسرای بهرام در جاده اصفهان _تهران- کاروانسرای مادر شاه در شمال اصفهان- کاروانسراهای تقی آباد، گلگون آباد، یاغمیش و خرگوش در جاده اصفهان از دیگر کاروانسراهای استان می باشند.

مناره

  • مناره مسجد علی

این مناره که در مجاورت مسجد علی در میدان قدیم اصفهان واقع شده، کتیبه هایی به خط کوفی دارد و خطوط و تزیینات آن از آجر است. تاریخ بنای آن قرن ششم هجری است.

  • مناره باغ قوشخانه

این مناره در شمال محله جوباره واقع شده و از بناهای قرن هشتم هجری است که تزیینات کاشی کاری زیبایی دارد.

  • مناره چهل دختر

یکی از آثار جالب دوره سلجوقی اصفهان مناره چهل دختر است که با تزیینات آجری و کتیبه های کوفی آراسته شده است.

  • مناره گلدسته

این مناره در محله دردشت اصفهان واقع شده و در دوره دوم عهد سلجوقی ساخته شده است. ساختمان این بنا از آجر و بنای خارجی آن از آجر تراشیده شده است.

  • منار جنبان

این بنا مشتمل بر یک بقعه و دو مناره است که بر روی قبر «عمو عبدالله» از زاهدان و صلحای معروف قرن هشتم هجری بنا شده است. سنگ قبر آن تاریخ سال 716 هجری قمری، مقارن اواخرسلطنت «اولجایتو» ایلخان مغول را نشان می دهد. این مقبره علاوه بر قدمت تاریخی اش دارای معماری ایرانی است که در عصر ایلخانی ساخته شده است. بنابر اسناد تاریخی در اواخر دوره صفوی دو منار بر روی این مقبره الحاق گردیده که هر کدام از سطح زمین 17 متر طول دارند و در قسمت تحتانی به بنا اتصال کامل ندارد به گونه ای که تقریبا ما بین قسمت تحتانی مناره ها و اصل ساختمان حدود 3 سانتی متر فاصله در نظر گرفته شده است.

  • مناره غار

این مناره، میله ای است مدور و منفرد که با آجر ساخته شده و بر پایه ای هشت ضلعی بنا شده است. این بنا در سال 555 ه. ق ساخته شده است.

  • مناره ساربان

این مناره که در شمال محله «جوباره» و در قسمت یهودی نشین اصفهان واقع شده، درقرن ششم هجری بنا شده است. این مناره، 54 متر ارتفاع دارد و تزیینات آجری و کاشی کاری آن معرف سبک معماری دوران سلجوقی است.

  • مناره زیار

این مناره در دهکده زیار در شرق شهر اصفهان واقع شده و تزیینات آجریی زیبایی دارد. حاشیه کاشی کاری فیروزه ای رنگ بر تارک این مناره، از نمونه های جالب کاشی های لعابدار عهد سلجوقی در قرن ششم هجری است.

  • مناره زیار

این مناره در دهکده زیار در شرق شهر اصفهان واقع شده و تزیینات آجری زیبایی دارد. حاشیه کاشی کاری فیروزه ای رنگ بر تارک این مناره، از نمونه های جالب کاشی های لعابدار عهد سلجوقی در قرن ششم هجری است.

  • گنبد باز

این گنبد که در جنوب غربی شهر نطنز واقع شده بر فراز یکی از کوه های رشته کوه کرکس به صورت هشت ضلعی بنا گردیده است. این بنا یکی از شاهکارهای هنر معماری ایران است که از آجر و ملاط گچ ساخته شده است


غذاهای محلی

غذاهای محلی ویژه ای در مناطق شهری و روستایی استان اصفهان تهیه می گردند که از آن جمله می توان به انواع آش (آش هفت قلم، آش شلغم، آش حبوبات، آش جو، آش بلغور و آش جو)، انواع آبگوشت (آبگوشت عدس و آبگوشت اسفناج)، انواع سوپ (سوپ لپه، سوپ نخود و سوپ گوجه فرنگی)، اشکنه اصفهانی، انواع خوراک (خوراک بادنجان، خوراک دست پیچ و خوراک کباب کدو)، قیمه ریزه، شامی هویج، حریره، رشته شیر، تاس کباب سیب زمینی، خاگینه با شیره، دم پختک ماش، اسلامبولی پلو، کلم پلو، سگمات، رب انار، کیک کماج، هفت ترشی و ده ها نوع خورشت و چاشت دیگر اشاره نمود.


