صفحه اصلی >  امکانات و خدمات  > با استان ها > استان گیلان > گیلان را بیشتر بشناسیم 
جمعه ٠٣ اسفند ١٣٩٧

استان گیلان از استان های ایران، به مرکزیت شهر رشت است که شامل بخش های شمال غربی رشته کوه البرز و بخش غربی کرانه های جنوبی دریای خزر می باشد. طبیعت گیلان سرسبز و پوشیده از جنگل و دارای آب و هوای معتدل و مرطوب است. این استان از 16 شهرستان، 43 بخش، 52 شهر و 109 دهستان تشکیل شده است. بنابر سرشماری سال 1395، جمعیت استان 2530696 نفر بوده است.


 

شهرستان های استان گیلان

ردیف شهرستان

توضیحات

(بر اساس تقسیمات کشوری سال 1395)

تعداد بخش تعداد شهر تعداد دهستان

1

 آستارا

شهرستان آستارا با مساحت 430 کیلومترمربع از شهرستان های ساحلی استان گیلان در شمال ایران است. مرکز این شهرستان، شهر آستارا است. آستارا از شرق به دریای خزر، از شمال به آستارای جمهوری آذربایجان، از غرب به شهرستان اردبیل و از جنوب به منطقه تالش نشین گرگان محدود است. اکثریت مردم این شهرستان به زبان های ترکی آذربایجانی صحبت می کنند و این زبان در آن رواج بیشتری دارد، فارسی به عنوان زبان رسمی نیز از آن استفاده می شود و تالشی در برخی از مناطق روستایی رواج دارد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 86757 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 91257 نفر اعلام شده است.

بخش ها: لوندویل- مرکزی آستارا

شهرها: آستارا- لوندویل

دهستان ها: لوندویل- چلوند- حیران- ویرمونی

2 2 4

2

آستانه اشرفیه

شهرستان آستانه اشرفیه با وسعت 423 کیلومتر مربع در شرق گیلان واقع شده است. مرکز این شهرستان آستانه اشرفیه است. این شهرستان از سمت شمال به دریای خزر، از شرق و جنوب به شهرستان لاهیجان و از غرب به کوچصفهان و لشت نشا محدود است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 105526 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 108130 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی آستانه اشرفیه- کیاشهر

شهرها: آستانه اشرفیه- کیاشهر

دهستان ها: چهارده- دهشال- دهگاه- کیاشهر- کیسم- گورکا

2 2 6

3

املش

شهرستان املش با مساحت 407 کیلومترمربع از شهرستان های شمالی، واقع در استان گیلان است. مرکز آن شهر املش است. این شهرستان از سمت شمال و شرق با شهرستان رودسر، از سمت جنوب با شهرستان سیاهکل و از سمت شمال غرب و غرب با شهرستان لنگرود همسایه است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 44261 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 43225 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی املش- رانکوه

شهرها: املش- رانکوه

دهستان ها: املش جنوبی- املش شمالی- سمام- شبخوس لات- کجید

2 2 5

4

بندرانزلی

شهرستان انزلی با مساحت 299 کیلومترمربع از شهرستان های استان گیلان در شمال ایران است. بندر انزلی مرکز این شهرستان است که در 40 کیلومتری شمال رشت قرار گرفته است. شهرستان انزلی از شمال به دریای خزر از جنوب به شهرستان صومعه سرا از شرق به شهرستان رشت و از غرب به شهرستان رضوانشهر متصل می باشد. این شهرستان دارای آب و هوای معتدل مرطوب ساحلی بوده که در فصول مختلف سال شرایط آب و هوای مطلوبی را دارا می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 138004 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 139016 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی بندرانزلی

شهرها: بندرانزلی

دهستان ها: چهارفریضه- لیچارکی حسن رود

1 1 2

5

رشت

شهرستان رشت به مرکزیت کلانشهر رشت یکی از شهرستان های استان گیلان است. این شهرستان با مساحت 1215 کیلومترمربع از شمال به دریای خزر و شهرستان بندرانزلی، از جنوب به شهرستان های رودبار و شفت، از شرق به شهرستان آستانه اشرفیه و از غرب به شهرستان شفت محدود می شود. مردم آن آریایی نژاد و به زبان فارسی و گویش گیلکی سخن می گویند و در منابع تاریخی آمده است که این شهر به احتمال قوی، قبل از اسلام، در زمان ساسانیان وجود داشته است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 918445 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 956971 نفر اعلام شده است.

بخش ها: سنگر- کوچصفهان- مرکزی رشت- لشت نشاء- خمام- خشکبیجار

شهرها: خشکبیجار- خمام- رشت- سنگر- کوچصفهان- لشت نشاء- لولمان

دهستان ها: اسلام آباد- بلسبنه- پسیخان- پیربازار- جیرهنده لشت نشاء- چاپارخانه- چوکام- حاجی بکنده خشکبیجار- حومه- سراوان- سنگر- علی آباد زیباکنار- کته سرخمام- کنار سر- گفشه لشت نشاء- لاکان- لولمان-  نوشر خشکبیجار

6 7 18

6

رضوانشهر

شهرستان رضوانشهر با مساحت 748 کیلومترمربع در شمال غربی گیلان، بین سواحل دریای خزر و رشته کوه های تالش قرار دارد که از دو بخش جلگه ای و کوهستانی تشکیل گردیده است. رضوانشهر بین شهرستان های تالش، بندرانزلی، صومعه سرا، ماسال و خلخال واقع شده است. این شهرستان از شمال به دریای خزر و شهرستان تالش، از غرب به شهرستان خلخال، از جنوب به شهرستان های صومعه سرا و ماسال و از شرق با شهرستان بندر انزلی مرز مشترک دارد. زبان های رایج در این شهرستان شامل زبان تالشی و گیلکی است که زبان تالشی در منطقه کوهستانی تکلم می شود و زبان منطقه جلگه، گیلکی می باشد. این شهرستان از موقعیت جغرافیایی ممتازی برخوردار می باشد بدین معنا که گلوگاه ارتباطی بخش های مرکزی، غربی و شمالی استان محسوب شده و در مدخل شاهراه ارتباطی گیلان به استان اردبیل و کشورهای قفقاز و روسیه قرار گرفته است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 66909 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 69865 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی رضوانشهر- پره سر

شهرها: پره سر- رضوانشهر

دهستان ها: خوشابر- دیناچال- گیل دولاب- ییلاقی ارده

2 2 4

7

رودبار

شهرستان رودبار با مساحت 2517 کیلومترمربع از شهرستان های جنوبی استان گیلان است. مرکز این شهرستان شهر رودبار است. شهرستان رودبار در جنوب استان گیلان واقع و از شمال به شهرستان های رشت و لاهیجان، از جنوب به استان قزوین، از شرق به شهرستان رودسر و از غرب به شهرستان فومن و استان زنجان محدود است. رودبار به نام های مختلفی از جمله «خشکه رودبار»، «رودبار محمد زمان خانی»، «رودبار زیتون» و «پیلده رودبار» معروف بوده است. گویش رودباری، گویش رایج در این شهرستان است. رودباری گویشی از زبان تاتی کوهستان البرز است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 100943 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 94720 نفر اعلام شده است.

بخش ها: رحمت آبادوبلوکات- عمارلو- خورگام- مرکزی رودبار

شهرها: بره سر- توتکابن- جیرنده- رستم آباد- رودبار- لوشان- منجیل

دهستان ها: بلوکات- جیرنده- خورگام- دشتویل- دلفک- رحمت آباد- رستم آبادجنوبی- رستم آبادشمالی- کلشتر- کلیشم

4 7 10

8

رودسر

شهرستان رودسر با مرکزیت شهر رودسر، با مساحت 1354 کیلومترمربع از شهرستان های استان گیلان است. این شهرستان به عنوان شرقی ترین شهرستان استان می باشد. رودسر، از شمال به دریاچه خزر، از جنوب به رشته کوه های البرز، از شرق به رامسر و شهسوار، از توابع استان مازندران و از غرب به املش و لنگرود منتهی می شود. قومیت مردم رودسر، گیلک است که به زبان های فارسی و گیلکی با لهجه بیه پیش (شرق گیلان) تکلم می کنند. مذهب مردم رودسر، شیعه علوی است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 144366 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 147399 نفر اعلام شده است.

