صفحه اصلي >  امکانات و خدمات  > با استان ها > استان اردبیل > اردبیل را بیشتر بشناسیم 
پنج شنبه ٢٦ مرداد ١٣٩٦

استان اردبیل یکی از استان های ایران است که در شمال غربی این کشور واقع شده است. مساحت این استان ۱۷۹۵۳ کیلومتر مربع است که حدودا ۱٫۰۹ درصد از مساحت کل کشور را به خود اختصاص داده است و جمعیت آن بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر یک میلیون و ۲۲۸ هزار نفر می باشد. مرکز این استان شهر اردبیل است و بر طبق آخرین تقسیمات کشوری، شامل 10 شهرستان، 21 بخش، 26 شهر و 71 دهستان می شود. این استان در سال ۱۳۷۲ از استان آذربایجان شرقی جدا و به استانی مستقل تبدیل شد.

استان اردبیل یکی از مناطق گردشگری در ایران است. یکی از ویژگی های این استان آب و هوای مطبوع و خنک این منطقه در فصول بهار و تابستان می باشد. مجتمع های آبگرم سرعین در ۳۵ کیلومتری غرب شهر اردبیل یکی از مشهورترین مناطق گردشگری استان اردبیل می باشد که در فصول گرم به خصوص تابستان، میزبان ده ها هزار گردشگر از اقصی نقاط ایران و کشورهای خارجی است. سرعین بیشترین هتل و هتل آپارتمان را با جمعیت نسبتا کم ساکن در خود دارد. این استان از شمال به جمهوری آذربایجان، از سمت غرب به استان آذربایجان شرقی، از سمت شرق به استان گیلان کوه های تالش و از سمت جنوب به استان زنجان محدود شده است.

 

 

شهرستان‌های استان اردبیل

ردیف شهرستان

توضیحات

(بر اساس تقسیمات کشوری سال 1393)

تعداد بخش تعداد شهر تعداد دهستان

1

اردبیل

اردبیل یکی از شهرستان های استان اردبیل است که مرکز آن شهر اردبیل است. وسعت این شهرستان 3810 کیلومتر مربع است و چهره عمومی شهرستان اردبیل متاثر از ارتفاعات کوهستان های سبلان، طالش و بزغوش است که این عوامل طبیعی سبب محصور شدن آن شده اند. این شهرستان به عنوان یکی از مناطق سردسیر ایران بین پنج تا هشت ماه از سال سرد است. اردبیل از شمال به شهرستان نمین از جنوب به گیوی از غرب به مشکین شهر و از شرق به استان گیلان محدود است.

بخش ها: مرکزی اردبیل- ثمرین- هیر 

شهرها: اردبیل- هیر

دهستان ها: ارشق شرقی- بالغلو- دوجاق- سردابه- شرقی- غربی- فولادلوی جنوبی- فولادلوی شمالی- کلخوران- هیر 

3 2 10

2

بیله سوار

 

بیله سوار یکی از شهرستان های استان اردبیل است که نام قدیمی آن، «آران» به معنی دشت آفتابگیر بوده است که بعد ها آن را بیله سوار نامیده اند. بیله سوار در گوشه شمال شرقی آذربایجان و در جنوب رود ارس با فاصله ای حدود 50 کیلومتر از سمت مشرق با دریای خزر قرار دارد. بیله سوار از قسمت شرق و شمال شرق و جنوب شرق با خاک جمهوری آذربایجان مرز مشترک دارد و بلندی متوسط آن 90 متر از سطح دریاست. شهر بیله سوار مرکز این شهرستان در 48 درجه و 22 دقیقه طول جغرافیایی و 39 درجه و 23 دقیقه عرض جغرافیایی قرار گرفته است.

بخش ها: مرکزی بیله سوار- قشلاق دشت 

شهرها: بیله سوار- جعفرآباد

دهستان ها: انجیر لو- قشلاق جنوبی- قشلاق شرقی- گوگ تپه 

 2 4

3

پارس آباد

شهر پارس آباد مرکز شهرستان، در 47 درجه و 55 دقیقه طول جغرافیایی و 39 درجه و 39 دقیقه عرض جغرافیایی و در بلندی متوسط 40 متر از سطح دریا واقع شده است. این شهر در منطقه ای جلگه ای و دشتی قرار دارد و رود ارس از کنار آن می گذرد. آب و هوای آن معتدل و نیمه مرطوب است.

بخش ها: اصلاندوز- تازه کند- مرکزی پارس آباد- اسلام آباد 

شهرها: اسلام آباد- پارس آباد- اصلاندوز- تازه کند

دهستان ها: اسلام آباد- اصلاندوز- اولتان- تازه کند- ساوالان- شهرک- قشلاق غربی- محمود آباد 

4
 4 8

4

خلخال

خلخال در جنوب شرقی استان اردبیل واقع شده است و رودهای هروآباد و آپارچای در آن جریان دارند. خلخال منطقه ای کوهستانی با آب و هوای معتدل و نسبتا سرد می باشد. کوهستان جنگلی و بلند طالش در خاور خلخال از شمال به جنوب در حکم سدی میان دریای خزر و استان گیلان و آذربایجان شرقی است که باران خزری در دامنه شرقی آن ریزش کرده و جنگل های طالش را به وجود آورده است.

بخش ها: شاهرود- مرکزی خلخال- خورش رستم 

شهرها: خلخال- هشتجین- کلور

دهستان ها: پلنگا- خانندبیل شرقی- خانندبیل غربی- خورش رستم جنوبی- خورش رستم شمالی- سنجبد شرقی- شال- شاهرود 

3 3 8

5

سرعین

شهرستان سرعین یکی از شهرستان‌های استان اردبیل است. مرکز این شهرستان شهر سرعین می‌باشد. شهرستان سرعین در تاریخ سوم خرداد ۱۳۸۸ خورشیدی تأسیس شده ‌است.

بخش ها: مرکزی سرعین- سبلان 

شهرها: سرعین

دهستان ها: آب گرم- الوارس- ارجستان- سبلان 

2
1 4

6

کوثر 

شهرستان کوثر یکی از شهرستان های استان اردبیل است که مرکز آن شهر گیوی است و دارای وسعت تقریبی ۱۲۴۵ کیلومتر مربع است و حدود ۱۵۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع است. شهرستان کوثر در ۴۸ درجه و ۲۹ دقیقه طول جغرافیایی در فاصله ۸۵ کیلومتری اردبیل قرار دارد. این شهرستان از شمال با شهرستان اردبیل، از شرق با شهرستان خلخال، از غرب و جنوب با شهرستان های نیر و میانه همسایه‌ است. 

بخش ها: فیروز- مرکزی کوثر 

شهرها: گیوی

دهستان ها: زرج آباد- سنجبد جنوبی- سنجبد شمالی- سنجبد غربی 

1
4

7

گرمی 

 

شهرستان گرمی یا مغان یکی از شهرستان های استان اردبیل است. این شهرستان در شمال استان اردبیل بین ۳۸ درجه و ۵۰ دقیقه تا ۳۹ درجه و ۱۰ دقیقه عرض شمالی و ۴۷ درجه و ۲۵ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۱۲ دقیقه طول شرقی واقع شده است. مساحت شهرستان گرمی ۱۷۲۵٫۲ کیلومتر مربع می‌باشد که معادل ۳۳ درصد مساحت کل مغان و ۶/۹ درصد مساحت استان اردبیل می‌باشد.

بخش ها: انگوت- مرکزی گرمه- موران 

شهرها: گرمی- تازه کندانگوت

دهستان ها: آزادلو- انی- اجارودشرقی- اجارودشمالی- اجارودغربی- اجارودمرکزی- انگوت شرقی- انگوت غربی- پایین برزند 

3 2 9

8

مشگین شهر 

شهرستان مشگین‌شهر یکی از شهرستان های استان اردبیل است که مرکز آن شهر مشگین شهر است.

بخش ها: مرادلو- ارشق- قصابه- مرکزی- مشگین شرقی 

شهرها: مشگین شهر- رضی- لاهرود- فخرآباد- قصابه- مرادلو

دهستان ها: ارشق غربی- ارشق مرکزی- ارشق شمالی- دشت- شعبان- صلوات- قره سو- لاهرود- مشگین شرقی- مشگین غربی- نقدی- یافت 

5
6 12

9

نمین   

شهرستان نمین یکی از شهرستان های استان اردبیل است و مرکز آن شهر نمین است. بیشتر مردم این شهرستان به زبان آذری تکلم می‌کنند، همچنین زبان تالشی نیز در بخش عنبران رواج دارد.

بخش ها: مرکزی نمین- عنبران- ویلکیج 

شهرها: نمین- آبی بیلگو- عنبران

دهستان ها: دولت آباد- عنبران- گرده- میناباد- ویلکیج جنوبی- ویلکیج شمالی- ویلکیج مرکزی 
 3  7
  10

نیر 

 

شهرستان نیر یکی از شهرستان های استان اردبیل است که مرکز آن شهر نیر است که در ۳۱ کیلومتری شهر اردبیل و ۲۰ کیلومتری شهر سرعین واقع شده‌است. وجود بزرگراه برای ارتباط نیر با اردبیل باعث اهمیت این شهر شده‌است.

بخش ها: مرکزی نیر- کوراییم 

شهرها: نیر- کوراییم

دهستان ها: دورسونخواجه- رضاقلی قشلاق- مهماندوست- یورتچی شرقی- یورتچی غربی 

 2 5


تاریخ و فرهنگ استان

تاریخ استان اردبیل با تاریخ سرزمین آذربایجان در آمیخته است. بسیاری از مورخان اسلامی بنای شهر اردبیل را به فیروز پادشاه ساسانی (۴۸۹ - ۴۵۷ م) نسبت می دهند و بر همین اساس شهر اردبیل بیش از ۱۵۰۰ سال قدمت تاریخی دارد. اردبیل در زمان هخامنشیان اهمیت سیاسی و نظامی مهمی داشت و مرکز استقرار اردوی ایران جهت حفظ و نگهداری مرزهای شمالی ایران بود. به روایت اوستا، زردشت پیامبر ایرانی در کنار رود «دایی یتا» که امروزه ارس نامیده می شود به دنیا آمده و کتاب خود را در کوهستان سبلان تحریر کرده و برای ترویج دین خود به شهر اردبیل روی آورده است. در زمان حمله عرب ها به ایران (۲۲ هجری قمری) اردبیل بزرگ ترین شهر آذربایجان بود که به دست سپاهیان اسلام افتاد. بین سال های ۲۶۷ تا ۳۱۷ ه.ق این شهر مرکز حکمرانی طایفه بنی ساج بود که حکومت را از مراغه به اردبیل انتقال داده بودند. اردبیل تا حمله مغول مرکز حکومت آذربایجان بود. شاه اسماعیل برای تشکیل حکومت واحد ایرانی از اردبیل قیام کرد و تبریز را در سال ۹۰۶ ه.ق پایتخت رسمی ایران قرار داد. در دوره صفوی اردبیل از لحاظ سیاسی و اقتصادی سرآمد شهرهای ایران بود. این شهر در مسیر شاهراه تجاری ایران و اروپا قرار داشت و ابریشم و مال التجاره وارده از گیلان از طریق اردبیل به اروپا صادر می شد. علاوه بر اهمیت جاذبه های طبیعی و تاریخی که زمینه مناسبی را برای توسعه اقتصادی - اجتماعی استان اردبیل فراهم آورده اند، موقعیت استراتژیک این استان به ویژه از نظر توریسم عبوری و بازرگانی، این شهر را در اهمیت درجه اول قرار داده است. گرایش های قومی و فرهنگی اخیر که مابین آذربایجان ایران و جمهوری آذربایجان به وجود آمده جریان توریستی دائمی مابین این جمهوری و استان اردبیل را گسترش داده است.