موسیقی و رقص محلی

کانون موسیقی اصفهان یکی از مشهورترین مراکز موسیقی ایران است که در عصر صفوی به ویژه در زمان پایتخت بودن اصفهان به اوج شکوفایی رسید. به همین دلیل یکی از معروف ترین مقام موسیقی ایرانی به نام (بیات اصفهان) جایگاه مهمی در موسیقی ایرانی دارد. علاوه بر موسیقی محلی- ایرانی استان اصفهان، موسیقی مسیحیان نیز در کلیساهای مسیحی نواخته می شود. از انواع دیگر موسیقی استان اصفهان که به اطراف اصفهان تعلق دارد می توان به موسیقی بختیاری و آذربایجانی اشاره کرد.


صنایع دستی

استان اصفهان مهمترین کانون صنایع دستی ایران است . در این استان علاوه بر صنایع سنتی استان اصفهان، تولید دیگر صنایع دستی مهم سایر مناطق و استان های ایران نیز رواج دارد. تولیدات صنایع دستی استان اصفهان به دلیل رونق نسبی صنعت توریسم بازاری درخور توجه دارد. مهمترین صنایع دستی رایج استان اصفهان عبارتند از: قالی بافی، زری بافی، قلم کاری، میناسازی، خاتم سازی، منبت کاری، قلم زنی، نقره کاری، زیورآلات زنانه، کاشی، سرامیک که همراه با سوهان و گز ... در شمار سوغاتی های مهم استان اصفهان به شمار می آیند.

  • کاشی سازی

کاشی سازی و ساخت سفال های لعابی هنری است پر سابقه که طی آن انواع خشتی کاشی ها با استفاده از طرح های هندسی، اسلیمی، ختایی و غیره برای استفاده در ابنیه مذهبی و تاریخی از طریق قالب گیری گل رس پختن آن در کوره و لعاب زنی، نقاشی و پخت مجدد در کوره ساخته و پرداخته می شود. کاشی سازی در کاشان از قدمت و سابقه دیرینه ای برخوردار می باشد. غنی ترین و زیباترین کاشی زرین فام کاشان در دوران ایلخانی توسط هنرمندان کاشان به جهان هنر عرضه شد. کاشی از قرن 7 به بعد به عنوان تزیین بنا رواج پیدا کرد. کاشی به علت آن که زادگاهش کاشان بوده کاشی نامیده شد.

  • سفالگری

سفالینه های به دست آمده از تپه های سیلک حاکی از قدمت این هنر در کاشان می باشد. کهن ترین چرخ سفالگری که در دنیا کشف شده در منطقه باستانی سیلک بوده است. سفالگری قدیمی ترین صنعتی است که به دست بشر به وجود آمده و زادگاه آن کاشان است. سفال ها گاه با لعاب و گاه بی لعاب بوده اند. برای زیبایی بیشتر اشیاء ساخته شده در کاشان بر حسب سنت و رسوم اقدام به نقاشی، کنده کاری و یا ایجاد نقوش برجسته روی آن ها شده و از لعاب مناسب برای پوشش سطح اشیاء استفاده شده است. کاشان از مراکز مهم سفالگری در ایران است که از دوره نوسنگی آغاز شده و در قرون وسطی به اوج شهرت و اعتبار رسید و امروزه پس از 6 هزار سال فعالیت و تولید هنوز هم ظروف بسیار ظریفی در کاشان تهیه و تولید می شود.