بخش ها: رحیم آباد- چابکسر- کلاچای- مرکزی رودسر

شهرها: چابکسر- رحیم آباد- رودسر- کلاچای- واجارگاه

دهستان ها: اشکورسفلی- اشکورعلیا و سیارستاق ییلاقی- اوشیان- بی بالان- چینی جان- رحیم آباد- رضامحله- سیاهکلرود- شوئیل- ماچیان

4 5 10

9

سیاهکل

شهرستان سیاهکل با مساحت 972 کیلومترمربع از شهرستان های استان گیلان در شمال است. مرکز آن شهر سیاهکل است. شهرستان سیاهکل از شمال به شهرستان های لاهیجان و آستانه و از شرق به شهرستان های لنگرود و رودسر و املش و از جنوب به شهرستان رودبار و از غرب به شهرستان رشت محدود است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 47096 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 46975 نفر اعلام شده است.

بخش ها: دیلمان- مرکزی سیاهکل

شهرها: دیلمان- سیاهکل

دهستان ها: پیرکوه- توتکی- خرارود- دیلمان- مالفجان

2 2 5

10

شفت

شهرستان شفت با مساحت 599 کیلومترمربع از شهرستان های استان گیلان در شمال است. مرکز آن شهر شفت است. شهرستان شفت در غرب گیلان واقع شده است که از شمال به شهرستان های رشت و صومعه سرا، از جنوب به رودبار و استان زنجان، از شرق به شهرستان رشت و از غرب به شهرستان فومن محدود می شود. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 58543 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 54226 نفر اعلام شده است.

بخش ها: احمدسرگوراب- مرکزی شفت

شهرها: احمدسرگوراب- شفت

دهستان ها: احمدسرگوراب- جیرده- چوبر- ملاسرا

2 2 4

11

صومعه سرا

شهرستان زیبای صومعه سرا یکی از شهرهای غرب استان گیلان یا به تلفظ بومی و محلی خود «سوما سرا» می باشد. این شهرستان با مساحت 588 کیلومترمربع در 25 کیلومتری غرب شهرستان رشت و 6 کیلومتری شمال غربی شهر فومن قرار دارد. شهرستان صومعه سرا که در غرب گیلان واقع شده است از شمال به شهرستان های بندر انزلی و رضوانشهر، از جنوب به شهرستان فومن، از شرق به شهرستان رشت و از غرب به شهرستان های رضوانشهر و فومن محدود می شود. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 127757 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 125074 نفر اعلام شده است.

بخش ها: تولم- مرکزی صومعه سرا- میرزاکوچک جنگلی

شهرها: صومعه سرا- گوراب زرمیخ- مرجقل

دهستان ها: تولم- ضیابر- طاهرگوراب- کسما- گوراب زرمیخ- مرکیه- هندوخاله

3 3 7

12

طوالش

شهرستان طوالش با مساحت 2160 کیلومترمربع از شهرستان های استان گیلان در شمال ایران است. زبان مردم طوالش، طوالشی است و از زمان های دور به این زبان تکلم می کنند. زبان طوالشی بیشتر از زبان فارسی به زبان پهلوی قدیم (زبان ایرانیان باستان) نزدیک است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 189933 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 200649 نفر اعلام شده است.

بخش ها: اسالم- حویق- کرگانرود- مرکزی طوالش

شهرها: اسالم- چوبر- حویق- لیسار- هشتپر (تالش)

دهستان ها: اسالم- چوبر- حویق- خاله سرا- خرجگیل- خطبه سرا- ساحلی جوکندان- طولارود- کوهستانی تالش- لیسار

4 5 10

13

فومن

شهرستان فومن با مساحت 1002 کیلومترمربع از شهرستان های استان گیلان در شمال است. مرکز آن شهر فومن است. این شهرستان از شمال به شهرستان های صومعه سرا و تالش، از جنوب به استان زنجان، از شرق به شهرستان رشت و از غرب به استان اردبیل محدود می شود. شهرستان فومن از لحاظ موقعیت ژئومرفولوژی سه ناحیه عمده جغرافیایی جلگه ای، کوهپایه ای و کوهستانی است. آب و هوای مناسب، جنگل ها و کوه های پوشیده از درختان و چشمه های متعدد و بقاع متبرکه و امکان تاریخی فرهنگی (ماسوله و قلعه رودخان) فومن را به یکی از قطب های گردشگری گیلان و حتی کشور تبدیل کرده است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 93737 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 92310 نفر اعلام شده است.

بخش ها: سردارجنگل- مرکزی فومن

شهرها: فومن- ماسوله- ماکلوان

دهستان ها: آلیان- رودپیش- سردارجنگل- گشت- گوراب پس- لولمان

2 3 6

14

لاهیجان

شهرستان لاهیجان با مساحت 407 کیلومترمربع یکی از شهرستان های استان گیلان در شمال ایران است. مرکز این شهرستان شهر لاهیجان است. این شهرستان از شمال به دریای خزر، از جنوب به شهرستان سیاهکل، از شرق و جنوب شرقی به شهرستان لنگرود و از غرب به شهرستان آستانه اشرفیه محدود می شود و یکی از شهرستان های شرقی استان گیلان است.  شهر لاهیجان در اصل لاه ـ جان بوده است که لاه به معنی ابریشم و جان پسوند مکان است و در نتیجه لاهیجان به معنی شهر ابریشم می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 168829 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 167544 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی لاهیجان- رودبنه

شهرها: رودبنه- لاهیجان

دهستان ها: آهندان- بازکیاگوراب- رودبنه- شیرجوپشت - لفمجان- لیالستان- لیل

2 2 7

15

لنگرود

شهرستان لنگرود یکی از شهرستان های استان گیلان است که در غرب به شهرستان لاهیجان و در شرق به شهرستان رودسر منتهی می شود. شهر لنگرود مرکز این شهرستان است. شهرستان لنگرود با وسعتی حدود 458 کیلومترمربع در ناحیه شرق گیلان قرار گرفته است. لنگرود از شمال به دریای خزر، از جنوب و غرب به لاهیجان و از شرق به رودسر منتهی می گردد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 137272 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 140686 نفر اعلام شده است.

بخش ها: اطاقور- مرکزی لنگرود- کومله

شهرها: اطاقور- چاف و چمخاله- شلمان- کومله- لنگرود

دهستان ها: اطاقور- چاف- دریاسر- دیوشل- گل سفید- لات لیل- مریدان

3 5 7

16

ماسال

شهرستان ماسال با مساحت 465 کیلومترمربع از شهرستان های استان گیلان در شمال ایران است. مرکز آن شهر ماسال است. شهرستان ماسال در شمال غربی استان گیلان واقع شده و از شمال به شهرستان رضوانشهر، از جنوب و مشرق به شهرستان صومعه سرا، و از مغرب به استان اردبیل محدود است. این شهرستان دارای محدوده های کوهپایه ای، جنگلی و مرتعی باشد. آب و هوای آن در ناحیه ای جلگه ای، مرطوب و در ناحیه کوهستانی، نیمه مرطوب کوهستانی است. نام ماسال از «مازال» یا«مزال» به معنی کوه یا کوه وار گرفته شده، مردم ماسال تالشی اند و به زبان تالشی تکلم می کنند. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 52496 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 52649 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی ماسال- شاندرمن