 


جاذبه های طبیعی و تفریحی

رودخانه

·         رودخانه ارس

ارس که در زبان آذربایجانی «آراز» گفته می شود مهم ترین و پرآب ترین رودخانه شمالی ایران در منطقه آذربایجان است که از کوه های مین گؤل داغ در ترکیه سرچشمه گرفته و به دریای خزر می ریزد. سد بزرگی در محل قزل قشلاق ماکو و سد انحرافی میل - مغان در غرب اصلاندوز بر روی این رودخانه ساخته شده است. سد جدیدی نیز در ناحیه خمارلو از توابع بخش خدا آفرین در دست احداث است. آب بخشی از رودخانه ارس که توسط کانال هایی به سوی دشت مغان هدایت شده کشاورزی دشت مغان را گسترش داده است.

·         رودخانه بالیخلی

بالیخلی چای از جمله رودخانه های دائمی استان می باشد که از گردنه بالیخلی «جنوب غربی شهر نیر» حدفاصل دو رشته بزقوش و سبلان سرچشمه می گیرد. این رودخانه از وسط شهر اردبیل می گذرد و سرانجام در شمال اردبیل به رودخانه قره سو می ریزد. وجه تسمیه بالیخلی چای (رودخانه ماهی دار) بیانگر زیست انواع ماهیان در این رودخانه است که عبارتند از قزل آلای خال قرمز، سس ماهی، ماهی سیاه، شاه کولی، همچنین این رودخانه زیستگاه دائمی پستاندار آبزی (سمور آبی) و زیستگاه عبوری و فصلی انواع پرندگان مهاجر آبزی و کنار آبزی است. دو سد مهم یامچلو و بند انحرافی الماس بر روی این رودخانه قرار دارد. این رودخانه ۷۵ کیلومتر طول دارد.

·         رودخانه خیاو

خیوچای یا خیاوچای از سرشاخه های مهم رودخانه قره سو در شهرستان مشکین شهر است. این رودخانه از ارتفاعات هزار میخ، آیی قاری، دلی آلی، جنوار داغی سرچشمه می گیرد و سرتاسر دره موییل را طی نموده و به قره سو می ریزد. این رودخانه مهم ترین زیستگاه ماهی قزل آلای خال قرمز در استان اردبیل می باشد.

·         رودخانه هرودآباد

هروچای در شهرستان های خلخال و کوثر که جنوبی ترین شهرستان های استان اردبیل محسوب می شوند، جریان دارد. این ناحیه وسیع توسط چندین رودخانه بزرگ و کوچک زهکشی شده و تمامی آب های سطحی آن از طریق قزل اوزن و سفیدرود به دریای خزر می ریزد.

·         رودخانه قره سو

قره سو یکی از مهم ترین رودخانه های استان اردبیل است که به رود مرزی ارس می ریزد. قره سو از به هم پیوستن دو شعبه از کوهستان های طالش و بزغوش به وجود می آید. این رودخانه آب های رودخانه های قوری چای و بالیقلی چای را نیز دریافت می کند. رودخانه قره سو ۱۰۸ کیلومتر طول دارد و کناره های آن به عنوان گردشگاه های موقتی مورد استفاده مردم قرار می گیرد.

چشمه

·         چشمه های معدنی سرعین

شهر سرعین در 25 کیلومتری جنوب غربی اردبیل و در جنوب شرقی دامنه کوه سبلان واقع شده است. در این منطقه تعداد 12 دهنه چشمه معدنی وجود دارد که اغلب از آبدهی بسیار خوبی برخوردارند. از این چشمه ها بیشتر برای استحمام و درمان برخی از بیماری ها استفاده می شود. در اطراف آتشفشان های جدید و خاموش یکی از آخرین پدیده های ایجاد شده از آن ها را می توان چشمه های معدنی گرم و یا سرد نام برد.

·         چشمه بوشلی (برجلو)

چشمه بوشلی در 47 کیلومتری شهر اردبیل و 4 کیلومتری شهر نیر و نیز 500 متری روستای بوشلی واقع شده است. این چشمه بر روی یک تپه آهکی قرار دارد. سنگ های آهکی این تپه ریزش نموده و آثار اکسید آهن نیز روی آن ها دیده می شود. آب و گاز از نقاط مختلف خارج شده و مناطق باتلاقی را به وجود آورده است. آب چشمه به صورت دائمی و سرریز در جریان است. دمای آب تقریبا بالا و در حدود 49 درجه سانتی گراد می باشد. ظاهر و رنگ آب زلال و بی رنگ و بی بو و مزه آن کمی گزنده و گس و شور است و می تواند در درمان امراض پوست، بیماری های مزمن زنان و دردهای مزمن روماتیسمی، بیماری های اعصاب و همچنین به صورت نوشیدنی برای بیماری های متابولیکی و گوارشی، سودمند و مفید باشد.

·         چشمه دیپگل یا دیپ سیزگل

چشمه در فاصله 4 کیلومتری شهر نیر و یک کیلومتری روستای سقزچی واقع شده است. آب آن به صورت دائمی و سرریز از یک مظهر در جریان است. دمای آب در مظهر چشمه در حدود 30 درجه سانتی گراد و ظاهری شفاف، بی رنگ، بی بو و کمی شور مزه می باشد. آب این چشمه برای درمان دردهای مفاصل، متابولیکی و گوارشی و دردهای عصبی استفاده می شود.

·         چشمه قینرجه

این چشمه در 4 کیلومتری شهر نیر و بالاتر از چشمه بوشلی در کنار جاده جدیدالاحداث اردبیل - سراب واقع شده است. جریان آب چشمه به صورت دائمی و جوشان بوده و دمای آب خیلی گرم و در حدود 65 درجه سانتی گراد است. ظاهر آب زلال، بی رنگ و مزه آن کمی شور و گس است و می تواند در درمان دردهای سیستم حرکتی (دردهای مزمن روماتیسمی و پا) و نیز بیماری های پوستی و زنان مفید و موثر باشد.

·         چشمه قره شیران (حمام)

این چشمه در 5 کیلومتری شهر نیر و در روستای قره شیران واقع شده است. ظاهر آب تقریبا کدر، کمی شور مزه و بی رنگ و بودار است. اهالی روستا از آن برای استحمام و مداوای دردهای مفاصل و روماتیسم و امراض پوستی استفاده می کنند.

·         چشمه گل علی

این چشمه در بالای تپه، در روستای ویلادرق واقع شده است. دمای آب در حوض 17 درجه سانتی گراد است و ظاهری کاملا زلال دارد. چشمه ای نیز در فاصله 50 متری از این چشمه قرار دارد که دارای دمای 18 درجه سانتی گراد است. آب این چشمه برای مداوای امراض دستگاه گوارش و کلیوی استفاده می شود.

·         چشمه گوز سویی (آب چشم)

چشمه گوز سویی در روستای آتشگاه از توابع بخش سرعین واقع شده است. ارتفاع چشمه از سطح دریا 1830 متر و در روی کوهپایه قرار دارد. آب آن به صورت دائمی و جوشان در جریان بوده، و دارای ظاهری شفاف و مزه ای ترش و بی رنگ و بی بوست. دمای آب 20 درجه سانتی گراد است. آب آن برای مداوای امراض چشمی و پوستی مفید می باشد.

·         چشمه هفت بلوک

این چشمه در 2 کیلومتری سردابه و در منطقه هفت بلوک واقع شده است. دمای آب در مظهر حدود 30 درجه سانتی گراد است و به صورت دائمی و جوشان در جریان است. ظاهر آب کمی مایل به آبی و مزه ای گس مانند و دارای بوی هیدروژن سولفوره است. کلسیم و سولفات از مهم ترین املاح موجود در آب این چشمه محسوب می شود. در اطراف مظهر چشمه کمی رسوبات گوگردی دیده می شود.

·         چشمه حمام دره سی (ایلانجق)

این چشمه در 6 کیلومتری شهر نیر و در 500 متری روستای ایلانجق واقع شده است. چشمه در کف دره واقع شده است. دمای آب خیلی گرم و در حدود 49 درجه سانتی گراد می باشد. ظاهر آب زلال و بی رنگ و شور مزه است. اهالی محل از آن برای درمان دردهای مفصلی، کمر درد و امراض پوستی استفاده می کنند.

·         چشمه ایستی سو (ایلانجق)

چشمه در 6 کیلومتری شهر نیر و روستای ایلانجق در نزدیکی جاده قدیم اردبیل - سراب واقع شده است. ارتفاع چشمه از سطح دریا در حدود 1770 متر است. جریان آب به صورت دائمی و جوشان می باشد. دمای آن در مظهر چشمه در حدود 42 سانتی گراد و ظاهری زلال، شفاف، بی مزه، بی رنگ و بی بوست. در حال حاضر فقط اهالی روستا از آن برای درمان دردهای مفاصل و بیماری های گوارشی و عصبی و استحمام استفاده می کنند.

·         چشمه های معدنی شهرستان نیر

شهرستان نیر از شهرستان های جدیدالتاسیس استان اردبیل در 45 کیلومتری غرب اردبیل، در مسیر جاده اردبیل - سراب واقع شده است. چشمه های آبگرم موجود در این شهرستان بالغ بر 7 دهنه بوده، که در فاصله 3 الی 7 کیلومتری از آن واقع شده اند.

·         چشمه سردابه

این چشمه در 27 کیلومتری شمال غرب شهر اردبیل، در روستای سردابه واقع شده است. ارتفاع چشمه از سطح دریا 1840 متر است و چشمه در روی دامنه قرار دارد. دمای آن در حدود 35 درجه سانتی گراد است. ظاهر آب شفاف، کمی ترش مزه و بی رنگ بوده و بوی شدید گوگرد از آن به مشام می رسد. آب این چشمه گرم و دارای مقدار قابل توجهی گاز کربنیک است. از آب این چشمه برای مداوای بیماری های کبدی (یرقان) و امراض پوستی و نیز برای پا درد و خنازیر استفاده می کنند.

·         چشمه ساری قیه سویی

چشمه ساری قیه سویی در روستای ویلادرق واقع شده است. موقعیت چشمه در روی دامنه کوه و به صورت دائمی و نشتی در جریان است. ظاهر آب شفاف و دارای مزه کمی ترش و بی رنگ و بی بو است. به علت داشتن دی اکسید کربن محلول در آب می تواند برای معالجه بیماری های روده، مداوای سنگ کلیه و تقویت اعصاب و نیز برای درمان بیماری های گوارشی استفاده شود.

·         چشمه های معدنی وکیل آباد

روستای وکیل آباد به فاصله تقریبی 28 کیلومتر در شمال غربی شهر اردبیل واقع شده است. مهمترین و معروف ترین چشمه معدنی این منطقه، چشمه معدنی سردابه است که دارای دمای مناسب می باشد و از نظر درمان یرقان و امراض جلدی معروفیت دارد. کمی بالاتر از چشمه سردابه، در منطقه کوهستانی هفت بلوک، تعداد 6 دهنه چشمه قرار گرفته اند که از آن ها برای درمان امراض جلدی استفاده می شود. محیط طبیعی دلپذیر و کم نظیر حاکم در منطقه برای سیاحان و طالبان آرامش، جالب و غیر قابل وصف است.

·         چشمه های معدنی ویلادرق (ویلادره)

روستای ویلادره به فاصله 4 کیلومتری در شمال غرب سرعین قرار گرفته است. اکثر چشمه های این روستا از نوع چشمه های گازدار، سرد و نیمه گرم می باشد. این منطقه به سبب نزدیکی به سرعین و منظره ای زیبا و بدیع و آب های معدنی گوارا از معروفیت خاصی برخوردار است. در این روستا جمعا 5 دهنه چشمه معدنی وجود دارد.