  • اصول اربعه معماری و گنبدسازی

در تپه سیلک اولین گنبدها بر روی خانه هاساخته می شده است. اولین بار گوشه سازی که پله اول رسمی بندی است در گوشه اتاق ها ساخته شد و سپس تبدیل به رسمی بندی گردید. این کاربندی در اصول اربعه هم نقش سازه ای و هم نقش تزیینی داشت (رسمی بندی) که رفته رفته شکل تزیینی به خود گرفت و یزدی بندی که اوج هنر آن توسط معماران کاشانی صورت گرفته، به وجود آمد. مقرنس یا قطاربندی بعدها پا به عرصه معماری گذاشت. گره سازی نیز یکی از اصول اربعه معماری می باشد. حدود یکصد سال قبل کاسه سازی به این هنر افزوده شد و اصول اربعه به اصول خمسه تبدیل گردید. اولین نوع کاسه سازی توسط استاد جعفرخان کاشی رستم معماران ایران ساخته شد. در آن زمان یک هفت کاسه در سقف هشتی مسجد شهید مطهری تهران ابداع کرد و هنر کاربندی را که افتخار هنرمندان عرصه معماری ایران به خصوص کاشان است، کامل کرد. مرحوم استاد علی مریم کاشانی و زنده یاد استاد شعرباف از نام آوران هنر معماری خطه کاشان می باشند.

  • گچ بری

گچ بری از اجزا مهم تزیینات معماری ایران است که به صورت کنده کاری، برجسته کاری، نقاشی و گاه کتیبه از قدیمی ترین زمان ها در معماری کاشان کاربرد داشته است. برای گچ کاری نخست قطعه بزرگی از خمیره گچ را به روی دیوار یا سقف می مالند تا پایه نقش تشکیل شود، پس از تعیین قالب نقش، هنگامی که گچ به سختی پنیر شود، نگاره ها و صورت های اصلی را به روی آن کنده کاری می کنند و هرگاه لازم باشد تکه های کوچک گچ بر آن می افزایند. پس از آن که گچ مانند سنگ سخت شد آن را می بندند و صیقل می دهند تا خطوط نقش ها روشن و جاندار گردد و سپس با یک پوشش گچی به آرایش آن می پردازند. به عنوان نمونه ای از گچ بری های زیبای جهان می توان به خانه طباطبایی ها و عامری ها در کاشان اشاره کرد.

  • آجر کاری

در تپه سیلک کوره های آجرپزی مربوط به هزاره یکم پیش از مسیح از زیر خاک بیرون آورده شده است. در زمان سلجوقیان روش تزیین بنا با آجر به دلیل موقعیت اقلیمی کاشان در آن متداول شد که دیوار سلجوقی و مناره مسجد جامع از این نوع بناها می باشد. از آن تاریخ به بعد جزء خصوصیات معماری ایرانی شده است. این روش عبارت از تزیین با آجر است و آن را هزارباف می نامند. آجرپزی و آجر کاری از جمله صنایعی است که در کاشان رواج داشته و هم اکنون نیز کوره های آجرپزی در کاشان فعالیت دارند و در زمینه آجر کاری و تزیین بنا با آجر در کاشان ابنیه و ساختمان های زیادی وجود دارد که می توان به مسجد آقا بزرگ و تیمچه امین اله اشاره کرد.

  • گره چینی

گره چینی چوب از هنرهای ظریفی است که از اوایل دوره اسلامی در ایران رایج بوده است. گره ها اتصالات کوچکی می باشند که بدون چسب یا هر نوع پیوندی توسط کام و زبانه از چوب درست می شوند و به صورت زبانه ای به یکدیگر قفل می شوند و نقش های زیبایی به وجود می آورند که هر چه ظریف تر باشند از نظر هندسی ارزش بیشتری دارند. برای ساخت گره چینی از چوب چنار، گردو، نارنج، گلابی و عناب استفاده می شود. گره چینی جهت درها و پنجره ها، ارسی ها، رحل ها، منبرها و جانپناه ها استفاده می شده است. از استادان بنام و برجسته این هنر می توان از استاد محمدعلی کارگر و استاد جواد شفایی در کاشان نام برد. درها و پنجره های باغ فین نمونه ای از گره چینی چوب در کاشان می باشد.