شهرها: بازارجمعه- ماسال

دهستان ها: حومه- شاندرمن- شیخ نشین- ماسال

2 2 4


تاریخ و فرهنگ

تاریخ گیلان تا شش قرن پیش از میلاد، یعنی تا زمانی که تاریخ نگاران یونان، گوشه هایی از تاریخ ایران را روشن کرده اند، تاریک و مبهم است و تنها با تکیه بر پاره ای کاوش های باستان شناختی می توان گوشه هایی از آن را روشن کرد. آثار به دست آمده از سرزمین های سواحل جنوب دریای خزر به دوره پیش از آخرین یخ بندان (بین ۵۰ تا ۱۵۰ هزار سال پیش) تعلق دارند. پیشینه تمدن گیلان به چند هزار سال پیش از میلاد مسیح می رسد. در آن دوره «کاسی» ها برای دستیابی به زمین های بهتر به نواحی دیگر مهاجرت کردند. در همین زمان، گروهی از قوم های مهاجر من جمله آریایی ها به علت تغییر آب و هوا و افزایش سرمای قطبی به این منطقه کوچ کردند و از آمیزش مهاجران و ساکنان بومی منطقه، چندین قوم جدید تشکیل شد که در این میان دو قوم «گیل» و «دیلم» اکثریت داشته اند. در سده ششم پیش از میلاد، گیلانیان با کوروش هخامنشی متفق شدند و دولت ماد را سرنگون کردند. زمانی که سلسله هخامنشی سرنگون شد، کشور به تصرف اسکندر و سپس سلوکی ها درآمد. در زمان سلوکیان، فرمانروایان محلی گیلان، با استقلال کامل حکومت می کردند. در زمان ساسانیان، گیلان تا اندازه ای استقلال خود را از دست داد. در زمان خلفای عباسی، علویان در کوهستان های دیلم زندگی می کردند و می کوشیدند دست خلفای عباسی را از دیگر نقاط ایران کوتاه کنند. چنین بود که بنای اتحاد دیلمیان و علویان پی ریزی شد. در حدود سال ۲۹۰ هجری قمری، مردم گیلان و دیلم به مذهب شیعه روی آوردند. از همین دوره در تاریخ ایران سلسله هایی با منشاء گیلانی و دیلمی پدید آمدند. یکی از مهمترین این سلسله ها «آل بویه» بود. در قرن هشتم هجری «اولجایتو» مغول موفق شد به طور موقت بر این سرزمین پیروز شود. گیلانیان در روی کار آمدن خاندان صفوی نقش مهمی ایفا کردند ولی در زمان سلطنت شاه عباس اول، گیلان استقلال خود را از دست داد. در سال ۱۰۷۱ هجری قمری شماری از قزاقان روس به قصد غارت به گیلان هجوم برده و دست به چپاول زدند. نادر شاه به علت علاقه زیاد به افزایش قدرت نیروی دریایی، گیلان را مورد توجه جدی قرار داد. گیلک ها در پیروزی انقلاب مشروطه نیز سهمی عمده داشتند و آنان در سال ۱۲۸۷ ه.ق پس از دو روز پیکار علیه قزاقان محمد علیشاه، تهران را فتح کردند. نقش مردم گیلان در نهضت مشروطه و جنبش میرزا کوچک خان جنگلی از نمونه های درخشان تاریخ این خطه است. استان گیلان از نظر فرهنگی نیز یکی از مناطق ویژه ایران است که مجموعه ای از سنن دیرین و باستانی را پدید آورده است. زبان مردم گیلان نیز تحت تاثیر تنوع قومی، گویش های گوناگون دارد که مهم ترین آن ها گیلکی، تالشی و دیلمی است.


جاذبه های طبیعی و  تفریحی

رشته کوه

  • رشته کوه های شرقی

این ناحیه شامل چندین چین خوردگی موازی نامتقارن با جهت غربی - شرقی است که از دره سفید رود به سوی مشرق تا کوه های استان مازندران ادامه دارد و ناهمواری های ناحیه های دیلمان، لاهیجان، عمارلو و خزران را در بر می گیرد. از قله های مهم آن می توان به "در فک کوه" با ارتفاع ۳۵۰۰ متر و خشتچال با ارتفاع ۳۶۰۰ متر در شهرستان تالش اشاره نمود.

  • رشته کوه های غربی

رشته کوه های غربی گیلان که بلندی های تالش، ماسوله و پشتکوه را در بر می گیرد، از دره رود آستارا تا تنگ منجیل گسترده است. دامنه های شرقی این کوه ها که با شیبی تند به دریای مازندران و جلگه گیلان مشرف اند، از جنگل پوشیده شده اند. این رشته کوه، مانند سدی میان آذربایجان و دریای مازندران قرارگرفته و مانع عبور بخار آب به ناحیه آذربایجان می شود. از قله های مهم این ناحیه، قله "بکروداغ" یا "بغروداغ" و "ماسوله داغ" با بیش از ۳۰۰۰ متر ارتفاع می توان اشاره کرد. در زمستان شدت سرما و بارش برف این نواحی به حدی است که حتی گرمای تابستان نیز قادر به ذوب همه برف های آن نیست. تراکم برف ها در دراز مدت، یخچال هایی آکنده از یخ و برف تشکیل داده اند که بزرگترین آن ها، در قله های "بغرو داغ" در حوزه های گرگان رود و دریاچه نئور شکل گرفته اند. یخچال شرقی، یکی ازبزرگترین یخچال های کوهستانی تالش است که چشم اندازهای دیدنی دارد.

رود

  • رود دیناچال

این رود از محلی به نام «شیرگلی» سرچشمه می گیرد. در طول مسیر، شاخه های فرعی کوچکی به آن می پیوندند. شیب کوهستانی این رود ملایم است و مسیر آن پس از یک خم بزرگ، به سوی جنوب سرازیر شده و وارد ناحیه جلگه ای می شود و به صورت چند شاخه به دریا می ریزد.

  • گرگان رود

گرگان رود بزرگترین رودخانه ناحیه غربی یا منطقه تالش است. شاخه شمالی این رودخانه از ارتفاعات ۲۰۰۰ متری و شاخه میانی از ارتفاعات ۳۰۰۰ متری سرازیر می شوند. در ارتفاع حدود ۳۵۰ متری، این دو شاخه فرعی به هم می پیوندند. شیب عمومی حوزه آبخیز این رود، ملایم است. این رود از شهر «هشت پر» می گذرد و در این ناحیه، پلی روی آن قرار دارد. بستر رود در محدوده شهر گسترده شده و کناره جنوبی آن ساحل سازی شده است.

  • لنگرود رودخان

این رود از ارتفاعات جنوب لاهیجان، در حوالی آهندان سرچشمه می گیرد. دو شاخه آن، پس ازطی حدود ۷ کیلومتر، از سرچشمه به یکدیگر می رسند و از این نقطه، رودخانه در یک مسیر کمانی شکل به سوی غرب جریان می یابد. این رود با پیمودن یک پیچ بسیار بزرگ به نام «زالی بر رودخان»، با پیچ و خم های دیگری جاده آستانه - لاهیجان را در غرب شهر طی می کند و پس از قطع جاده شمالی شهر لاهیجان با نام لنگرود رودخان در امتداد جنوب غربی - شمال شرقی جریان می یابد. لنگرود رودخان در شمال لنگرود، در "رادار محله" وارد "شلمان رود" می شود و سرانجام به دریا می ریزد.

  • پل رود

این رود بزرگترین رود شرق گیلان است که وسعت حوزه آبخیز آن در «درازلات» به ۱۷۲۵ کیلومتر مربع می رسد. «چاک رود» یکی از شاخه های بزرگ آن است که در غرب تا ناحیه "کلیشم" و "موسی کلایه" در مقابل رستم آباد در مسیر سفیدرود ادامه دارد. شاخه دیگر آن "گل رود" است که از "اشکورات" سرچشمه می گیرد.

  • سفید رود

حوزه آبخیز سفید رود با وسعتی در حدود ۴۰۰,۵۹ کیلومتر مربع از استان های کردستان و آذربایجان سرچشمه می گیرد، از استان زنجان می گذرد و در استان گیلان به دریای مازندران می ریزد. دره سفیدرود همچون دالانی است که بخشی از کناره جنوبی دریای مازندران، یعنی گیلان را که منطقه ای مرطوب و پر فشار است، از طریق دره قزل اوزن و شاهرود و یوزباشی چای به منطقه کم رطوبت و کم فشار فلات ایران پیوند می دهد، به این معنی که گستره های خشک از طریق دره مذکور به داخل گیلان کشیده می شود و تا حدود رستم آباد و امام زاده هاشم ادامه می یابد. از منجیل تا آستارا، از ارتفاعات مشرف به دره و بستر سفیدرود، تعدادی رودخانه و جویبار به سفیدرود می ریزند.

  • شفارود

شفارود دومین رودخانه پرآب تالش است. در طول مسیر، شاخه های نسبتا مهم فرعی به شاخه اصلی رود می پیوندند. شفارود در مسیر خود جویبارهای متعدد و کوچک را از دو سو در آغوش می گیرد و با شیبی تند در ناحیه «پونل» وارد جلگه می شود.

  • شلمان رود

این رود تا پل شلمان و در محور جاده رودسر - لاهیجان نسبتا پرآب است. این رود دو شاخه مهم به نام "تاق ور" از طرف غرب و "شلمان رود" از طرف شرق دارد. در حدود ۳ کیلومتر پایین تر از شلمان، در یک خم بزرگ به طول ۵/۲ کیلومتر، "کیارود" به آن می پیوندد و سپس رودخانه با چند پیچ و خم بزرگ و کوچک، باپیمودن مسیری به دریای خزر سرازیر می گردد.

  • رود زیکیلی

یکی از رودهای مهم حوزه گیلان «زیکیلی» است که از پای قله «درفک» سرچشمه می گیرد و به سفیدرود می پیوندد. طول بزرگترین شاخه آن ۳۱ کیلومتر است. شاخه جنوبی این رود در یک دره سنگی عمیق جریان دارد. ارتفاعات پایین و متوسط این حوزه از جنگل پوشیده است و ارتفاع بالای شاخه شمالی آن به مراتع سبز و خرم درفک می رسد.