·         چشمه یل سویی (آب باد) وکیل آباد

این چشمه در نزدیکی چشمه سردابه واقع شده و ارتفاع این چشمه از سطح دریا 1700 متر است. دمای آب در مظهر در حدود 30 درجه سانتی گراد و ظاهر شفاف، کمی ترش مزه و بی رنگ است. بوی شدید هیدروژن سولفوره در اطراف چشمه به مشام می رسد. چشمه به علت داشتن خاصیت اسیدی و گوگرد برای درمان بیماری های پوستی و اگزما، بواسیر، ناراحتی های عصبی و دردهای مزمن روماتیسمی استفاده می شود.

زیستگاه

·         زیستگاه آقابابا

این زیستگاه در ۸۳ کیلومتری شمال شرقی مشکین شهر، در کوه های آقابابا واقع شده و ۷۰ کیلومتر مربع وسعت و ۱۲۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. این منطقه محل زیست وحوشی مانند کل و بز، گرگ، خرگوش، خوک و کبک است.

·         زیستگاه حسن دره سی

این زیستگاه با ۶۰ کیلومتر مربع وسعت و ۱۷۰۰ متر ارتفاع از سطح دریا در۸۰ کیلومتری شمال شرق مشکین شهر قرار گرفته و حیواناتی مانند کل و بز، خوک، خرگوش، گرگ، روباه و کبک در آن زندگی می کنند.

·         زیستگاه هوشنگ میدانی و قره گؤل

این میدان در دامنه شمال غربی کوهستان سبلان به ارتفاع ۲۷۲۵ متر واقع شده است. تالاب قره گؤل نیز با ۲۸۲۰ متر ارتفاع از سطح دریا در قسمت شمال غربی دامنه های هرم کوه و جنوب شرقی زیستگاه هوشنگ میدانی قرار دارد. این منطقه زیستگاه قوچ و میش ارمنی، کبک معمولی، کبک دری و بسیاری از حیوانات و پرندگان وحشی دیگر است.

·         زیستگاه خروسلو

زیستگاه خروسلو با ۱۲۰ کیلومتر مربع وسعت و ۱۲۰۰ متر ارتفاع از سطح دریا در ۹۵ کیلومتری شمال شرق مشکین شهر واقع شده و محل زیست انواع وحوش مانند آهو، کل و بز، گرگ، روباه، خرگوش، باقرقره و هوبره است.

·         زیستگاه موویل

این زیستگاه در بند موویل در جنوب مشکین شهر و در غرب کوه های هرم سبلان واقع شده است و ارتفاع آن از سطح دریا ۳۲۰۰ متر است. در این زیستگاه، قوچ و میش ارمنی، کل و بز از نوع سفید طوقدار، کبک دری، خرس قهوه ای و خاکستری، گرگ، خوک، خرگوش، انواع پرندگان شکاری و لاشخور زندگی می کنند.

·         زیستگاه سروان دره سی

این زیستگاه با ۱۰۵ کیلومتر مربع وسعت در ۲۵ کیلومتری جنوب شرقی مشکین شهر قرار گرفته است. در این زیستگاه که ۲۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد، کل و بز، خرس قهوه ای، قوچ و میش (در زمستان)، گرگ، خرگوش، روباه، کبک و کبک دری زندگی می کنند.

·         زیستگاه شیروان دره سی

این زیستگاه با ۷۵ کیلومتر مربع مساحت و با ۲۲۰۰ متر ارتفاع از سطح دریا، در ۲۰ کیلومتری جنوب شرق مشکین شهر قرار دارد. زیستگاه «شیروان دره سی» محل زندگی دائمی جانورانی مانند کل و بز، خوک، روباه، گرگ، قوچ و میش ارمنی، خرگوش، کبک، کبک دری، قمری، فاخته و شماری از جانوران دیگر و پرندگان مهاجر است.

غار

·         غار یخگان

این غار در منتهی الیه جنوب شرقی شهرستان خلخال در ضلع غربی رشته فاسوله داغ (تالش) و در ارتفاع حدود 2400 متری از سطح دریای آزاد واقع شده است. فاصله غار یخگان از مرکز شهرستان خلخال حدود 77 کیلومتر است.

·         غار هفت خانه

غار هفت خانه یا یدی اولر در جنوب غربی شهر خلخال و شمال روستای گرمخانه و در ارتفاع حدود 1600 متر از سطح دریا واقع است. این غار در فاصله 20 کیلومتری شهر خلخال قرار دارد و به وسیله جاده آسفالته که از کیلومتر 16 جاده خلخال - هشتجین به طرف غرب (روستای گرمخانه) منشعب می شود به شهر خلخال مربوط می شود.

·         غار درو در شاهرودخلخال

دشت

·         دشت اردبیل

دشت اردبیل ۹۰۰ کیلومتر مربع وسعت دارد. پوشش گیاهی مناسب، کشتزارهای متعدد و مراتع سرسبز و خرم از جمله ویژگی های دشت اردبیل است که در فصل بهار و تابستان مورد استفاده مردم قرار می گیرد.

·         دشت مغان

دشت مغان با ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار هکتار وسعت در غرب دریای خزر واقع شده است. آب و هوای این دشت معتدل است و یکی از قطب های کشاورزی و دامپروری استان محسوب می شود. سرسبزی مزارع، فرآورده های مختلف کشاورزی، گستردگی باغ های میوه با وسعت ۶۰۰۰ هکتار، تاسیسات به هم پیوسته و هماهنگ مجتمع کشت و صنعت و دامپروری مغان، تجهیزات و فضای سد رودخانه ارس، جزایر متعدد رودخانه ارس موسوم به «شام» و طایفه های کوچرو ایل شاهسون با ویژگی های فرهنگی خاص از جمله جاذبه هایی هستند که هر مسافر و جهانگرد را مجذوب می سازند.

دریاچه و تالاب

·         تالاب ملااحمد

این تالاب در ۱۵ کیلومتری جنوب شرقی اردبیل در کنار روستای ملااحمد واقع شده است. این تالاب محل زیست پرندگان بومی و مهاجر از قبیل قاشقاتویوق، اردک سرسبز، اردک سرسیاه، آنقوت، مرغ کور، قیزقوشی، سار و اردک طالشی است.

·         تالاب نوشار

تالاب فصلی نوشار در ۳۵ کیلومتری جنوب شرقی اردبیل واقع شده است. چمنزارهای اطراف تالاب در فصل بهار و زمستان مورد استفاده انواع پرندگان قرار می گیرد و در دیگر فصل ها نیز چراگاه دامداران رمه گردان است.

·         دریاچه شورابیل

این دریاچه با ۱۲۰ هکتار مساحت در جنوب شهر اردبیل واقع شده و آب آن نیز شور است. کناره های دریاچه شورابیل از مراکز عمده تفرجگاهی شهر اردبیل است. پیرامون این دریاچه شهر بازی کودکان، تفرجگاه عمومی و اقامتگاه احداث شده است.

·         دریاچه نیور

این دریاچه در ۴۸ کیلومتری جنوب شرقی اردبیل و در ارتفاع ۲۷۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد. دریاچه نیور با بیش از ۲۲۰ هکتار وسعت، مشتمل بر دو دریاچه کوچک و بزرگ است که در فصل پرآبی به هم متصل می شوند و دریاچه ای واحد را به وجود می آورند. دریاچه نیور، زیستگاه ماهی قزل آلا و پرستوی مهاجر و آنقوت است. حواشی این دریاچه از تفرجگاه های مهم اردبیل است و هر ساله مسابقه تفریحی ماهیگیری بین دوستداران صید ماهی در این دریاچه انجام می شود.

و نیز می توان به دریاچه سدخاکی پیرالقیر و تالاب شورگل اشاره نمود.

تپه

·         تپه خرمن

این تپه در روستای شیخ لر از توابع شهرستان گرمی مغان واقع شده است. آثار به دست آمده از این تپه، به دوره پارت ها منسوب است. در این تپه گورهای خمره ای و سنگی کشف شده است. در کنار جسدها، مجسمه های سفالین به شکل حیوانات، سنگ های عقیق، گوشواره آویز، دستبند نقره، سری کامل سنگ های وزنه تراش خورده، قمقمه، دوک، ظروف سفالین متنوع و نگین انگشتری از شیشه و غیره کشف شده است.

·         تپه نادر

این تپه در جنوب غربی اصلاندوز مغان واقع شده و محل تاج گذاری نادرشاه افشار در سال ۱۱۴۶ هجری قمری است. ارتفاع تپه در حدود ۳۰ متر و محیط آن ۱۵۰۰ متر است. این تپه از هزاره اول قبل از میلاد تا اواخر قرن یازدهم هجری قمری مسکونی بوده است.

·         تپه قره شیروان

این تپه در روستای کوراییم اردبیل واقع شده است. گورهای مکشوفه در این تپه به سه نوع اغنیا، عامه و حیوانات تقسیم می شوند و به سده های هفت و هشت قبل از میلاد تعلق دارند.

·         سایر تپه های باستانی

تپه قنبر (سلاح تپه) در قریه انار مشکین شهر، تپه سایین در روستای سایین اردبیل، تپه شمس آباد در روستای شمس آباد کوراییم اردبیل، تپه کنازق در روستای کنازق از توابع نمین و ده ها تپه دیگر که به دوره های قبل و بعد از اسلام مربوط می شوند.

جنگل ها و بیشه ها

علاوه بر پوشش گیاهی متنوع استان، جنگل های خلخال که به جنگل های طالش موسوم است، با ۱۰۵ هزار هکتار وسعت، امکانات بسیار مساعدی برای جذب جهانگرد دارند و گونه های مهم درختان کاج، سرو، بلوط و ممرز در آن سر به فلک کشیده اند. گردنه «نام» خلخال که در مسیر جاده ارتباطی خلخال به هشتپر و اسالم واقع شده، از داخل این جنگل ها به جاده رشت - آستارا می پیوندند. هم چنین، جنگل های چشمگیری نیز در دامنه شرقی کوه سبلان واقع شده که بیشترین گونه درختی آن فندق است. این ناحیه یکی از گردشگاه های مهم استان اردبیل است که به تفرجگاه "فندقلو" معروف است.

آبشار گورگور

آبشار گورگور سبلان در حدود ۱۲ متر ارتفاع دارد و در دامنه شمالی کوه سبلان واقع شده است. این آبشار در یکی از زیباترین نقاط طبیعی استان یعنی کوه سبلان قرار دارد و همراه با دیگر عناصر زیبا و بدیع طبیعی مانند یخچال های دائمی، چشمه های آب گرم و آب های معدنی متعدد هر ساله هزاران نفر از کوهنوردان و مشتاقان طبیعت سبلان را به سوی خود جذب می کند.

مناطق حفاظت شده

از مناطق حفاظت شده می توان منطقه حفاظت شده نیور، زیستگاه حاجیلو، زیستگاه تنبق، زیستگاه ارباب کندی، مراتع ییلاق و قشلاقی مشکین شهر، جنگل های دیدنی فندقلو در اطراف اردبیل، منطقه ییلاقی شاغلادره در جاده اردبیل - آستارا و ناحیه سیاحتی خلخال را نام برد.


آثار تاریخی و فرهنگی

سنگ نبشته شاپور ساسانی

در حدود ۱۰۰ متری شرق میدان اصلی مشگین شهر، دره باغ نوروز واقع شده که در کمرکش ارتفاع آن، سنگ نبشته ای از آثار شاپور دوم ساسانی قرار دارد. این کتیبه به تاریخ ماه هفتم سال بیست و هشت سلطنت شاپور دوم ساسانی یعنی به ۲۶۷ سال قبل از هجرت مربوط است و از سه بخش تشکیل شده است. سطر اول تا سطر سوم، تاریخ آن است؛ از سطر سوم تا نهم کتیبه، از فارسه هرمزد، مسئول قلعه یاد شده است که ۶ سال برای ساختن قلعه کار کرده است. از سطر نهم تا بیست و یکم، اندرزی از فارسه هرمزد آمده که در آن از شهریاران و بزرگان خواسته است اگر قلعه مورد پسندشان قرار گرفت به آن آفرین بگویند و در غیر این صورت قلعه بهتری بسازند.