  • قالی بافی

سوابق تاریخی فرش بافی کاشان ریشه در زمان های دور داشته و علی رغم بحران های اقتصادی توانسته است همچنان به بقای خویش ادامه دهد. قالی های تاریخی و گران بهای کاشان مظهر زیبایی، ذوق و هنر ایرانیان در جهان است. قالی شیخ صفی در اردبیل که دارای تاریخ و امضای استاد مقصود کاشانی است نشانه این امر است. مقارن با اوج گیری رنسانس در اروپا در کاشان عصر صفوی قالی هایی تولید گردید که به خاطر زیبایی افسانه ای شان امروزه موجب شکوه و افتخار موزه های بزرگ می باشد. کاشان مرکز بافت قالی درباری بوده و توسط شاه عباس کبیر بنیاد گذاشته شده است که به قالی شاه عباس معروف است. کاشان با تولیدات قالی نقش بسزایی در تجدید حیات هنری ایران داشته است.

  • نقشه کشی قالی

از تصویری که بر سفال سیلک موجود است می توان حدس زد احتمالا نقشه کشی در آن دوره در کاشان وجود داشته است. طرح ها و نقشه های قالی ایرانی اکثرا به نام محل بافت آن معروف شده اند و قالی های کاشان نیز از این جمله می باشند. در نتیجه نقشه ها از طرح ها و تنوع بی شماری برخوردارند. نقشه های قالی کاشان جای کاملا مشخص و برجسته ای دارند. طرح های قالی ریشه در فرهنگ های قومی و شرایط جغرافیایی مناطق مختلف دارد و بسیاری از نقشه های قالی کاشان بر این اساس می باشد و در این بین می توان به طرح هایی چون: محتشم کاشان، درختی کاشان، شکارگاه، بته جقه ای کاشان، سجاده ای ابریشم کاشان و غیره اشاره کرد. نقشه کشی قالی در کاشان از بدو شروع قالی بافی در کاشان رواج داشته و امروزه نیز افراد زیادی تحت عنوان نقشه کشی قالی در کاشان مشغول فعالیت می باشند. مرحوم محمد افسری از استادان بنام این هنر در خطه کاشان است.

  • مخمل بافی

مخمل نوعی پارچه نخی و ابریشمی است که یک روی آن صاف و روی دیگر آن دارای پرزهای لطیف و نزدیک به هم می باشد که به یک سو خوابیده است. به عبارت ساده تر مخمل نوعی پارچه پرزدار است. مخمل از هنرهای صناعتی است که بافندگان زیادی در کاشان داشته و در دوره آل بویه و سلجوقیان این صنعت از رونق ویژه ای برخوردار بوده است.

  • شعر بافی

شعر بافی همان پارچه بافی است که جولایی نیز گفته می شود. در فرهنگ فارسی شعر به معنای موی باریک و موی انسان یا حیوان می باشد و به بافنده این کار موباف می گویند. تاریخ دقیق اولین دستگاه بافندگی معلوم نیست. شاید بتوان گفت، هنر پارچه بافی در ایران قدمت چندین ساله دارد. در حال حاضر حدود 50 دستگاه شعر بافی در محله ها و کارگاه های قدیمی کاشان فعال می باشد. پارچه های شعر بافی که در کاشان تولید می شود بیشتر به مناطق غرب و کرد نشین کشور فرستاده می شود و دارای ابعاد مختلفی است. به دلیل بافت ساده آن می توان قدمت آن را بسیار دورتر از دیگر بافته ها دانست.

  • زری بافی

زری نوعی پارچه است که تمام و یا فقط گل ها و خطوط آن از تار و پود سیمین یا زرین باشد. به تعریفی دیگر زری پارچه ای است کاملا ابریشمی و دارای نقوش بسیار متنوع و ظریف که به جهت وجود نوعی نخ معروف به گلابتون در سراسر پارچه، به آن زری یا زربفت اطلاق نموده اند. تاریخ زری بافی در ایران به دوران ساسانیان بر می گردد که بیشتر برای لباس پادشاهان و اشراف از آن استفاده می شده است. در دوره صفویه این هنر صناعی از پیشرفت چشمگیری برخوردار گردید و کاشان از جمله شهرهایی بود که زری بافی در آن رونق زیادی داشت. از دوره صفویه به بعد گرچه زری بافی در بسیاری از شهرها رونق خود را از دست داد ولی در کاشان همچنان به بقای خود ادامه داد.