رودخانه ها

خطبه سرا، چلوند، خویق، چوبر، ناورود، مرغک، خالکایی، ماسوله رودخان، شاخزر، پیربازار، تونکابن، سیاه رود، فیره رود (فیرارود)، دیسام، سموش، بی بالان و مرسارود، خشک رود، گزاف رود و آستارا چای از رودخانه های استان می باشند.

تالاب

  • تالاب امیرکلایه (شیخ علی کل)

تالاب امیرکلایه که در گذشته آن را «شاله کل» هم می نامیدند، در فاصله ۲۸ کیلومتری شمال غربی لنگرود واقع شده است. حداکثر طول این تالاب ۸/۱ کیلومتر است. مساحت تالاب در حدود ۱۱۰۰ هکتار است. حداکثر عمق تالاب در شمال ۷۵/۲ متر است. تالاب امیرکلایه از نظر گونه های گیاهی بسیار غنی است و گیاهان بسیاری در آن روییده اند. گیاهان تالاب امیرکلایه در فصل بهار و تابستان سرسبزی بسیاری به این تالاب می بخشند. این اکوسیستم کوچک، تا کنون سلامت و زیبایی خاص خود را حفظ کرده است.

دریای مازندران (خزر)

دریای مازندران با وسعتی در حدود ۴۳۸۰۰۰ کیلومتر مربع، بزرگترین دریاچه جهان است. این دریا درمیان ایران و کشورهای روسیه، ترکمنستان، قزاقستان و آذربایجان گسترده شده است. کناره های جنوبی آن از "خلیج مختوم قلی تا آستارا" به خط ساحلی ایران مربوط است. کهن ترین نام این دریاچه، "هیرکانی" است و در نقشه ها و کتب خارجی، دریای "کاسپین" نیز نامیده شده است. کناره های این دریا عموما شن زار، پست و صاف است. میانگین عمق آن در نواحی شمالی ۶ متر، در نواحی جنوبی و جنوب غربی حداکثر ۱۰۰۰متر است. یکی از بریدگی مهم این بخش از دریای مازندران، مرداب انزلی در جنوب غربی آن است. شبه جزیره میانکاله خلیج گرگان را از دریای مازندران جدا می کند. مرداب انزلی را نیز، شبه جزیره غازیان از دریای مازندران جدا کرده است. زیبایی بی نظیر گیلان به شرایط زیستی و حفظ این دریا بستگی دارد. دریای مازندران مشتمل بر سه بخش اساسی شمالی، مرکزی و جنوبی است. همچنین دریای مازندران بیش از۶۳۸۰ کیلومتر ساحل دارد که از این مقدار، در حدود ۹۹۲ کیلومتر آن از آستارا تا مصب رود اترک به ایران تعلق دارد. چشم انداز شمالی کناره های آن را دریای نیلگون و تا حدودی آرام مازندران تشکیل می دهد و قسمت جنوبی آن را، جنگل های انبوه دامنه های البرز پوشانده است. پیرامون کناره های دریای مازندران را باغ های مرکبات، شالیزارها و کشت زارهای سرسبز پوشانده و جلوه هایی شگفت انگیز را پدید آورده است. کناره های دریایی گیلان را از نظر کاربردهای گردشگری می توان به دو بخش فعال و نیمه فعال تقسیم کرد. بخشی از کناره های شرقی و مرکزی گیلان به دلیل نزدیکی به کانون های جذب گردشگران فعال و پر تحرک و بخش دیگر که شامل کناره های تالش و آستارا، کناره ها یا ساحل های نیمه فعال هستند. این کناره ها از نظر زیبایی چشم اندازهای طبیعی، برخورداری از کناره های ماسه ای، همجواری دریا با جنگل و چمنزارها، پاکی و شفافیت آب و نیز به دلیل دوری از تاسیسات شهری و صنعتی، کیفیت بهتری نسبت به دیگر کناره ها دارند.

جنگل ها و محورهای تفریحی

چشم اندازهای جنگلی گیلان بسیار نادر و زیباست. جذابیت جنگل های گیلان در تنوع گونه های جنگلی آن هاست. ویژگی دیگر جنگل های گیلان، سرسبزی آن است که همچون فرشی از چمن گسترده شده است. جنگل های گیلان، امکانات شایان توجهی را از نظر تغذیه حیات وحش فراهم ساخته است. در حال حاضر، مهم ترین منطقه های جنگلی گیلان در ناحیه های کوهپایه ای و کوهستانی قرار دارند. رودها و چشمه های فراوانی در دره ها و دامنه های جنگل های گیلان وجود دارند که زیبایی آن را دو چندان کرده اند. توسعه راه های ارتباطی از میان دره هایی که کوه و جنگل را به هم پیوند می دهند، امکان برقراری گشت های گردشگری برای عبور از دل جنگل ها و دستیابی به کوه و دریا را آسان کرده است. استان گیلان با برخورداری از جنگل های انبوه و یکپارچه در کوهستان ها و مرتع های سرسبز و غنی در بلندی ها و ییلاق های فراوان، منطقه ای خوش آب و هوا و بسیار مفرح در کشور محسوب می شود. سرسبزی و زیبایی چشم اندازها و محیط طبیعی آن در بخش ییلاقی نسبت به جلگه، این استان را به یکی از مناطق گردشگری کشور تبدیل کرده است. محورهای زیر به عنوان مسیرهای خوش آب و هوای قابل دسترسی برای گردشگران معرفی می شوند: محور ماسوله و منطقه های ییلاقی آن، محور و منطقه های ییلاقی دیلمان، محور و منطقه های ییلاقی رحیم آباد - گرمابدشت و کوجید، محور و منطقه های ییلاقی رستم آباد و سلانسر، محور و منطقه های ییلاقی اسالم به خلخال، محور و منطقه های ییلاقی امام زاده ابراهیم و امام زاده اسحاق (ع)، محور و منطقه ییلاقی قلعه رودخان، محور دره گوهررود و مسیر دره اشکور.

 مناطق حفاظت شده حیات وحش

 استان گیلان به لحاظ خصوصیات زیست محیطی، یکی از زیباترین مناطق سرزمین ایران است که گونه های نادری از گیاهان و حیات وحش را در خود جای داده است. فراوانی آبگیرها، شکوه تالاب انزلی و امیر کلایه و مطلوب بودن شرایط آب و هوایی، هر ساله میلیون ها پرنده مهاجر را به استان گیلان جلب می کند. این پرندگان عبارتند از: آبچلیک، اردک، حواصیل، باکلان، پرندگان شکاری، بلدرچین، پرستوهای دریایی، کبک، کشیم، بلبل،سینه سرخ، خروس کولی، گنجشک و... دریای مازندران، گونه های متنوعی از آبزیان را در بر دارد. که از نظر صید اقتصادی و تامین معیشت خانواده ها و حتی به صورت تفریحی و ورزشی، نقش قابل توجهی دارد. مهم ترین این ماهی ها عبارتند از: ماهی سفید، کپور، سوف، سیاه کولی، شاکولی، اردک ماهی، قزل آلای خال قرمز سردابی، ماهیان پرورشی رها شده، ازون برون و فیل ماهی. گونه های مهم دیگر جانوری استان عبارتند از: موش، گراز، گربه جنگلی، خرگوش، لاک پشت ها، مارها،قورباغه، غوک، گوشتخواران، خفاش ها و... مناطق حفاظت شده استان گیلان عبارتند از: منطقه حفاظت شده سلکه (با ۳۳۶ هکتار) در صومعه سرا، منطقه حفاظت شده ناواسالم (با ۶۰۰۰ هکتار) در تالش، منطقه حفاظت شده تالاب استیل (با ۱۴۰ هکتار) در آستارا، منطقه حفاظت شده آلالان (با ۸۰ هکتار) در بندرانزلی، منطقه حفاظت شده سیاه کشم (با ۳۵۱۵ هکتار) در بندرانزلی، منطقه حفاظت شده لیسار (با ۳۲۹۵۰هکتار) در تالش، منطقه حفاظت شده لوندویل (با ۹۴۹ هکتار) در آستارا و منطقه حفاظت شده امیرکلایه (با۱۲۳۰ هکتار) در لاهیجان.


آثار تاریخی و فرهنگی

مسجد

  • مسجد اکبریه

این مسجد در محله «گانبه» لاهیجان قرار دارد و به احتمال زیاد، بازمانده مسجدی از قرن چهارم هجری قمری است که در دوره صفوی و قاجار بازسازی شده است. براساس کتیبه سنگی بنا، در سال ۱۲۳۹ هجری قمری، مسجد جدید از توسعه و بازسازی مسجد قدیم پدید آمد و به همین مناسبت نیز به مسجداکبریه مشهور شد.