بازار اردبیل

قدمت بازار اردبیل به قرون اولیه اسلامی می رسد. بازار اردبیل با تاق های جناغی، تاق و تویزه و گنبدهای ساده شامل راسته بازار اصلی، بازار زرگران، بازار قیصریه، راسته پیر عبدالملک، بازار خراطان و بازار کفاشان و علافان است. بیشتر قسمت های بازار در دوره صفویه بنا یا مرمت شده است.

موزه مجموعه شیخ صفی

موزه شیخ صفی در چینی خانه مجموعه شیخ صفی الدین اردبیلی قرار دارد. بنای هشت ضلعی چینی خانه گنبدی بلند و با چهار شاه نشین دارد که با گچ بری ها و مقرنس کاری های بسیار زیبا و هنرمندانه تزیین یافته است. در این موزه مجموعه ای از آثار باستانی و قدیمی از جمله انواع ظروف و اشیاء وقفی و اهدایی با ارزش به بارگاه شیخ صفی به نمایش گذاشته شده است. این موزه در سال ۱۳۷۰ افتتاح و مورد بهره برداری قرار گرفته است.

بقعه، مزار، زیارتگاه

  • مزار شیخ صدر الدین انصاری (ع)

مزار شیخ صدرالدین انصاری (ع) در روستای دایو کندی در غرب شهر هشتجین واقع شده است. این روستا با فاصله حدودی 25 کیلومتر هشتجین و در دل کوه های اطراف این شهر با یک راه خاکی صعب العبور جای گرفته است.

  • مزار شیخ منور

در روستای شمس آباد سنگ نوشته هایی وجود دارد که اهالی روستا مکان این سنگ نوشته ها را مزار شیخ منور می داند.

  • مزار سید محمد علی (ع)

مزار سید محمد علی (ع) از نوادگان امام جعفر صادق (ع) در روستای گلوزان از روستاهای بخش شاهرود واقع شده است.

  • مزار سید خضر (ع)

مزار مقدس سید خضر (ع) در روستای زیبای ماجولان در دل کوه های سرسبز خلخال و در بخش شاهرود و در شرق آن واقع شده است.

  • مزار سید احمد معراجی (ع)

مزار سید احمد معراجی (ع) در روستای سفید آب قرار دارد که به زبان محلی اسبو هم گفته می شود که از روستاهای بخش خورش رستم جنوبی است.

  • مقبره امین الدین جبراییل

این مقبره به امین الدین جبرییل پدر شیخ صفی الدین اسحق جد سلاطین صفوی تعلق دارد و در روستای کلخوران اردبیل واقع شده است.

  • مقبره پیر

مقبره پیر در روستای ارباب کندی در شرق شهر لاهرود بعد از روستای نقد اولیا قرار دارد این بنا در یک دشت سرسبز در قبرستان قدیمی روستا واقع شده است.

  • مقبره عوض الخواص بن فیروز شاه زرین کلاه

این مقبره در جوار مقبره شیخ جبراییل در روستای کلخوران اردبیل واقع شده و به جد چهارم آن شیخ، یعنی عوض الخواص بن فیروز شاه زرین کلاه منسوب است.

  • مقبره سیدمحمد الاعرابی

این مقبره در محوطه شمال غربی بقعه شیخ جبراییل واقع شده است. سیدمحمد الاعرابی جد پانزدهم شیخ صفی الدین اردبیلی است.

  • مقبره شیخ حیدر

این مقبره استوانه ای مرتفع از آثار اواخر سده های هفتم یا نهم هجری قمری است.

  • بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی

این بقعه شامل تعدادی از بناهای دوره های مختلف است که نخستین بار توسط شاه طهماسب به صورت مجموعه واحد در آمده است.

  • بقعه شیخ شهاب الدین (ع)

بقعه شیخ شهاب الدین در روستای دیز در قسمت جنوبی دهستان شال واقع در جنوب شرقی شهرستان خلخال قرار دارد. این بقعه در حدود یک کیلومتری روستای دیز در محوطه قبرستان قدیمی روستا واقع شده است.

  • بقعه کوراییم

این بنا که متعلق به قرن هفتم هجری قمری است در وسط قبرستان روستای کوراییم در ۳۰ کیلومتری اردبیل واقع شده است.

  • بقعه سید حمزه

این مقبره در قسمت جنوبی بقعه شیخ جبراییل واقع شده است. این بقعه به "امامزاده گل زرد" یا ساری گلی آقاسی معروف است.

  • مقبره نجفعلی (اجاق)

مقبره سید نجفعلی در روستا جلایر در شمال غربی لاهرود در 20 کیلو متری مشگین شهر واقع شده است. مقبره سید نجفعلی در بین اهالی روستا به اجاق معروف است.

  • مقبره آغا باجی

مقبره آغا باجی در روستای نصیر آباد واقع در شمال مشگین شهر قرار دارد در مسیر جاده مشگین شهر و روستای نصیر آباد باغ های سرسبز میوه وجود دارد که زیبایی خاصی به این جاده می دهد.

  • بقعه متبرکه بابا خرم (ع)

بقعه مبارکه "باباخرم" در روستای عنبران علیا، در شانزده کیلومتری شمالی شهر نمین، بر فراز تپه غربی مشرف به روستا قرار گرفته است.

  • بقعه متبرکه امامزاده میرزاده خانم

بقعه متبرکه "امامزاده میرزاده خانم" در شهر اردبیل، میدان قیام، کوچه حسینیه واقع شده است.

  • بقعه متبرکه امامزاده سید عبدالعزیز (ع)

امامزاده سید عبدالعزیز که در محله نیار شهرستان اردبیل واقع شده از مکان های متبرکه ای است که همواره پذیرای خیل عظیم زائرین از شهر اردبیل و شهرستان های مجاور می باشد.

  • بقعه متبرکه سید محمود امینجان (ع)

زیارتگاه مبارکه سید محمود امینجان معروف به "سلطان رسول پیر شیخ سید محمود" در 9 کیلومتری شمال شهرستان نمین در گورستان واقع در تپه شرقی مشرف به روستای "ساری توربه" مستقر شده است.

  • بقعه متبرکه امامزاده عبدالله (ع)

زیارتگاه مطهر امامزاده عبدالله بر روی تپه جنوبی مشرف به روستای آتشگاه در ضلع غربی شهر اردبیل با حدود 25کیلومتر فاصله واقع شده است. امامزاده عبدالله، از نوادگان حضرت موسی بن جعفر (ع) می باشد.

  • بقعه متبرکه بابا صفا

بقعه متبرکه بابا صفا در روستای بفراجرد در جنوب شرقی شهرستان خلخال قرار گرفته است. این بقعه در خارج از محدوده روستا در بین اراضی کشاورزی جای دارد و از لحاظ تاریخی اطلاعات دقیقی از آن در دست نمی باشد.

  • بقعه متبرکه میراشرف (ع)

زیارتگاه میراشرف که در خارج از محدوده بافت تاریخی اردبیل و در اراضی زراعی قرار گرفته بود، در حال حاضر با گسترش شهر به داخل بافت شهری وارد شده و محله مجاور آن به محله میراشرف معروف می باشد. در جوار مقبره تپه تاریخی میراشرف قرار گرفته است.

  • بقعه متبرکه امامزاده سیدصادق (ع)

بقعه مبارکه "سیدصادق (ع)" در کوه های شرقی مشرف به روستای کنزق، در پنج کیلومتری شرقی شهر سرعین واقع شده است.

  • بقعه متبرکه پیر زمان (ع)

یکی از ساده ترین زیارتگاه های استان اردبیل که در روستای پیر زمان در کیلومتر 40 جاده اردبیل به خلخال قرار گرفته است، مقبره پیر زمان (ع) می باشد. این بنا در ضلع شرقی ورودی روستا بر روی تپه ای واقع شده است.

  • بقعه متبرکه پیر کیج خانم (س)

یکی از زیارتگاه های استان اردبیل مقبره پیر کیج خانم (ساری پیر) است که درحدود پانزده کیلومتری جنوب شرقی شهرستان اردبیل، بخش فولادلوی شمالی، روستای آلوچه قرار دارد.

  • بقعه متبرکه پیر جماعت (ع)

بقعه متبرکه "پیر جماعت" در پانزده کیلومتری شمالی شهرستان نمین و چهار کیلومتری شرقی شهر عنبران سفلی در روستایی به نام کلش واقع شده است.

  • بقعه متبرکه حاج محمود (ع)

بقعه متبرکه حاج محمود معروف به «حاجی بابا» در روستای عنبران علیا واقع شده است. این روستا در پانزده کیلومتری شمال شهرستان نمین، در شش کیلومتری عنبران سفلی قرار گرفته است.

  • بقعه متبرکه امامزاده صدرالدین (ع)

بقعه مبارکه امامزاده صدرالدین در کیلومتر 13 جاده اردبیل به مشگین شهر، در وسط اراضی زراعی واقع شده است. ایشان از فرزندان امام موسی کاظم (ع) می باشند که از بغداد به ولایت ری و از آنجا به اردبیل آمده و در شهر ساکن شدند.

  • بقعه متبرکه امامزاده حلیمه خاتون (س)

زیارتگاه متبرکه امامزاده حلیمه خاتون در پنج کیلومتری شهرستان اردبیل و در ضلع غربی قریه آقاباقر واقع شده است.

  • بقعه متبرکه پیر جرگز (ع)

مقبره امامزاده پیر جرگز در روستای شام اسبی، کیلومتر 5 جاده اردبیل به سرعین، در اراضی کشاورزی قرار گرفته است.

  • بقعه مبارکه پیرشبلی (ع)

زیارتگاه متبرکه پیر شبلی در شمال شرقی شهر نمین و در قریه مرزی میناباد قرار گرفته است. این پیر از نوادگان پیرشبلی می باشد که در روستای میناباد زندگی می کرده است.

  • بقعه متبرکه پیر بدرالدین (ع)

بقعه پیر بدرالدین در شهر نمین و در خیابان اصلی شهر، مقابل ساختمان فرمانداری قرار گرفته است. پیر بدرالدین از مریدان پیرقطب الدین میانجی ـ از فرزندان ابن عباس عم پیامبر (ص) ـ می باشد. پیر بدرالدین نمینی از معروف ترین اشخاص زمان خود بوده و مقبره ایشان در نمین به شیخ بدرالدین معروف می باشد.

  • بقعه متبرکه قورتول (ع)

مقبره مبارکه قورتول در تپه جنوبی مشرف به روستای قورتولموش در جنوب شرقی کوراییم شهرستان نیر در میان قبور اهالی روستا واقع شده است.

  • بقعه متبرکه تجرق (ع)

بقعه مبارکه این امامزاده بر فراز تپه جنوبی مشرف به قریه تجرق در بخش مرکزی شهرستان نیر واقع شده است.

  • بقعه متبرکه سید (ع)

از قدیمی ترین مقبره های استان اردبیل، مقبره سید (ع) واقع در روستای پیراقوم می باشد. این بنا در قبرستان واقع در بخش شرقی ورودی روستا قرار گرفته است.

  • بقعه متبرکه سید غنی عاملی (ع)

سید غنی عاملی شخصی متدین و معتمد مردم بوده که مقبره وی در جنوب شرقی بقعه شیخ جبراییل کلخوران در محوطه مشجر قرار گرفته است.

  • بقعه متبرکه کوراییم

مقبره کوراییم در گورستان مرکز بخش "کوراییم" در شهرستان نیر واقع شده است.