  • زیلو بافی

زیلو نوعی فرش یا زیرانداز است که با دار ایستاده بافته می شده است که با نخ و پنبه و دو رنگ مختلف بافته می شود. زیلو بافی در ایران دارای قدمتی طولانی است. می توان پیدایش آن را به قرون اولیه اسلامی نسبت داد. مهمترین مرکز زیلو بافی در ایران میبد یزد می باشد و به تدریج توسط استادکاران، این حرفه به کاشان آورده شد و کاشانیان با ذوق و استعدادی که در بافت زیلو از خود نشان دادند، توانستند زیلوهایی در طرح و رنگ های زیبا و متنوع و هندسی ببافند. به دلیل گرمی هوای کاشان و خنکی این زیر انداز، مردم کاشان زیلو را مورد استفاده قرار دادند. نقوش مورد استفاده در زیلو زاییده ذهن خلاق بافندگان آن است که از درهم آمیختن خطوط هندسی ایجاد شده است.

  • گیوه بافی

گیوه بافی از دیگر صنایع دستی قدیمی ایران است که به عنوان پاپوش مورد مصرف است. گیوه دارای دو طرح و شکل می باشد. گیوه تخت لاستیکی و تخت پارچه ای، گیوه ایرانی خیلی راحت و برای آب و هوای ایران مناسب است. گیوه یک زیره پارچه ای به نام شیوه دارد که دوام و مقاومت آن بسیار زیاد است و یک رویه نخی. اکنون گیوه بیشتر مورد مصرف روستاییان است. گیوه بافی در نشلج کاشان هنوز رایج می باشد.

  • گلیم بافی

گلیم بافته ای است با دار عمودی و گاهی افقی و بدون پرز که با نخ پشمی، پنبه ای یا کنفی با درگیری تار و پود بافته می شود. به این ترتیب که از نخ پنبه ای به عنوان تار و از نخ پشمی رنگارنگ به عنوان پود استفاده می شود. با بررسی نقوش بر روی گلیم می توان به ریشه اعتقادات و باورهای انسانی دست یافت. گلیم بافی طی قرون و اعصار متمادی پدید آمده و از جمله صنایعی است که در گذشته در کاشان رواج بسیاری داشته و در زمان صفویه رشد ویژه ای پیدا کرد.

  • رنگرزی

رنگرزی به معنای رنگ کردن الیاف، پارچه، نخ و دیگر مواد نساجی می باشد. رنگرزی ارتباطی خاص با رنگ آمیزی الیاف نساجی دارد. قدمت رنگرزی با صنعت نساجی یکسان است. در گذشته کارگاه های رنگرزی زیادی در کاشان وجود داشته و به علت ارتباط این صنعت و هنر با نساجی و قالی بافی همواره این دو هنر دوشادوش هم قرار داشته اند و امروزه با توجه به مشکلات پیش روی کماکان این کارگاه ها به حیات خود ادامه می دهند. هر موقع صنعت نساجی رونق داشته، رنگرزی هم به علت ارتباط با آن دارای رونق بوده است.

  • نمد مالی

نمد کف پوشی است که از پشم حلاجی شده پهنه می شود و اگر در تولید آن مهارت و دقت به کار رود دارای مزایای گوناگونی است. چون افزون بر زیبایی، رطوبت کمی را جذب می کند و حمل و نقل آن نیز آسان است و بالاخره نسبت به هزینه اش بادوام است. نمد مورد استفاده ایلات و روستاییان است. محصولات تولیدی از نمد عبارتند از جلیقه چوپانی و فرش نمدی. چادر نشینان معمولا برای تولید نمد، چین اول پشم گوسفند را مورد مصرف قرار می دهند که مرغوب تر می باشد. نمد مالی در گذشته در کاشان وجود داشته و امروز منسوخ شده است و امید است با حمایت دست اندرکاران دوباره این حرفه در کاشان رواج پیدا نماید.