  • مسجد جامع امیر بنده

مسجد جامع امیر بنده کلاچای دارای نقشه مستطیل با یک ایوان در سمت غربی است. برخی از ستون های نگاهدارنده مسجد نقش های هندسی و خط های مارپیچ دارند. این بنا احتمالا به دوره صفوی تعلق دارد.

  • اسپیه مسجد یا سفید مسجد

این مسجد در نزدیکی روستای دیناچال تالش قرار دارد و روی خرابه های آن، آثاری از گچبری و کتیبه ای به خط کوفی برجای مانده که نشانگر تاریخ طولانی آن است. اسپیه مسجد، قدیمی ترین مسجد بر جای مانده در گیلان است که بر اثر گذر زمان فرسودگی و ویرانی آن روز به روز بیش تر شده است. شکل مسجد که از چهار دهلیز و یک رواق چهارگوش تشکیل شده، بیشتر به آتشکده های زرتشتی پیش از اسلام شباهت دارد و ممکن است بعدها، بنای کنونی روی آن ساخته شده باشد.

  • مسجد جامع جور

مسجد جامع جور در لشت نشاه که در فهرست آثار تاریخی به ثبت رسیده یکی از بناهای معروف گیلان است که در سال ۱۲۰۶ هجری قمری ساخته شده است. کتیبه ای به تاریخ ۱۳۱۸ ه.ق سردر و شبستان مسجد نصب شده است. در اطراف کتیبه ها کاشی هایی مزین به آیه هایی از قرآن کریم با خط ثلث دیده می شود. این مسجد در دو طبقه ساخته شده و پنجره های منبت کاری شده دارد.

  • مسجد جامع لاهیجان

مسجد جامع لاهیجان با آثار تاریخی مجاور خود، یعنی چهار پادشاهان و حمام گلشن و بازار، یک مجموعه تاریخی - فرهنگی را تشکیل می دهد. این مسجد به دستور حاکم وقت لاهیجان (علی اکبرخان) در سال ۱۳۳۱ هجری قمری بازسازی گردید و مشخصات معماری دوره قاجاری را پیدا کرد. و لذا ردپای آثار دوره تیموری و صفوی این بنا تقریبا از بین رفته است.

  • مسجد صفی

این مسجد از بناهای مذهبی زیبای شهر رشت است که بنای اصلی آن در دوره صفویه ساخته شده است. وجه تسمیه این مسجد به محمد میرزا معروف به صفی میرزا، پسر بزرگ شاه عباس معروف است. این محل که قتلگاه شاهزادگان جوان و بی گناه بود، به دستور شاه عباس، «شهیدیه» نامگذاری شد.

گورستان

  • گورستان قلعه کوتی کومنی

در جنوب روستای کومنی، گورستان قلعه کوتی قرار دارد. تکه های سفال های اسلامی و سنگ های ساختمانی پراکنده در سطح تپه، نشان دهنده حضور تمدن های مختلف اسلامی بر فراز این تپه است. در شیب غربی تپه، یک گورستان باستانی از اوایل هزاره اول پیش از میلاد و دوره پارتی وجود دارد. در این گورستان، دو نوع گور وجود دارد: نوع نخست گورستان گودال مانند هستند که به اوایل هزاره اول پیش از میلاد تعلق دارند و نوع دوم، گورهای دوره پارتی (اشکانی) از نوع چینه ای اند. مرده های آن ها، به صورت جنینی و بر پهلوی راست خفته اند. اشیایی از قبیل ظروف سفالی خاکستری، انواع کوزه ها و اشیاء زینتی از این گورستان به دست آمده است.

  • گورستان میارکشه

گورستان میارکشه در بیرون قریه کومنی در دشت های «میارکشه» واقع شده است. که مجموعه ای از گورهای دوره ساسانی را در بر دارد. چند سکه نقره مکشوفه اواخر دوران ساسانی از هرمز چهارم و یزدگرد سوم (۶۵۱ - ۶۳۲ میلادی)، در این گورستان یافت شده است. در گورستان میارکشه، انواع سلاح های آهنی و مفرغی در اندازه ها و شکل های مختلف نیز کشف شده است. برای پوشش روی گورها از سنگ های لاشه ای لایه لایه استفاده شده است و اشیاء درون گورها، بالای سر مرده و در مقابل صورت آن قرار داده شده است.

  • گورستان شاه جان

این گورستان در ۲ کیلومتری روستای «شاه جان» واقع شده است. گورستان شاه جان از غنی ترین محوطه های باستانی گیلان است که آثار گورهای دخمه ای دوره هخامنشی، پارتی و گورهای سده های اولیه اسلام در آن دیده می شود. در سطح هموار و بر ستیغ کوه صخره ای، بقایای قلعه دوره اسلامی (از قلاع اسماعیلیان) وجود دارد و تکه سفال های دوره اسلامی نیز بر سطح گورستان پراکنده اند، که به قرن های چهارم، پنجم و ششم هجری تعلق دارند.

از دیگر گورستان های استان می توان گورستان لشکستان، گورستان سنجددره، گورستان زرگیرچشمه و گورستان بالامحله کومنی را نام برد.

حمام

  • حمام گلشن

حمام گلشن در مجموعه بافت قدیم شهر لاهیجان و به دوره سلطنت فتحعلی شاه تعلق دارد. این گرمابه دارای دو سربنیه بوده است که یکی از آن ها مورد استفاده عامه مردم قرار می گرفت و دیگری که کوچکتر است، به طبقات خاص و ثروتمند جامعه تعلق داشته است. فضای داخلی حمام یک هشت ضلعی نامنظم است که هشت ستون دایره ای شکل سنگی با سقفی گنبدی و آجری دارد و گوشه های آن با مقرنس کاری، کاربندی شده است. حمام در چهار ضلع اصلی چهار شاه نشین و دو اتاق هشت ضلعی در دو ضلع دیگر دارد.

حمام های حاج آقا بزرگ، پیرسرا، حاجی در محلات ساغرسیازان و گلستان شهرستان رشت مربوط به دوره قاجاریه- حمام های قدیمی کیاکلایه و حاج میرزا احمدی در لنگرود مربوط به دوره قاجاریه- حمام دیلمان در لاهیجان مربوط به دوره قاجاریه- حمام های قدیمی گلشن و طاهر گوراب در شهرستان فومن مربوط به دوره قاجاریه و اوایل پهلوی و حمام قدیمی آق اولر در شهرستان تالش مربوط به دوره قاجاریه از دیگر حمام های استان می باشد.

بازار

از بازارهای استان می توان به روز بازارها، بازارهای قدیمی و هفته بازارها اشاره نمود.

خانه

  • خانه دریابیگی

یکی از خانه های قدیمی شهرستان لنگرود، خانه دریابیگی از سرشناسان گیلان است. بنا از دو طبقه هم کف تشکیل شده و اتاق های طبقه بالای آن، ارسی های چوبی مشبک دارد. همچنین این خانه دو در بزرگ چوبی قدیمی با گل میخ ها و کوبه های قدیمی دارد. سراسر تالار مقرنس کاری شده و گچبری های ارزنده ای از دوران قاجار دارد. این بنا، از نظر تزیینات داخلی، از آثار تاریخی و هنری مهم گیلان به شمار می رود.

  • خانه منجم باشی

خانه منجم باشی در فشکالی محله و در جنب سبزه میدان لنگرود واقع شده است. این خانه به خانواده منجم باشی گیوان تعلق داشته که با روی کار آمدن آغامحمدخان قاجار صاحب نام شدند. این خانه نمونه ای از هنر معماران گیلان در دوره قاجار است.

خانه حاج میرزا احمد ابریشمی مربوط به دوره قاجار در میدان صیقلان رشت، خانه های آیت الله آقا رودباری و دیوان بیگی در خیابان بحرالعلوم رشت مربوط به دوره قاجار، خانه محمد صادقی مربوط به دوره قاجار در شهر لاهیجان، خانه داودی زاده مربوط به دوره قاجار در سبزه میدان رشت و خانه حاج سید هاشم بحرانی در بادی الله رشت و مربوط به دوره قاجار و خانه سردار معتمد رشتی مربوط به دوره قاجار نیز در این استان وجود دارند.