  • مقبره زهره بانو

این مقبره در ورودی شهر رضی از سمت مشگین شهر در بالای تپه گودالی وجود دارد که روی آن را با تنه های درخت پوشانده اند. این گودال که در زمین پارک شهر رضی قرار دارد در بین مردم به عنوان اجاق معروف است و ظاهرا مقبره زهره بانو در داخل این گودال قرار دارد و چون مقبره روی تپه قرار دارد مردم به آن "دیک اوجاق" ( به زبان محلی یعنی اجاق بلند) هم می گویند.

  • مقابر روستای قوشا

این مجموعه شامل 9 مزار است که روی یک سکوی سنگی به ارتفاع 60 سانتیمتر بالای یک تپه در خارج روستای قوشا قرار گرفته و نام و مشخصات صاحبان این مقابر نامعلوم است.

  • زیارتگاه تربت حور

در 36کیلومتری شهرستان اردبیل و در دامنه کوه های باغرو، روستای سرسبز حور از توابع ویلکیج جنوبی شهرستان نمین جای گرفته است. در ضلع شرقی روستا مکان مقدسی به نام «تربه» واقع شده که به نقل از اهالی محل، یکی از نوادگان زینب خاتون از فرزندان امام موسی کاظم (ع) در این محل دفن شده است.

  • زیارتگاه میرفتاح

زیارتگاه متبرکه میرفتاح در تپه شمالی مشرف به روستای خادملو در ده کیلومتری جنوب بخش کوراییم شهرستان نیر واقع شده است. به روایت اهالی روستا وی از روستای مجاور به نام «توتون سیز» به روستای خادملو مهاجرت نموده و حدود 100 سال پیش دار فانی را وداع گفته است.

  • زیارتگاه سید محمدطاهر قریشی

زیارتگاه سید محمدطاهر قریشی در شمال شرقی شهر نمین، بر فراز تپه مشرف به روستای میناباد واقع شده است. سید محمدطاهر فرزند "سید محسن قریشی مینابادی" خواهرزاده حضرت قطب العارفین آیت الله الحاج الشیخ سعید "نقشبندی" و مادرش دختر "قطب العارفین شیخ علی" بود.

  • زیارتگاه شیخ میرعلم

بقعه مبارکه امامزاده شیخ میرعلم در روستای میناباد واقع در شمال شرق شهرستان نمین، بر فراز کوه های غربی مشرف بر روستا در نزدیکی مرز ایران و آذربایجان واقع شده است.

  • زیارتگاه متبرکه اجاق مرنی

روستای مرنی در 18 کیلومتری شرقی شهرستان اردبیل و 5 کیلومتری مرکز دهستان آبی بیگلوی نمین واقع شده است.

·         زیارتگاه صوفی نورعلی (ع)

مقبره «صوفی نورعلی» در روستای جید -واقع در 7 کیلومتری شمالی شهرستان نمین- واقع گردیده و به امامزاده «صوفی میرعلی» نیز معروف می باشد. ایشان از طایفه کاکی بوده که این طایفه در حال حاضر نیز ساکن روستای جید می باشند.

  • زیارتگاه شیخ محمدسعید نقشبندی

بقعه متبرکه "شیخ محمدسعید نقشبندی" در 15 کیلومتری شهرستان نمین و 6 کیلومتری شهر عنبران در ارتفاعات شرقی مشرف به عنبران علیا قرار گرفته است. این کوه به پیرگسگر معروف بوده و مقبره شیخ سعید، در چند قدمی جنوبی قبر پیرگسگر واقع شده است.

  • زیارتگاه متبرکه پیر الوان

زیارتگاه مقدس پیر الوان در شمال غربی شهرستان اردبیل، 500 متری روستای پیر الوان بر روی تپه کم ارتفاعی مستقر شده است. نام اصلی پیر الوان، سلطان بابا می باشد.

  • زیارتگاه متبرکه سلطان خواجوی

زیارتگاه مقدس سلطان خواجوی در روستای ثمرین شهرستان اردبیل واقع شده است. تاریخ ساخت بنای قدیمی به 110 سال پیش برمی گردد و تنها بخش باقیمانده از این زیارتگاه دو سنگ قبر است.

  • زیارتگاه پیرحسن (ع)

زیارتگاه مبارکه پیرحسن (ع)، در روستای اردی موسی، در 12 کیلومتری ضلع غربی شهر اردبیل قرار گرفته است. حضرت پیرحسن یکی از اشخاص متدین، محجوب و مورد علاقه مردم روستا بوده که در حل مشکلات مردم وظایف بسیار سنگینی را بر دوش داشته است.

  • زیارتگاه باباحمزه (ع)

مقبره باباحمزه در شمال شرقی شهرستان نمین، حدود مرزی ایران و آذربایجان، در قبرستان قدیمی روستای میناباد واقع شده است. این بنا در تپه شرقی مشرف به روستا مستقر بوده و باباحمزه به همراه فرزندان و اهل بیت خود در این محل به خاک سپرده شده اند.

  • زیارتگاه بابا خزری (ع)

زیارتگاه بابا خزری در 15 کیلومتری شمال شهرستان نمین، در قریه عنبران علیا، در گورستان عمومی واقع در کوه های غربی مشرف به روستا قرار گرفته است.

  • زیارتگاه متبرکه انزاب

زیارتگاه انزاب در 5 کیلومتری شهرستان اردبیل در بخش جنوب غربی روستای انزاب واقع شده است.

  • زیارتگاه متبرکه کرکرق

زیارتگاه کرکرق در هفت کیلومتری شهرستان اردبیل، در روستای کرکرق کلخوران واقع شده است. در داخل این زیارتگاه قبور متبرکه چهار تن قرار گرفته است.

  • زیارتگاه سید هاشم

سید هاشم که از نوادگان امامزاده عبدالله می باشد، در تپه شمالی مشرف به روستای آلوچه سبلان - جاده غربی شهر اردبیل - در قسمت غربی قبرستان قرار گرفته است. این روستا که یکی از باصفاترین روستاهای منطقه می باشد در دامنه دو کوه قرار گرفته و مرقد مطهر سید هاشم را در آغوش خود پذیرفته است.

مکان های مذهبی

  • کلیسای مریم مقدس

این کلیسا در کوچه ارمنستان یا اونچو میدان قرار دارد و از آثار قرن ۱۲ ه.ق است. تزیینات داخلی کلیسا جالب است و در چوبی آن نیز با اشکال هندسی زیبا تزیین یافته است.

  • حسینیه و سقاخانه معجز

این حسینیه که در شهر اردبیل و خیابان اصلی محله معجز واقع شده است، قبلا یک خانه مسکونی بوده که سقاخانه حدود 200 متر بالاتر از آن استقرار یافته و با یک ورودی و جایگاه شمع به عنوان یک عنصر شاخص در بدنه محله نمایان است. این دو بنا، بناهای نوساز هستند که با توجه به اعتقادات مردم محله شکل گرفته اند.

  • علم مقدس مسجد جامع سولا

روستای سولا در سی کیلومتری شمال شرقی شهرستان اردبیل و پنج کیلومتری جنوب شهرستان نمین واقع شده است. بنا به روایت اهالی، شهرت علم مسجد جامع سولا به "علم جوش" می باشد.

  • مسجد و سقاخانه حضرت ابوالفضل العباس (ع)

سقاخانه حضرت ابوالفضل العباس از اماکنی است که از تقدس بسیار والایی بین مردم اردبیل برخوردار می باشد. این مسجد در نبش کوچه شهیدگاه و در مجاورت بقعه شیخ صفی الدین واقع شده است.

  • مسجد ائمه (ع)

این مسجد که در شهر اردبیل و محله ائمه واقع شده است، از لحاظ معماری نوساز با طرحی بسیار ساده می باشد.

  • مسجد اعظم

این مسجد از آثار دوره متاخر است و سبک جدیدی در ابعاد قابل توجه و در تقلید از گنبدالله الله شیخ صفی ساخته شده است. تزیینات موذنه مسجد آجر و کاشی فیروزه ای است. موذنه مسجد از آثار دوره قاجاری است.

  • مسجد جامع اردبیل

این مسجد باقی مانده یک بنای بزرگ از دوره سلجوقیان است که در گورستان محله پیر شمس الدین، قرار دارد. در بدنه مناره، دو سنگ نبشته مربوط به قرن های ۸ و ۹ ه.ق به جامانده بود که به موزه منتقل شده است.

  • مسجد میرزاعلی اکبر مجتهد

مسجد مجهز و مجلل میرزاعلی اکبر در مرکز اردبیل نزدیک بازار واقع شده است. سقف این مسجد بر روی ۳۰ ستون (شش ستون در پنج ردیف) با قطر متوسط ۸۸ سانتی متر استوار شده است. این مسجد دو منبر دارد که یکی مشبک چوبی و دیگری صندلی بازودار و چرخدار است.

  • مسجد حاج فخر در اردبیل
  • مسجد جامع و مسجدنو در روستای خمس خلخال
  • مسجد جنت سرا و مزار حسن داش در مشگین شهر

امامزاده

  • امامزاده صالح

در محل ملامومن و پشت بقعه شیخ صفی الدین مسجد و مقبره امامزاده صالح یا اوغلان امامزاده سی قرار دارد. این بنا در زمان شاه عباس اول و در سال ۱۱۳۰ هجری قمری ساخته شده است. در جوار حرم اتاقی وجود دارد که مدفن دو مرجع دینی قدیمی است.

  • امامزاده سید ابراهیم (ع)

مزار امامزاده سید ابراهیم (ع) در روستای چنارلق قرار دارد که جنوبی ترین روستای خلخال و تقریبا چسبیده به استان زنجان می باشد. این روستا در دل کوه های جنوبی استان اردبیل واقع شده است.

  • امامزاده سید محمد صالح (ع)

بقعه مبارکه سید محمد صالح (ع) معروف به فاطمی در شهرستان خلخال در خیابان اصلی شهر واقع شده است. بنای امامزاده مستطیل شکل با دو منار و گنبد پیازی شکل می باشد.

  • امامزاده سید حسین (ع)

زیارتگاه امامزاده سید حسین (ع) در مرکز شهر کلور در داخل پارک این شهر قرار گرفته است. یک بنای کوچک مربع شکل با نمای کاشی کاری و کتیبه های قرآنی که در قسمت ازاره این بنا سنگ نوشته های شهدا شهر کلور قرار دارد دفن شده اند.

  • امامزاده سید محمد(ع)

مزار امامزاده سید محمد (ع) در مرکز روستای لرد یکی از روستاهای بخش امام رود واقع شده است.

  • امامزاده قاضیلر(ع)

بقعه مبارکه قاضیلر در محله قاضیلر شهرستان خلخال واقع شده است. در این مکان مزار سه امامزاده دو برادر و یک خواهر به نام های سید احمد، سید صفی الدین و سیده ام کلثوم وجود دارد که از نوادگان امام جعفر صادق (ع) می باشد.

  • امامزاده کفش کوه (ع)

امامزاده سید اسماعیل که بالای یکی از کوه های سمت ورودی دهستان کرین واقع شده است. بنای امامزاده در بالای کوه قرار دارد و دسترسی به آن بسیار مشکل می باشد.

  • امامزاده شیخ شرف الدین (ع)

امامزاده شیخ شرف الدین در روستای کاوان از روستاهای بخش خورش رستم شمالی قرار دارد. بنای مزار شیخ شرف الدین مثل همه بناهای روستا گلی بوده که بعدها آن را با آجر و سنگ بازسازی نموده اند.

  • امامزاده سید محمد(ع)

بنای امامزاده سید محمد (ع) در دهستان سر سبز لنبر از توابع بخش مرکزی خلخال واقع شده است.