  • مسگری

مسگری یکی از صنایع دستی قدیم و زیبای ایران و کاشان است. از شمش مسی برای تهیه ورق مسی به وسیله چکش کاری استفاده می کنند. برای ظرف های کوچک از یک تکه مس استفاده و آنقدر آن را چکش کاری می کنند تا شکل مورد نظر به دست آید. ظروف بزرگتر از دو یا چند ورق مسی ساخته می شود. محصولات عمده مسگری عبارتند از سینی های مختلف، علم ها، دیگ، تنگ، گلدان و ظروف دیگر. پیشینه مسگری در کاشان به حداقل 7 هزار سال پیش می رسد و چاقوی مسین در تپه سیلک گواه این مدعاست.کاشان از مراکز بزرگ مسگری در ایران می باشد و بازار مسگرها در کاشان هنوز وجود داشته و مراسم آبریزان مسگرها تا چندین سال قبل برگزار می شده است.

  • مشبک کاری، منبت کاری، کنده کاری (چوب)

شیوه ای دیگر از تولید محصولات چوبی است که طی آن طرح ها و نقوش سنتی با استفاده از مغار، تیشه، اره و سایر ابزار نجاری بر روی چوب های مرغوب و بادوام شکل می پذیرد و یکی از ظرایف صنایع دستی ایران و کاشان است که تلفیق بلیغی از هنر و حوصله محسوب می شود و دست اندرکاران آن از مواد اولیه ارزان و فراوان محصولاتی گرانبها با ارزش های مصرفی و هنری فوق العاده بالا پدید می آورند. نمونه های زیادی از این هنر در کاشان یافت می شود که گویای رونق این صنعت در کاشان است. منبت و کنده کاری بر روی چوب بیشتر در معماری کاربرد داشته است. در کاشان برای درب هایی که می خواستند حریم اتاق به وسیله آن حفظ شود از منبت و کنده کاری استفاده می کردند و مشبک ها بیشتر در روزنه ها و پنجره ها کاربرد داشته است.

  • محصولات و صنایع دستی قمصر

در شهر قمصر نیز به علت الگوی غالب اقتصاد معیشتی در بخش صنایع دستی دستاوردهای زیادی در طول زمان به جای مانده است. از مجموع صنایع دستی این شهر می توان صنعت قالی بافی، گلابگیری، صابون پزی و جوزقند سازی را نام برد.

 


روستاهای هدف گردشگری

 

نام روستا

شهرستان

قهی

اصفهان

هسنیجه

نجف آباد

دره

کاشان

هاردنگ

لنجان

کلهرود

برخوار و میمه

مهرجان

نایین

نیسیان

اردستان

دماب

نجف آباد

قورتان

اصفهان

دنگزلو

سمیرم

خفر

سمیرم

سه

برخوار و میمه

غیاث آباد(مشهد اردهال)

کاشان

نشلج

کاشان

جاجا

تیران و کرون

اسفرجان

شهرضا

هنجن

نطنز

طرق

نطنز 

ابیانه

نطنز

 

برآورد سطح، تولید و عملکرد در هکتار محصولات زراعی استان در سال زراعی 89-1388

                                                                                                                                                        ((واحد: هکتار - تن - کیلوگرم))