آرامگاه، بقعه

  • آرامگاه آقا سید دانیال (خشت مسجد)

این آرامگاه در محله كوچصفهان رشت واقع شده است. مزار امام زاده در بنایی به شكل مستطیل قرار دارد كه بنام «خشت مسجد» معروف است. غرفه زنانه در جانب شمالی قرار داردكه بدنه آن با طرح های زیبای ستاره های هشت پر و مانند آن ها زینت یافته است. سنگ قبر بنا مرمری است و در چهار سوی آن كتیبه ای به تاریخ ۱۰۲۳ ه.ق حك شده است. این امامزاده را از نوادگان امام موسی كاظم (ع ) می دانند.

  • آرامگاه آپیر جنگلی

 آرامگاه آپیرجنگلی از مشایخ صوفیه در بازكیاگوراب، میان آستانه اشرفیه و لاهیجان واقع شده است. بنای بقعه، ساختمانی قدیمی و آجری است. كف آن با كاشی های سبز قدیمی فرش شده است. سقف صحن آن تاق مدور دارد كه گنبد بنا در زیر بام آن پنهان شده است. از دیگر ویژگی های بقعه به مقرنس های گچی ظریف سفیدكاری شده و پوشش سفال می توان اشاره كرد.

  • آرامگاه آقا شیخ ابوالوجیه

 این آرامگاه در دهكده زالكه در لاهیجان واقع شده كه بنایی مستطیل شكل است و در چهار سوی آن، چهار ایوان مختلف قرار دارد. چهار ستون مقابل در ورودی بنا، به شیوه محلی «لاچ لنگری » كنده كاری شده است. آرامگاه صندوقی به تاریخ ۹۴۸ ه.ق دارد. شیخ ابوالوجیه از مجتهدان و عارفان زمان خود بوده كه در نیمه اول قرن نهم هجری قمری می زیسته است .

  • آرامگاه دکتر محمد معین

 آرامگاه دكتر محمد معین مؤلف فرهنگ فارسی معین، در آستانه اشرفیه واقع شده و جلوه ویژه ای به این شهر بخشیده است. آرامگاه این دانشمند فقید كه از چهره های برجسته ادبیات و فرهنگ ایران زمین است از مكان هایی است كه همواره مورد بازدید شیفتگان فرهنگ پارسی قرار می گیرد.

  • آرامگاه میرزا کوچک خان جنگلی

 آرامگاه میرزا كوچك خان جنگلی معروف به سردار جنگل در جنوب رشت واقع شده است. این آرامگاه كوچك و با اهمیت مورد عنایت و توجه مسافران و مردم است كه با سادگی و زیبایی بر روی قبر میرزا كوچك خان جنگلی احداث شده است .

  • آرامگاه پیر قطب الدین

 این آرامگاه در باش محله باغچه سرا در فاصله ۳ كیلومتری شمال غربی شهر آستارا قرار گرفته است. پیر قطب الدین از مشایخ صوفیه و از بزرگان عرفان است كه مزار او مورد علاقه مردم می باشد. بنای آرامگاه، قدیمی و از آجر ساخته شده است. یك قطعه سنگ مرمر قدیمی در كفش كن آن وجوددارد. این سنگ كنده كاری شده و به نقش های گل و بوته مزین است و تاریخ ۹۴۲ هجری قمری دارد.

  • بقعه آقا سید ابراهیم و سید عبدالله

 این بقعه در ۴ كیلومتری شمال صومعه سرا قرار دارد. كه بر اساس شجره نامه مدفن، سید ابراهیم و سید عبدالله از فرزندان امام كاظم (ع ) است. بنای بقعه، ساختمانی قدیمی و بزرگ است و در بعضی قسمت ها به كاشی سبز دوره قاجار مزین شده است. بقعه در میان گورستان بزرگ «كسما» قرار دارد كه بسیاری از آزادی خواهان نهضت جنگل در میان آن آرمیده اند.

  • بقعه آقا سید معین و آقا سید مبین

 این بقعه كه به «دو برادران » هم معروف است، در تمیجان و در ۵ كیلومتری جنوب غربی رودسر قرار دارد كه به پسران امام موسی كاظم (ع ) معروف اند. بنای بقعه ساختمانی قدیمی است كه در سه طرف ایوان های وسیع دارد. صندوق مشبك روی مزار چوبی و قدیمی است. دیوارهای داخلی بقعه، نقاشی های مذهبی دارد. یكی از قدیمی ترین سنگ قبرهای گورستان ،تاریخ ۱۱۲۰ ه.ق را دارد. بقعه سید كلثوم نیز در پایین محله تمیجان واقع شده است. این بقعه بنام "خانم استونه " نیز معروف است كه زیارتگاه و محل اجتماع زنان است.

  • بقعه امام زاده محمد حنیفه

 این بقعه در «بیورزین » و در ۱۲ كیلومتری شمال شرقی لوشان قرار دارد. براساس شجره نامه موجود در بقعه و به اعتقاد اهالی، امام زاده محمد حنیفه از فرزندان حضرت علی (ع ) همراه با سید ابوالقاسم حمزه، یكی از پسران امام موسی كاظم (ع ) در این محل دفن شده اند. بنای بقعه نقشه هشت ضلعی دارد و از سنگ و گچ ساخته شده است و شامل كفش كن، ایوان وسیع محصور و یك اتاق یا حرم می باشد. وسط صحن، یك ضریح بزرگ چوبی وجود دارد. اهالی این بقعه مورد توجه مردم است. و از سراسر گیلان برای زیارت آن مسافرت می كنند.

  • بقعه خواهر امام

 این بقعه در محله خواهر امام رشت واقع شده است. سردرِ حیاط بقعه، با آجرهای لعابدار چیده شده و ابیاتی به تاریخ ۱۲۹۰ ه.ق بر آن حك شده است. بر سمت چپ درِ بقعه خواهر امام، كتیبه سنگی متعلق به دوره ناصرالدین شاه در مورد معافیت مالیاتی نانوایان به تاریخ ۱۲۷۲ ه.ق نصب شده است .

از دیگر آرامگاه ها و مقبره ها می توان آرامگاه کاشف السلطنه، آرامگاه سید علی کیا، آرامگاه سید شرفشاه، آرامگاه شیخ زاهد گیلانی، آرامگاه میرشاه محمود در دهکده شیخان لشت نشا، آرامگاه باباولی (قادر پیغمبر) در دهکده باباولی دیلمان، آرامگاه میر شمس الدین لاهیجی درشهر لاهیجان، آرامگاه آقا سید حسین کیا در ۷ کیلومتری غرب آستانه اشرفیه، آرامگاه آقا سید محمود مرندی در ۳کیلومتری شرق منجیل، آرامگاه پیر حسن و پیر مسعود در ۳۶ کیلومتری شمال شرقی لاهیجان، آرامگاه سلطان محمود شاه دینوری (شادمیلرزان) در ۲۰ کیلومتری خطبه سرا، آرامگاه سلطان محمد کیا (سرتربت) در کشاچک لاهیجان، آرامگاه آقا سید ابوالحسن در دهکده "کمنی" رودسر، آرامگاه آقا سید حسین و ابراهیم در فشکالی محله لنگرود، آرامگاه سید علی غزنوی در دهکده بخن گوگه لاهیجان، آرامگاه میر شمس الدین در محله اردو بازار لاهیجان، آرامگاه میر نظام الدین و آرامگاه دکتر حشمت در محله چله خانه شهر رشت، بقعه پیر محله در دهکده پیرمحله رانکوه رودسر، بقعه چهار پادشاهان در محله میدان لاهیجان، بقعه آقاسید ابراهیم در بابوجان دره نزدیک به سرتربت رودسر، بقعه ملاعاقل در محله پردسر لاهیجان، بقعه آقا سید قاسم در چولاب و ۸ کیلومتری شرق کوچصفهان، بقعه آقا سید محمد در ۶ کیلومتری جنوب شرقی سیاهکل، بقعه امام زاده اسحاق در ۲۵ کیلومتری جنوب شفت، بقعه بی بی حوریه (خانم حوریه) در کنار راه رشت - انزلی، بقعه امام زاده هاشم در ۳۰ کیلومتری جنوب رشت، بقعه دوازده تن در دهکده ملات رانکوه شهرستان لنگرود، بقعه آقا سید حسین در ۱۰ کیلومتری جنوب غربی رودسر، بقعه سید جلال الدین اشرف، بقعه عون بن علی (ع) و بقعه آقا سید احمد سیدحیدر را می توان نام برد.

پل

  • پل خشتی

این پل بر روی رودخانه لنگرود در راه قدیم لاهیجان به لنگرود به دستور حاج آقابزرگ منجم باشی و در زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است. طول پل ۳۷ متر است. این پل دو چشمه با طاق های جناغی دارد که از دو طرف به جرزهای قطور تکیه داده شده اند.