  • امامزاده سید خلیل (ع)

امامزاده سید خلیل (ع) در 5 کیلومتری روستای سفید آب، در روستای سجهرود از توابع بخش خورش رستم شهرستان خلخال واقع شده است. بنای امامزاده نیز خارج از روستا در پشت تپه ای در یک قبرستان قدیمی واقع شده است که برای رسیدن به بنای امامزاده باید از چند تپه گذشت.

  • امامزاده امیر نعمت الله (ع)

این امامزاده در روستایی به نام آل هاشم و در قسمت جنوبی غربی شهرستان خلخال قرار دارد. بنای این امامزاده دارای یک گنبد گرد معمولی و دو مناره است.

  • امامزاده زاویه سادات (ع)

امامزاده زاویه سادات در روستای زاویه سادات در قسمت جنوبی شهرستان خلخال قرار دارد. این امامزاده مربوط به سیدالیاس و سیدهاشم است که طبق روایت اهالی از فرزندان امام موسی بن جعفر (ع) می باشند. مقبره هر دو امامزاده در این بنا واقع شده است.

  • امامزاده سید محمد قریشی

بنای امامزاده سید محمد قریشی در مرکز شهر هشتجین جنب مسجد شهر واقع شده است. بنای قدیمی متعلق به دوران پهلوی و دارای یک گنبد و دو منار است. به گفته اهالی شهر این شیخ از قریش عربستان بوده و در اوایل ورود اسلام به سرزمین ایران از جانب اعراب برای تبلیغ اسلام به این شهر آمده است.

  • امامزاده سید ابراهیم (ع)

بقعه امامزاده سید ابراهیم (ع) یکی دیگر از امامزاده های روستای کرین می باشد. خارج از روستا یعنی پایین جاده در بین دو کوه و داخل دره چهار دیوار خشتی با سقفی از تیرک چوبی و کاه گل در میان درختان و دره ای پوشیده از گل و سبزه قرار گرفته که مزار سید ابراهیم در این بنا واقع شده است.

  • امامزاده سید نصرالدین (ع)

امامزاده سید نصرالدین(ع) در روستای سوسهاب که شرقی ترین روستای بخش خوش رستم شمالی است واقع شده است. ساختمان این امامزاده سنگی و سقف آن از نوع شیروانی می باشد.

  • امامزاده سید اشرف (ع)

امامزاده سید اشرف (ع) در روستای ارسون، بین راه هشتجین و خلخال قرار دارد. این امامزاده خارج از روستا و در کنار جاده قرار گرفته است. به گفته اهلی روستا این امامزاده از نوادگان امام موسی کاظم (ع) می باشد.

  • امامزاده پیر سلمان (ع)

امامزاده پیر سلمان در مرکز شهرستان خلخال قرار دارد این امامزاده بین مردم شهر به نام "زنجیر لی امامزاده" معروف است. این بنا یکی از مهمترین امامزاده های شهرستان خلخال به شمار می رود.

  • امامزاده سید دانیال (ع)

بقعه متبرکه امامزاده سید دانیال (ع) در روستای خانقاه سادات بالای تپه کم ارتفاعی واقع شده است. این روستا در 5 کیلومتری شمال شهرستان خلخال گرفته است. امامزاده سید دانیال از نوادگان امام موسی کاظم (ع) بوده است.

  • امامزاده سید ابوالقاسم (ع)

امامزاده سید ابوالقاسم در روستای غفور آباد در قسمت شمال شرقی شهرستان خلخال قرار دارد. این امامزاده در خارج روستا و در قبرستان روستا واقع شده است که دور تا دور بنا را درختان بسیار زیبایی پوشانده اند. این امامزاده از نوادگاه امام موسی کاظم (ع) می باشد.

  • امامزاده سید اسماعیل (ع)

بنای امامزاده سید اسماعیل (ع) در خارج از روستای زاویه کیوی در بالای یکی از کوه های غربی قرار گرفته و هیچ گونه راه مناسب دسترسی ندارد و رفت و آمد از این مسیر مقدور نمی باشد و به علت سختی راه مردم روستا قادر به رفت و آمد به امامزاده نمی باشند.

·         امامزاده قاسم (ع)

زیارتگاه امامزاده قاسم بر سر جاده اصلی مسیر بین شهرستان خلخال و روستای خوجین در 2 کیلومتری خلخال قرار دارد. روستای خوجین در جنوب شرقی شهرستان خلخال قرار دارد که جاده اصلی خلخال امامرود از داخل این روستا می گذرد.

  • امامزاده ابراهیم (ع)

امامزاده ابراهیم در مسیر جاده اصلی بین شهرستان خلخال و روستای خوجین قرار گرفته است. بنای اصلی امامزاده در دوران پهلوی تخریب شده و هم اکنون تنها یک پایه آجری ساده به ارتفاع یک متر در مسیر جاده اصلی قرار گرفته که زیارت نامه این امامزاده می باشد.

  • امامزاده سید محمد (ع)

بقعه متبرکه امامزاده سید محمد (ع) که به روایت اهالی روستا از نوادگان امام موسی کاظم (ع) می باشد در روستای مجره بالا تپه داخل قبرستان روستا واقع شده است. این روستا در 10 کیلومتری شرقی شهرستان خلخال قرار گرفته است.

  • امامزاده آقا میر زمان (ع)

روستای خمس در 12 کیلومتری شرق شهرستان خلخال قرار گرفته است. زیارتگاه امامزاده میر زمان در مرکز روستای خمس در بالای تپه و در داخل قبرستان این روستا واقع شده است.

  • امامزاده شاه عبدالعظیم (ع)

زیارتگاه امامزاده شاه عبدالظیم (ع) در روستای اسکستان بخش لاهرود در شرق شهرستان خلخال قرار دارد.

  • امامزاده باقر (ع)

زیارتگاه امامزاده باقر (ع) در محوطه قبرستان روستای اسکستان در قسمت ورودی روستا قرار گرفته که از شمال و شرق به بافت مسکونی و از جنوب به باغات روستا منتهی می شود. امامزاده باقر (ع) از نوادگان امام سجاد (ع) می باشد.

  • امامزاده سید ابراهیم (ع) مشهور به خنده شاه

زیارتگاه امامزاده خنده شاه در روستای اسبو واقع در شرق شهرستان خلخال ما بین روستای درو و اسکستان قرار گرفته است. بنای این امامزاده بر سر جاده اصلی روی تپه واقع است و برای رسیدن به امامزاده باید از روی پل چوبی بر روی رودخانه امامرود گذشت.

  • امامزاده سید حمزه (ع)

زیارتگاه امامزاده سید حمزه (ع) در روستای درو واقع شده است که در قسمت شرق شهرستان خلخال ما بین شهر کلور و روستای اسبو قرار گرفته است. زیارتگاه امامزاده سید حمزه در پایین تپه خارج از محدوده روستای درو در میان درختان بلند و سرسبز قرار گرفته که رودخانه کم آبی نیز از کنار این زیارتگاه می گذرد. این امامزاده از نوادگان امام موسی کاظم می باشد.

  • امامزاده سید سلیمان

این آرامگاه در روستای فخرآباد مشگین شهر واقع شده است. نمای بیرونی بنا با سنگ های سیاه رنگ و آجرهای رگ چین تزیین شده است.

  • امامزاده سید ابراهیم خراسانی

مقبره امامزاده سید ابراهیم خراسانی از نوادگان امام رضا در شهر لاهرود واقع شده است. مردم بومی به وقوع معجزاتی در این امامزاده معتقدند.

  • امامزاده بابیان (ع)

امامزاده بابیان در روستای بابیان در حدود 50 کیلومتری جنوب شرقی لاهرود قرار دارد. این روستا در دل کوه و با مسیر خاکی با فاصله زیادی از روستاهای اطراف یکی از روستاهایی است که هنوز بافت روستایی خود را حفظ کرده و دارای خانه های کاه گلی زیبایی می باشد.

  • امامزاده محسن (ع)

امامزاده سید محسن در روستای نقدی اولیا در شرق شهر لاهرود و بعد از روستای فخر آباد واقع شده است. امامزاده سید محسن از نوادگان سید سلیمان است که نسب آن به امام جعفر صادق (ع) می رسد. ساختمان بقعه در کنار جاده اصلی ورودی روستا و در میان قبرستان روستا واقع شده است.

  • امام زادگان احمد و محبت (ع)

بنای امامزاده احمد و امامزاده محبت (ع) روستای النی در 5 کیلومتری شمال شرقی مشگین شهر واقع شده است. این بنا یک بنای کاملا مخروبه در قبرستان قدیمی روستاست. قدمت بنا به حدود 300 سال پیش می رسد.

  • امامزاده سید جعفر

امامزاده سید جعفر در انتهای یکی از کوچه های بن بست روستای انار در دل باغ سرسبزی جای دارد. همچنین قبرستان روستا و مزار شهدا نیز در داخل باغ قرار گرفته است. از این امامزاده به عنوان مسجد روستا نیز استفاده می شود.

  • امامزاده سید عمادالدین (ع)

امامزاده سید عمادالدین در محدوده قبرستان مرکزی روستای رحیم بیگ لو در 2 کیلومتری شهر رضی، در پای تپه ای واقع شده است.

  • امامزاده سید سلیمان(ع)

این امامزاده در دهستان قره سو، در بخش مشگین شرقی و در 22 کیلومتری شرق شهرستان مشگین شهر واقع گشته است. مقبره سید سلیمان دارای گنبد و مسجد است. سید سلیمان فرزند بلافصل امام موسی کاظم می باشد. در این مقبره تعدادی ظروف بسیار قدیمی منحصر به فرد و چندین کتاب خطی نفیس نگهداری می شود که می توان به نسخه های دست نویس شاهنامه فردوسی اشاره نمود.

  • امامزاده عبدالله (ع)

زیارتگاه جدیدالاحداث امامزاده عبدالله (ع) شهر کلور در خارج از محدوده شهر در داخل پارک تفریحی قرار گرفته است. این زیارتگاه مابین دو کوه بلند و باغات میوه و در کنار رودخانه شاهرود و چندین چشمه زار طبیعی واقع شده است.

  • امامزاده سید محمد (ع)

زیارتگاه امامزاده سید محمد (ع) در شهر کلور شهرستان خلخال قرار دارد. این زیارتگاه در بالای تپه ای مشرف به شهر واقع شده است و بنای این امامزاده کاملا ساده و آجری است.

  • امامزاده ابوالقاسم (ع)

دهستان شال در 35 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان خلخال واقع است. فضای اطراف این دهستان پر از باغ های میوه و گل می باشد. این امامزاده در محله ای به نام کیسان در بلندی تپه ای، داخل باغ سرسبز و پوشیده از گل و گیاه جای دارد.

  • امامزاده شاه محمود (ع)

امامزاده شاه محمود (ع) در قسمت مرکزی دهستان شال از توابع بخش کلور شهرستان خلخال در بلندی واقع شده است. سقف این بنا از نوع شیروانی و نمای اصلی بنا رو به دهستان است.

  • امامزاده خضر (ع)

امامزاده خضر در محله سنگ بر دهستان شال قرار دارد. این امامزاده در جنوبی ترین قسمت دهستان شال واقع شده است که قسمت جنوبی آن مشرف به یک دره می باشد. بنا به گفته اهالی روستا امامزاده خضر از نوادگان امام موسی کاظم (ع) می باشد.

  • امامزاده عین علی (ع)

روستای گیلوان که در بخش لاهرود شهرستان خلخال واقع شده است از زیباترین و سرسبزترین روستاهای این منطقه به شمار می رود. مزار مقدس امامزاده عین علی (ع) در دل باغات سیب و گردو و گیلاس و در بالای تپه ای در خانقاه گیلوان قرار گرفته است. بنای امامزاده در محوطه قبرستان روستا قرار گرفته و مسجد نیز در کنار امامزاده است.