نام محصول سطح تولید عملکرد
آبی دیم جمع آبی دیم جمع آبی دیم
غلات گندم

87911

22430

110341

402095

22770

424865

4573,9

1015,2

جو

46951

6410

53361

204746

5841

210587

4360,8

911,2

شلتوک

10651

10651

59993

59993

5632,6

ذرت دانه ای

2029

0

2029

17992

0

17992

8867,5

0
جمع

147542

28840

176382

684825

28611

713436

- -
حبوبات نخود

177

325

502

392

108

500

2213,1

330,8

لوبیا

1284

0

1284

3643

0

3643

2837

0

عدس

268

947

1215

471

334

805

1757,2

352,9

سایر حبوبات

162

0

162

1492

0

1492

- -
جمع

1891

1272

3163

5997

442

6439

- -
محصولات صنعتی

پنبه

4117

0

4117

6670

0

6670

1620,1

0

توتون و تنباكو

317

0

317

726

0

726

2291,5

0

چغندرقند

2882

0

2882

100514

0

100514

34876,3

0
کلزا

247

0

247

919

0

919

3721,8

0
سایر دانه های روغنی

2515

0

2515

4190

0

4190

-

-

جمع

10078

0

10078

113019

0

113019

- -
سبزیجات سیب زمینی

14591

0

14591

349929

0

349929

23982,5

0

پیاز

3641

0

3641

233290

0

233290

64073,1

0

گوجه فرنگی

1305

0

1305

61478

0

61478

47109,8

0

سبزیجات گلخانه ای

105

0

105

14785

0

14785

140809,5

 
سایر سبزیجات

6491

0

6491

213517

0

213517

-

-
جمع

26133

0

26133

872999

0

872999

- -
محصولات جالیزی خربزه

3571

0

3571

101497

0

101497

28422,5

0

هندوانه

630

0

630

19291

0

19291

30621

0

خیار

1612

0

1612

45138

0

45138

28001

0

خیار گلخانه ای

71

0

71

10405

0

10405

146968,9

0
سایر محصولات جالیزی

2631

0

2631

95482

0

95482

-

0

جمع

8515

0

8515

271813

0

271813

- -
نباتات علوفه ای یونجه

24442

11

24453

259818

28

259846

10630

2500

شبدر

1837

0

1837

39940

0

39940

21741,7

0
سایر نباتات علوفه ای

21700

3

21703

950190

8

950198

-

-

جمع

47979

14

47993

1249947

36

1249983

- -
سایر محصولات

3005

0

3005

6640

0

6640

- -
جمع کل

245143

30126

275269

3205240

29088

3234328

- -

 

منابع:

  1.  لوح فشرده اطلس ایران نما - موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی نمایه
  2.  آمارنامه کشاورزی در سال زراعی 89-1388 - دفتر آمار و فناوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی
  3. دانشنامه آزاد ویکی پدیا
  4. سایت جامع گردشگری ایران
  5. پایگاه خبری روستانیوز
  6. پورتال مرکز آمار ایران
  7. پورتال وزارت کشور
آخرین اخبار روستایی استان

roostanews.com
  • نماینده مجلس: حل مشکلات عشایر سمیرم نیازمند تخصیص اعتبار ملی است ()
  • 130 هزار رأس دام عشایر بختیاری علیه تب برفکی مایه کوبی شدند ()
  • اولین دوره آموزش کار آفرینی روستایی در سمیرم برگزار شد ()
  • کانون های روستایی زمینه ساز تحول فرهنگی در روستاها هستند ()
  • مسمومیت در روستای کله کاشان ۳ نفر را راهی بیمارستان کرد ()
  • بازنگری طرح هادی روستایی در تیران و کرون با مشکل اعتبار روبروست ()
  • پیش بینی برداشت 15 هزار تُن چغندر قند از مزارع شهرستان برخوار ()
  • وام کم بهره به طرح های اشتغالزایی روستایی در اردستان پرداخت خواهد شد ()
  • وقف آب قنات روستای وادقان کاشان ()
  • مقاوم سازی بیش از هزار مسکن روستایی در استان اصفهان ()
  • روستاهای بخش مرکزی نجف آباد با افزایش جمعیت مواجهند ()
  • ترکیب جمعیتی شهرها به هم ریخته‌/برخی روستاها به حاشیه شهرها تبدیل شده‌اند ()
  • زیرساخت‌های فرهنگی در روستاهای شهرضا تقویت می‌شود ()
  • جشنواره قرآنی جنّت، زمینه حضور همگانی روستائیان در فعالیت های قرآنی را فراهم کرده است ()
  • راه های روستایی خوانسار نیاز به تعریض و آسفالت دارد ()
  • 75 هزار متر از معابر روستایی نطنز، زیر سازی و آسفالت شد ()
  • 85 روستای شهرستان اردستان با تانکر آبرسانی می شود ()