  • پل تاریخی لوشان

این پل، پیش از احداث شاهراه کنونی قزوین - رشت و پل جدید بتونی، تنها راه ارتباطی دو سوی رودخانه شاهرود بود. برخی پژوهشگران، ساختمان این پل آجری را به خسروخان گرجی حکمران گیلان در زمان فتحعلی شاه نسبت می دهند، ولی به نظر می رسد که این پل در قرن نهم هجری ساخته شده است. پل لوشان ۱۰۲ متر طول و چهار چشمه دارد که دو چشمه آن بزرگ و دو چشمه آن کوچک است. در پایه پل اتاق بسیار بزرگی وجود دارد که برای اقامت و استراحت کاروانیان در شب و بهنگام بارندگی بسیار مناسب است. نام این پل با حوادث تاریخ معاصر گیلان پیوند خورده است.

  • پل غازیان و پل میان پشته

پل میان پشته را پل رابط گیلان و آذربایجان نیز گفته اند، پل میان پشته، در دوره پهلوی در میان بخش غازیان و میان پشته ساخته شد. طول این پل ۲۱۰ متر و عرض آن ۱۰ متر است. این پل بتونی، یکی از شاهکارهای صنعت پل سازی اوایل قرن حاضر است. ساختمان پل در سال ۱۳۱۶ ه.ش پایان یافت. پل دیگر با ۱۲۷ متر طول بندرانزلی را به میان پشته پیوند می دهد. این پل که از روی مرداب انزلی می گذرد، سه چشمه دارد.

  • پل آجری تمیجان

این پل در فاصله ۶ کیلومتری جنوب غربی رودسر، بر روی رودخانه تمیجان ساخته شده است. این پل را به دوره صفوی منسوب است. بدنه و پایه های پل آجری است و کف آن سنگ فرش و چهاردهانه بزرگ دارد. طول پل ۶۰ متر و عرض آن ۵ متر است. در بدنه پل، چند اتاق وجود دارد که تاق آن ها به شیوه ای ماهرانه ساخته شده است. این اتاق ها، محل اتراق کاروانیان در شب ها و ایام بارندگی بوده است.

پل لیشاوندان پس از سه راهی شفت (قاجاری)، پل گاز رودبار جاده قدیم صومعه سرا (قاجاری)، پل قدیمی شفارود در پونل طالش (قاجاری)، پل خشتی لاهیجان در انتهای محله "پردسر"، پل خشتی تجن گوکه لاهیجان (قاجاری) و پل خشتی نیاکو بر سر راه لاهیجان به رشت (صفوی) از دیگر پل های استان می باشد.

کاروانسرا

  • تی تی کاروانسرا

در مسیر راه لاهیجان به دیلمان، یک کاروانسرای قدیمی با مصالح سنگ، آجر و گچ از دوره صفوی به جامانده است. بانی کاروانسرا، «تی تی خانم» عمه یکی از شاهان صفوی است. دیوارهای خارجی بنا، از سنگ رودخانه و ملات ساروج و بخش های داخلی آن از آجر و ملات گچی است. بخش ورودی کاروانسرا از یک هشتی با تاق مدور آجری تشکیل شده و دو ایوان دارد که از آن ها می توان به حیاط کاروانسرا وارد شد.

  • کاروانسرای لات (شاه عباسی)

کاروانسرای لات که نزد اهالی به کاروانسرای شاه عباسی نیز شهرت دارد. در فاصله ۳۵ کیلومتری جنوب شهرستان رشت واقع شده است. این کاروانسرا فاقد کتیبه است. ولی براساس متن های تاریخی، به دستور «منوچهر خان معتمدالدوله» در سال ۱۲۴۶ هجری قمری ساخته شده است. این کاروانسرا حیاطی مربع شکل با هفت صفه و اتاق دارد. دروازه کاروانسرا در ضلع شرقی آن قرار دارد و مصالح آن نیز از آجر و ملات ساروج است.

قلعه

  • قلعه بندبن قاسم آباد

در روستای بندبن قاسم آباد برجی قدیمی به ارتفاع ۱۲ متر سر بر آورده که نقش دفاعی داشته است. این برج، بخشی از یک قلعه بزرگ بود که برج نگهبانی آن در بخش جنوبی قلعه و مشرف بر دهکده بندبن هنوز سالم باقی مانده است. از خود قلعه جز یک دیوار سنگی با ملات گچ، چیز دیگری بر جای نمانده است.

  • قلعه رودخان

این قلعه مهم کوهستانی و تاریخی در فاصله ۱۶ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان فومن واقع شده است. قلعه رودخان، دژی محکم و بزرگ است که بیش از ۵ هکتار وسعت دارد. این ساختمان از سنگ و آجر و ملات ساروج ساخته شده است. تنها راه ورود به قلعه، در شمال شرقی است که در کنار آن دو برج دفاعی نیز ساخته شده است. در داخل قلعه، آب گوارایی در همه فصل های سال جاری است. گرچه گذشت زمان و رویش بوته ها صدماتی به قلعه وارد کرده ولی خوشبختانه هنوز هم می توان آن را از سالم ترین قلعه های ایران دانست. با توجه به اشاره های پراکنده تاریخی، این قلعه یکی از پایگاه های مبارزاتی اسماعیلیان بوده است. گروهی از صاحبه نظران بر این گمان اند که بنیاد قلعه رودخان به دوره سامانیان مربوط است و در طول تاریخ مرمت گردیده است.

  • قلعه صلصال لسیار

این قلعه در ۱۸ کیلومتری شهرستان تالش در منطقه «هره دشت» بر روی تپه ای واقع شده است. مصالح این دژ مستحکم، از سنگ و ساروج است و تاسیسات درونی آن از آجر و نوعی ساروج سفید ساخته شده است. این بنای عظیم به دوره سلجوقیان مربوط است. این قلعه از بخش های گوناگون مانند خان نشین، قراول خانه، اصطبل و آب انبار تشکیل شده است. سبک معماری این بنا، گویای فرهنگ و تمدنی کهن در منطقه است. از دیدگاه گردشگری و پژوهش های تاریخی نیز این قلعه تاریخی حائز اهمیت است.

قلعه های دیگر استان عبارتند از:

  • قلعه کل نزدیک کیش خانی ماسال
  • قلعه تیمورلنگ در آلیان
  • قلعه الله داده کوه در مسیر کردمحله
  • قلعه چهل گزخال در ۴ کیلومتری روستای شیرکوه
  • قلعه شنیدان در غرب آستارا
  • قلعه مازودشت در تنگه رودگا
  • قلعه های طول لات و دزدبن بر سر راه لاهیجان به لنگرود
  • قلعه مجاور لمیرمحله آستارا
  • قلعه تارم در روستای علی آباد رودبار
  • قلعه آلن کلنگا در روستای کجید
  • کافرقلعه در روستای عین شیخ دیلمان

کاخ

  • کاخ موزه میان پشته (نمایشگاه نظامی دریایی)

 بنای تاریخی میان پشته در یكی از زیباترین محله های بندرانزلی واقع شده است. در سال ۱۳۰۳، رضا شاه این كاخ را از یك تاجر روسی كه مالك آن بود، باز پس گرفت. در سال ۱۳۵۶ این بنا به عنوان كاخ موزه نظامی دریایی بازگشایی شد. این موزه ساختمانی دو طبقه است. در سراسر بنا تزئیناتی زیبا اعم از گچ بری و نقاشی های دیواری دیده می شود. آثار نفیس بسیاری در این موزه قرار دارد كه یكی از مهم ترین آن ها، تابلو نقاشی منسوب به ناصرالدین شاه است .

  • کاخ میان پشته

 این كاخ در میان باغی دل انگیز به مساحت ۱۷ هكتار به دستور پهلوی اول در بندرانزلی ساخته شده و ۱۱۶۸ متر مربع زیر بنا مشتمل بر اطاق ها، تالار و سالن پذیرایی و دیگر قسمت ها است. سقف داخلی گچ بری های استادانه و یك نقش برجسته بر بالای دیوارها دارد. در بخش شمالی كاخ یك در بزرگ قرار دارد كه به سرسرای كاخ متصل می شود. در مسیر راه پله، پنجره هایی با نقش خورشید وجود دارد. زیباترین عنصر این كاخ، راه پله مارپیچ آن است كه تا زیر شیروانی امتداد می یابد.