  • امامزاده سید صفی الدین (ع) و سید شهاب الدین (ع)

امامزاده سید صفی الدین (ع) و سید شهاب الدین (ع) در روستای طهارم دشت واقع در جنوب غربی دهستان شال در جنوب شرقی شهرستان خلخال و بخش لاهرود واقع شده است. این امامزادگان به روایت اهالی محل از نوادگان امام موسی کاظم (ع) می باشند.

  • امامزاده عقیل بن محمد

بنای امامزاده عقیل بن محمد (ع) در روستای کهل از روستاهای بخش شاهرود شهرستان خلخال می باشد. این امامزاده در تپه های مشرف به روستا واقع شده است.

  • امامزاده سید

امامزاده سید در روستای احمد آباد واقع در جنوب شرقی بخش شاهرود در جنوب شرقی شهرستان خلخال قرار دارد. روستای احمد آباد در دل یک دره سرسبز قرار گرفته و رفت و آمد به این روستا بسیار دشوار می باشد. به همین دلیل اهالی این روستا ارتباط زیادی با روستاها و شهرهای اطراف ندارند.

  • امامزاده سید شمس الدین (ع)

امامزاده سید شمس الدین در روستای چمولوگبین در جنوب روستای احمدآباد از روستاهای بخش شاهرود واقع شده است. این روستا با یک راه خاکی صعب العبور از نزدیک ترین آبادی اطراف حدود 50 کیلومتر فاصله دارد که در این جاده رفت آمد با ماشین به سختی ممکن است.

گورستان و دخمه سنگی

  •  دخمه سنگی ویند

در دو کیلومتری شمال غرب روستای ویندکلخوران، یک تپه بلند رسوبی وجود دارد که ضلع جنوبی آن از فرسایش بستر رودخانه بالیخلو، به صورت دیوار مرتفعی در آمده است. در ارتفاع تقریبی ۵۰ متر از بستر رودخانه و بر سینه آن، دخمه سنگی با در ورودی و اتاقک جالب توجهی کنده شده است.

  • گورستان اصلاندوز

در اطراف اصلاندوز مغان، گورستان های قلی بیگلو، اخجی، گدانلو و کرار واقع شده اند که پیشینه تاریخی آن ها به هزاره اول پیش از اسلام مربوط می شود.

  • گورستان کرجان

این گورستان در قسمت غربی دهکده کرجان کلخوران از توابع اردبیل قرار دارد. در این گورستان چندین سنگ گور اسلامی به شکل صندوقی از سنگ خارا دیده می شود که جدول بندی و خط کشی و نقوش ساده اسلیمی توریقی دارند. این گورستان به سده ششم تا هشتم هجری قمری مربوط است.

  • گورستان اُنار

این گورستان در روستای انار و در ۲۴ کیلومتری مشگین شهر واقع شده و سنگ قبرهای متنوعی دارد. روی سنگ گورهای موجود این گورستان نشانه هایی هم چون ستاره شش پر، تصویر چکش ساده و غیره دیده می شود.

·         گورستان شام اسبی

این گورستان در شهر اردبیل واقع شده و یکی از قدیمی گورستان های استان اردبیل است.

قلعه

  • آغجه قلعه

این قلعه در سینه کش کوه سنگی و در حوالی چتین دره و روستای قره قیه مشگین شهر قرار دارد. سفالینه های کشف شده در داخل این قلعه، قدمت آنرا به هزاره اول قبل از میلاد می رساند.

  • قلعه قهقهه

این قلعه در 3 کیلومتری غرب روستای کیچوبه از توابع دهستان یافت بخش ارشق شهرستان مشکین شهر در استان اردبیل واقع شده است. این قلعه تاریخی و باستانی با ارزش در 85 کیلومتری شمال شرقی مشکین شهر بر فراز یک صخره سنگی مرتفع ایجاد گردیده است که نزدیک به 1000 متر از سطح زمین های اطراف ارتفاع دارد. از این قلعه در دوره اسماعیلیان برای مقاصد نظامی استفاده می شده و تعدادی از شاهزادگان و بزرگان صفوی در این محل زندانی بوده اند.

  • قلعه انار

این قلعه در شهرستان مشگین شهر قرار دارد و قدمت آن به هزاره اول قبل از میلاد بر می گردد.

  • قلعه دیو

این قلعه در شرق مشگین شهر قرار دارد و قدمت آن به هزاره اول قبل از میلاد بر می گردد.

  • قلعه ارشق

این قلعه در فاصله 35 کیلومتری شمال غرب مشگین، دهستان دشت واقع شده و قدمت آن به دوره ساسانی و ایلخانی بر می گردد.

  • قلعه اولتان

این قلعه در ۵۰۰ متری روستای اولتان پارس آباد قرار دارد و از آثار دوره اشکانیان است که به واسطه استحکام و موقعیت مناسب تا قرن ۱۲ هجری قمری مورد استفاده قرار می گرفته است.

  • قلعه کهنه

در ارتفاع شرقی دره باغ نوروز مشکین شهر قلعه ای وجود دارد که با شیبی تند به رودخانه «خیاوچای» منتهی می شود و در مقابل آن سنگ نبشته پهلوی ساسانی قرار دارد. احتمال می رود که قلعه کهنه، در محل همان قلعه باستانی ساسانی بنا شده باشد که در کتیبه خطی داخل دره، از قول فارسه هرمزد به آن اشاره شده است.

  • قله سبلان

قله سبلان با ۴۸۱۱ متر ارتفاع دارد و بلندترین نقطه آن در نزدیکی ۴۱ کیلومتری غرب اردبیل واقع شده است. قله سبلان، یکی از زیباترین کوه های ایران است و دریاچه ای نیز برفراز قله دارد.

از دیگر قلعه ها می توان به قلعه هیر در جنوب شرقی اردبیل، قیز قلعه سی در گرمی و دیو قلعه سی در روستای کویج مشگین شهر اشاره نمود.

حمام

  • حمام حاج شیخ

این حمام در کوی عالی قاپوی اردبیل واقع شده است. در ورودی آن ساده ولی دارای هشتی بسیار زیبا با گنبدکروی است. رختکن حمام دارای چهار رواق و ستون های هشت ضلعی دارد که تاق های جناغی مختلف بلند و کوتاه روی آن ها قرار دارد.

  • حمام پیر (حاج رحیم)

این گرمابه در محله سرچشمه اردبیل واقع شده و به جز هشتی و در ورودی، بقیه ساختمان آن تا حدودی شکل قدیمی خود را حفظ کرده است.

  • حمام پیر عبد الملک (میرزاحبیب)

این حمام در محله پیر عبد الملک اردبیل واقع شده است. رخت کن آن به صورت چهار تاقی با گنبد کروی است. بین رختکن و داخل حمام، محوطه کوچک سکوداری وجود دارد که برای حفظ تعادل هوا بین این دو فضا ساخته شده است.

  • حمام پیرزرگر

این حمام در ورودی و راهرویی ساده دارد، اما رختکن آن شکل قدیمی خود را حفظ کرده است. این حمام دارای سکوهای قدیمی، شاه نشین، کف سنگفرش و حوض سنگی هشت ضلعی با چهار بازوی سنگی است که با یک پله کوچک به سکوی رختکن منتهی می شود. داخل حمام به صورت چهار تاقی بلند با آویزهای متعدد و یک گنبد کوچک است. در یکایک دیوارهای این حمام نقاشی های قدیمی دیده می شود.

  • حمام اوچ دکان

این حمام در محله اوچ دکان اردبیل واقع شده است. دهلیز این حمام محوطه شش ضلعی با شش تاقچه است و رختکن آن نیز چهار تاق عریض و کم عمق دارد. سطح دیوارها، آویزها و سطح رختکن با اسلیمی های گل و برگ ساده با اسلیمی توریقی ساده، صحنه های تشریفاتی مربوط به خادم ها، ترنج، گل های شاه عباسی و گلبرگ های ریز با نقاشی های مختلف مزین شده است و که تحسین هر بیننده ای را برمی انگیزد.

  • حمام اوچ دکان

این حمام در محله اوچ دکان اردبیل واقع شده است. دهلیز این حمام محوطه شش ضلعی با شش تاقچه است و رختکن آن نیز چهار تاق عریض و کم عمق دارد. سطح دیوارها، آویزها و سطح رختکن بااسلیمی های گل و برگ ساده با اسلیمی توریقی ساده، صحنه های تشریفاتی مربوط به خادم ها، ترنج، گل های شاه عباسی و گلبرگ های ریز با نقاشی های مختلف مزین شده است و که تحسین هر بیننده ای را برمی انگیزد.

حمام ملاهادی در کوچه ملاهادی اردبیل، حمام صفویه در خیابان نایبی اردبیل، حمام ابراهیم آباد در کوچه ابراهیم آباد، حمام زینال در عالی قاپو (کوچه زینال)، حمام منصوریه در عالی قاپو، حمام یعقوبیه در محله اوچ دکان، حمام وکیل در خیابان امام خمینی، حمام یساول در اونچی میدان، حمام زندان در کوچه زندان، حمام آقانقی و  حمام میرزا ایمان نیز در این استان وجود دارد.

خانه

  • خانه های سنگی ویند

در دل کوهی در ویندکلخوران اردبیل، خانه هایی مرکب از اتاق های گوناگون کنده شده است. در پشته شمالی کوه رسوبی آبادی نیز خانه های بزرگ منظم و متعددی ساخته شده است. برخی از سفال های کشف شده از این خانه ها به دوره اشکانی تعلق دارند.

  • خانه حاج میرزا ابراهیم صادقی

این خانه در کوچه «سرتیپ آباد» در محله «اوچ دکان» اردبیل واقع شده و به علت سبک معماری سنتی و استفاده از هنر مقرنس و مشبک کاری در ارسی ها، دارای ارزش هنری است.

  • خانه حاج یوسف آقا صادقی

این خانه مجلل و باشکوه در کوچه راسته امام اردبیل قرار دارد. این عمارت در زمینی به مساحت ۱۴۵۰ مترمربع و با زیربنایی در حدود ۱۷۵۰ مترمربع ساخته شده است. از این عمارت در حال حاضر استفاده مسکونی نمی شود، ولی بنا از استحکام و سلامت کامل برخوردار است.

  • خانه سیدهاشم ابراهیمی

این خانه در کوچه شهیدگاه اردبیل قرار دارد و در حال حاضر مسکونی است. در متن دیوارهای جانبی این خانه بر کتیبه هایی، اشعار متعدد و آیه قرآن نوشته شده است.

  • خانه وکیل الرعایا

این خانه قدیمی در محله طوی اردبیل قرار دارد. عمارت وکیل الرعایا دارای ارزش تاریخی و هنری است که متاسفانه پس از فوت هاشم خان وکیلی آخرین فرد مقتدر خاندان وکیل الرعایا با خطر انهدام و تخریب روبه رو شده است. این خانه محل تجمع سران مستبد در جریان انقلاب مشروطیت بوده است.

  • سایر خانه های قدیمی

خانه مرحوم حسینقلی صادقی در کوچه رحمانیه در جنب محله طوی، خانه دکتر مناف زاده در کوچه معصوم شاه، خانه مرحوم میر فتاحی در محله تازه میدان، خانه مرحوم حریریان در کوچه پیرشمس الدین، ساختمان مدرسه جعفری اسلامی در کوچه قاجاریه، خانه آقای آصف در کوچه معمار

برج

  • برج قارلوجا

این برج در قشلاق قارلوجا در کناره رود ارس در مسیر راه خمارلو - اصلاندوز واقع شده و از سنگ تراشیده ساخته شده است. این برج منسوب به دوره مغولی و متعلق به سده هشتم هجری است.

  • برج شاطر گنبدی

این برج در روستای صومعه در نزدیکی اردبیل در یک فضای وسیع و گسترده بنا شده است. از کتیبه و پوشش بنا چیزی بر جا نمانده است ولی از شیوه معماری آن چنین بر می آید که احتمالا از بناهای قرن هشتم هجری قمری است.

پل

  • پل ججین (داش کسن)

این پل هفت دهانه بر روی رودخانه بالیخلی چای اردبیل بنا شده و به دوره صفویه مربوط است. پایه های آن سنگی و تاق های آن ضربی جناقی است و با آجر ساخته شده است.

  • پل دوجاق

در جاده قدیم مشگین شهر به اردبیل - گردنه معروف دوجاق - مابین روستای ارباب کندی و گندیشمن در ضلع غربی رودخانه قره سو این پل بر روی رودخانه قره سو بنا شده است. این پل در سال 1317 ه.ش ساخته شده که تاریخ احداث آن بر روی کتیبه ای در نمای آن به چشم می خورد. این پل دارای یک دهانه با قوس شاخ بزی تند با مصالح آجری و نمای سنگی می باشد. این پل دارای تزیینات آجری زیبایی به صورت رومی و ضربی می باشد که علاوه بر حالت تزیین، نقش سازه ای را نیز ایفا می کند.

  • پل ابراهیم آباد

این پل در ابتدای کوچه ابراهیم آباد بر روی رودخانه بالیخلی در شهر اردبیل ساخته شده و متعلق به دوره صفویه است. پل ابراهیم آباد دارای 4 چشمه است که دو دهنه آن در سال های اخیر مورد بازسازی قرار گرفته است.

  • پل فیروزآباد

این پل بر روی رودخانه فیروزآباد، یکی از سرشاخه های فرعی قزل اوزن بنا شده است. این پل دارای یک دهانه با قوس بیضوی شکل می باشد که در هر طرف با چهار طاق دزد با ارتفاع متفاوت پوشش داده شده است. این پل در دوره پهلوی بر روی پایه کار پل قدیمی عصر صفوی احداث گردیده است.

  • پل گیلانده

این پل در مسیر ارتباط جاده اردبیل به آستارا بر روی رودخانه بالیخلی چای بنا شده است. پل گیلانده پلی چهار چشمه با پایه های سنگی و طاق و بدنه آجری می باشد. این پل یادگار دوران صفویه بوده و در سال 1373 ه.ش عملیات مرمتی بر روی آن صورت گرفته است.

  • پل کلخوران

این پل بر روی رودخانه ای که از کلخوران می گذرد واقع شده و دارای سه دهانه با پایه های سنگی و تاق و دیواره آجری است. بنای این پل به دوره صفویه مربوط است.

  • پل نادری

این پل بر روی رودخانه بالیخلی چای بنا شده است. پل نادری، پلی چهار چشمه با پایه ها و نمای سنگی و طاق های آجری می باشد. این پل در دوره پهلوی دوم بر روی پلی به یادگار مانده از دوره صفوی که عامل ارتباطی جاده اردبیل به تبریز می باشد، بنا شده است.

  • پل پردیسان

این پل بر روی رودخانه قزل اوزن بنا شده است. پل پردیسان ارتباط سرشاخه های راه کاروانی اردبیل - زنجان را فراهم می کند. در سال انهدام پل دختر قافلانکوه توسط گروه فرقه دموکرات آذربایجان دهانه وسطی پل منهدم شده است.

  • پل سامیان

این پل در مسیر ارتباطی شهر اردبیل به مغان و قفقاز بر روی رودخانه قره سو واقع گردیده است. پل سامیان پلی شش چشمه و اجرا شده با بدنه آجری پایه طاق سنگی می باشد. این پل یادگار دوره صفویه می باشد که در مسیر ارتباطی شهر اردبیل به مغان و ارمنستان از طریق جاده قدیم مشگین شهر بنا شده است. این پل شامل شش دهانه اجرا شده با سنگ و آجر به صورت قوس های شاخ بزی و موج شکن های سنگی می باشد.

  • پل سیدآباد

این پل در ابتدای کوچه سیدآباد بر روی رودخانه بالیخلی در محله پیرمادر ساخته شده و دارای 5 دهنه با تاق ضربی و آجری است. این پل یادگار دوره صفویه می باشد که مسیر ارتباطی جاده قدیم طالش و خلخال به دروازه ورودی اردبیل را تامین می کند. عملیات مرمتی این پل در سال 1374 (ه.ش) شروع شده است. این پل شامل سه دهانه آجری با قوس های شاخ بزی کند و موج شکن های سنگی می باشد.

  • پل یعقوبیه

این پل متعلق به دوره صفویه است و بر روی رودخانه بالیخلی در ابتدای کوچه یعقوبیه ساخته شده است. پل یعقوبیه دارای پنج چشمه با طاق و نمای آجری و موج شکن های سنگی می باشد. این پل حالت تقارن دارد.

  • پل نیر

این پل که بر روی رودخانه نیر ساخته شده، به دوره صفویه منسوب است و چهار تاق دارد.

  • پل قره سو (زاغان)

این پل بر روی رودخانه بالیخلی چای اردبیل بنا شده است، هفت دهانه دارد و به دوره صفویه منسوب است. پل قره سو در سال ۱۳۳۰ هجری قمری تعمیر و بازسازی شده است.

  • پل آغلاغان نیر

این پل دارای چهار چشمه با پایه های سنگی و طاق های آجری می باشد. اندازه هر چهار دهانه قوس متفاوت است. این پل یادگار دوران صفویه می باشد از سال 1377 ه.ش عملیات مرمتی آن توسط سازمان میراث فرهنگی شروع شده است. این پل شامل چهار دهانه آجری با قوس های مربع (شمشیری) و موج شکن های سنگی می باشد. این پل بر روی رودخانه نیر واقع شده است.

  • پل الماس

این پل بر روی رودخانه بالیخلی در غرب شهر اردبیل و بر سر راه اردبیل به سراب ساخته شده است.

 


موسیقی

موسیقی بومی مردم استان اردبیل از روزگاران كهن تاكنون در حیات "عاشیق"ها تداوم و تكامل یافته است. عاشیق ها هنرمندان خود ساخته ای هستند كه غم ها و شادی ها را با نوای دلنشین «ساز» و ترانه های عامیانه، در مجالس عروسی و قهوه خانه ها ترنم می كنند.

 


صنایع دستی

صنایع دستی استان اردبیل بسیار متنوع است. انواع دستباف های فرش، مسند، شال، ورنی، گلیم، جاجیم، پشتی، قلاب، خورجین و انواع صنایع دستی فلزی، چوبی، مسی، برنجی، نقره كاری، قلمكاری، خاتم كاری و سفال گری و ... از نمونه های صنایع دستی شهرها و روستاها و عشایر استان اردبیل هستند. انواع شیرینی، حلوا و عسل اردبیل نیز معروف است.



روستاهای هدف گردشگری

نام روستا

شهرستان

کزج 

خلخال

برندق 

خلخال

تفرجگاه اندبیل 

خلخال

مویل 

مشگین شهر

برزند 

گرمی

کنزق 

اردبیل

 

برآورد سطح، تولید و عملکرد در هکتار محصولات زراعی استان در سال زراعی 89-1388

                                                                                                                                                        ((واحد: هکتار - تن - کیلوگرم))

 

نام محصول سطح تولید عملکرد
آبی دیم جمع آبی دیم جمع آبی دیم
غلات گندم

81786

288751

370537

336317

488053

824370

4112,2

1690,2

جو

25590

93817

119407

75450

127329

 202779

2948,4

1357,2

شلتوک

322

322

1073 

1073

3330,8

ذرت دانه ای

6324

0

6324

34006

0

34006

5377,3

0
جمع

114022

382568

496590

446845

615382

1062227

- -
حبوبات نخود

207

3133

3340

194

2188

2382

937,8

0

لوبیا

475

176

651

451

170

621

948,9

0

عدس

2876

32981

30250

2006

20419

22425

697,5

-

سایر حبوبات 165  1184 1349 1269 16025 17294 - 698,4
جمع

3723

31867

35590

3920

38802

42722

- 966,5
محصولات صنعتی چغندرقند

1669

0

1669

64413

0

64413

38593,5

745,9

سویا 5937 0 5937 13850 0 13850 2332,8 -
کلزا 11707 2025 13732 25602 1657 27259 2186,9 -
سایر دانه های روغنی

1615

0

1615

748

0

748

-

0

جمع

20928

2025

22953

104613

1657

106270

- 0
سبزیجات سیب زمینی

15696

0

15696

403406

0

403406

25701,2

818,4

پیاز

528

0

528

10876

0

10876

20599,3

-

گوجه فرنگی

438

0

438

12249

0

12249

20599,3

-

سایر سبزیجات

104

0

104

2711

0

2711

-

0
جمع

16766

0

16766

429243

0

429243

- 0
محصولات جالیزی هندوانه

0

77

77

0

262

262

0

0

خیار

53

0

53

970

0

970

18297,8

-

جمع

53

77

130

970

262

1232

-

-

نباتات علوفه ای یونجه

18816

3381

22197

124929

12603

137532

6639,5

3727,5

سایر نباتات علوفه ای

7732

1772

9504

60730

2898

63628

-

-

جمع

26548

5153

31701

185659

15501

201160

- -
سایر محصولات

4171

873

5044

6311

754

7065

- -
جمع کل

186211

422563

608774

1177560

672358

1849918

- -

 

 منابع:

  1.  لوح فشرده اطلس ایران نما - موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی نمایه
  2.  آمارنامه کشاورزی در سال زراعی 89-1388 - دفتر آمار و فناوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی
  3. دانشنامه آزاد ویکی پدیا
  4. سایت جامع گردشگری ایران
  5. پایگاه خبری روستانیوز
  6. مرکز آمار ایران
  7. پورتال وزارت کشور
آخرین اخبار روستایی استان

roostanews.com
  • ۳۶ میلیارد تومان تسهیلات به طرح‌های اشتغال روستایی اردبیل پرداخت می‌شود ()
  • روستای آلوارس پایلوت صنایع دستی شهرستان سرعین شد ()
  • ارائه آموزش‌های نوین به دانش‌آموزان روستایی در استان اردبیل ()
  • ورنی‌بافی در روستاهای اردبیل رایگان آموزش داده می‌شود ()
  • بی آبی در روستائی که با رودخانه پرآب قزل‌اوزن همجوار است/ مردم روستای کزج خلخال در انتظار تامین زیرساخت‌ها ()
  • توسعه اقامتگاه های بومگردی ظرفیتی برای ایجاد اشتغال در روستاها است ()
  • سرمایه گذاری در روستاها با هدف توسعه گردشگری و تولید صنایع دستی ()
  • بهره مندی 440 هزار جمعیت روستایی اردبیل از خدمات خانه های بهداشت ()
  • مهاجرت از روستاها با حمایت جهاد کشاورزی از تولیدکنندگان کاهش یافت ()
  • 44 روستای خلخال متولی آب ندارد ()
  • هزینه 300 میلیون تومان برای رفع محرومیتهای روستایی در گرمی ()
  • اختصاص یک میلیاردو 500 میلیون دلار برای ایجاد مشاغل روستایی ()
  • بهره‌برداری از پایاب سد خداآفرین زمینه اسکان ۱۰ هزار خانوار عشایر را فراهم می‌کند ()
  • خسارت یکهزار و 300 میلیارد ریالی خشکسالی به عشایر استان اردبیل ()
  • برگزاری یادوراه شهدا به مناسبت سالروز شهادت امام جعفر صادق(ع) ()
  • مصرف آب آلوده سلامتی اهالی روستای خوجین خلخال را تهدید می کند ()
  • ویزیت رایگان بیماران در روستاهای سنی نشین عنبران و هشتجین ()