  • کاخ اختصاصی

 این كاخ در محوطه یك پارك و جنب ساختمان فرمانداری شهرستان رودسر واقع شده است. این كاخ دارای نقشه مستطیل و دو فضای نعلی شكل در قسمت شمالی بناست ساختمانی است دو طبقه با سقف شیروانی كه برای اقامت های موقت مورد استفاده اختصاصی رضاشاه قرار گرفته است .

  • کاخ های ییلاقی ضرغام السلطنه

 این كاخ ها در روستای «مریان » و «آق اولر» واقع شده اند. ضرغام السلطنه ازحاكمان «گرگان رود» بود. این كاخ ها، هر یك از سه بخش خان نشین، قراول خانه و اصطبل خانه تشكیل شده است. كاخ های مزبور در دوران اوج گیری جنبش مشروطیت از سوی مشروطه خواهان به آتش كشیده شده است. با سرمایه گذاری و بهره گیری از این بناها و استعدادهای طبیعی روستاها، می توان به عنوان یكی از مهم ترین مراكز سیاحتی و گیلان گردی از آن ها استفاده كرد.

  • کاخ قشلاقی ضرغام السلطنه

 این كاخ در داخل شهر هشتپر واقع شده و معماری آن تلفیقی از سبك های غربی و سنتی است. سقف این بنا شیروانی حلبی است. قدمت تاریخی این بنا به دوره قاجار می رسد این كاخ دارای ۸ در بوده است و از این رو نام این شهر را «هشتبر» گذاشته اند كه به مرور زمان به «هشتپر» تبدیل شده و اینك به تالش موسوم گشته است. این كاخ هنوز به عنوان یك اثر با ارزش، مورد توجه قرار نگرفته است .

عمارت های اداره پست، هتل ایران، استانداری سابق، کلاه فرنگی و سرای میرزا احمد بزرگ و آهن مربوط به دوره قاجار در رشت- ساختمان معتمدی، عمارت داودزاده و عمارت شهرداری در بندر انزلی- سراهای طاق کوچک و بزرگ، چینی چیان، گلشن، محتشم، عمارت سردار امجد در تالش مربوط به دوره قاجار و کاخ ناهارخوران رودسر مربوط به دوره پهلوی از دیگر کاخ و عمارت های استان می باشند.

محوطه باستانی

  • محوطه باستانی مارلیک

در کرانه شرقی سفیدرود رودبار، دره زیبایی به نام «گوهررود» وجود دارد. که در میان آن تپه های کوچک و بزرگی از دوران باستان به جای مانده است. در میان تپه ها، پنج تپه مارلیک، زینب بیجار، پیلا قلعه و جازم کول مهم تر و غنی تر از دیگر تپه ها هستند. تپه مارلیک یک تپه طبیعی و صخره ای از سنگ های سولفات آهن است. گروهی از پژوهش گران معتقدند نام مارلیک برگرفته از مارهای انبوهی است که دراین تپه زندگی می کنند. گروهی اعتقاد دارند که گنجینه مارلیک به قوم آمارد تعلق دارد. در بررسی تپه های باستانی منطقه انبوهی ظروف شکسته سفالی دیده شده است. در یکی از تپه های باستانی دره گوهررود، یک گمانه زنی آزمایشی به انجام رسیده و نتیجه آن کشف دو مجسمه کوچک گاو مفرغی، دو مهر استوانه ای، چهارده دکمه طلاو دیگر آثار جالب توجه می باشد. همچنین در این تپه، آثار ساختمان چهار دیواری پدیدار شد که در حدود ۳۰متر مساحت داشت و به نظر می آمد آرامگاه یا معبد باشد. احتمال می رود این تپه، آرامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادگان محلی بوده است که در اواخر هزاره دوم و اوایل هزاره اول پیش از میلاد در این منطقه حکومت می کرده و مردگان خود را، بنا بر سنن و آیین های قومی به همراه اشیاء قیمتی به خاک می سپرده اند. دراین تپه حدود ۲۵ آرامگاه کشف شد که در چند آرامگاه بازمانده استخوان های انسان به دست آمد و در همه اتاق ها، اشیایی مانند ظروف مفرغی، ظروف سفالین، دکمه های تزیینی، انواع سرگرز، پیکان، خنجر، شمشیر، مجسمه های برنزی و سفالی، سرنیزه و کلاه خود و... پیدا شد. پارچه های به دست آمده از تپه مارلیک، نشانه ظهور و پیشرفت صنعت بافندگی در هزاران سال پیش در ایران، به ویژه در گیلان هستند. در کاوش های مارلیک در حدود ۱۱ مهر به دست آمد که خط ها و نقش های جالب دارند. از آن جمله، مهری است که روی آن خط میخی حک شده است. به گفته باستان شناسان این مهرها به هزار سال پیش از میلاد مربوط اند. کاوش های مارلیک یکی از بی سابقه ترین کاوش های جهان است. در این کاوش ها، همچنین انبوهی جام های طلا، نقره، مفرغ، موزاییک، و چینی به دست آمده است و در میان این جام ها، «جام مارلیک» بی مانند است و از زر ناب به ارتفاع ۱۸ سانتی متر قالب سازی و ساخته شده است. نقش وسط جام، درخت زندگی است و در دو سوی درخت دو گاو بال دار دیده می شود و در کف جام، یک گل تزیینی زیبا نقش شده است.

از سایر محوطه های باستانی، محوطه باستانی حوزه رستم آباد شامل گورستان های باستانی کلوررگ جوین و دگامیان، محوطه های باستانی حوزه روستاهای حلیمه جان و شهران شامل: شاه پیر، لامه رفین، ررک و لات، محوطه های باستانی دیلمان شامل قلعه کوتی، کوه پس و حسن محله که قدمتی دیرینه تر دارند،محوطه های باستانی عمارلو، شامل آسیابر، داماش، خرسچاک، کرضچال و سیبون، گردکول پاتپه گور در ۱۲ کیلومتری تنکابن شهرستان رودبار مربوط به هزاره اول پیش از میلاد و محوطه باستانی حوزه امام و سمام، شامل بنه زمین، چاکرود، سیاکوه، امام، سمام و کجید را می توان نام برد.

مدرسه شاپور

این مدرسه، از بناهای اوایل دوره پهلوی است که در سر راه رشت - انزلی قرار دارد و اولین مدرسه به شیوه امروزی و با معماری نوین در گیلان است که در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. مدرسه قدیمی معروف به شهید بهشتی مربوط به دوره قاجار نیز در رشت قرار دارد.

مناره کسگر

این مناره در بخش مرکزی شهرستان صومعه سرا واقع شده و یادآور مناره های عظیم دوره سلجوقی است. ارتفاع مناره ۲۹ متر و شکل آن مخروطی است. بخش بالایی مناره فرو ریخته و کتیبه ای دال بر تاریخ بنا و بانی آن را ندارد. در قسمت فوقانی مناره دو نوار آجرکاری آن را زینت داده است.

مناره های مسجد جامع و کلده فومن (قاجار)، مناره بازار کسگر صومعه سرا (پیش از صفوی) و مناره مسجد جامع لاهیجان (قاجار) نیز از دیگر مناره های استان می باشند.

مجموعه عمارت گمرک

اصل بناهای اداره بندر متعلق به دوره قاجار است که روس ها آن را ساخته اند و در دوره پهلوی، بازسازی شد. ساختمان موزیک که یک معمار یونانی آن را ساخته، دارای سبک یونانی است. گنبد این بنا روی هشت ستون مدور استوار شده است و چون مورد استفاده دسته موزیک ارتش بوده به "ساختمان موزیک" شهرت یافته است. بخش تعمیر کشتی و به آب انداختن آن ها در اداره بندر، از تاسیسات مدرن آن زمان به شمار می رود و هنوز نیز جالب و حایز اهمیت است. دو عمارت گمرک و محل استقرار نیروی دریایی از آثار دوره پهلوی است.

موزه رشت

موزه رشت با زیربنای ۵۶۰ متر مربع، در دو طبقه ساخته شده و به میرزا حسین خان کسمایی (یکی از یاران میرزا کوچک خان جنگلی) تعلق داشته است. این بنا در سال ۱۳۴۹ ه.ش، به وسیله وزارت فرهنگ و هنر وقت خریداری و پس از تعمیرات لازم به موزه تبدیل شد. این بنا در اختیار سازمان میراث فرهنگی قرار گرفت و پس از انجام تعمیرات لازم و تهیه و تدارک مجموعه های مردم شناسی، باستان شناسی در سال ۱۳۶۸، بار دیگر بازگشایی شد. این موزه از سه بخش باستان شناسی، مردم شناسی و اسناد و مدارک تشکیل شده است. آثار موزه رشت مشتمل بر مجموعه ای از آثار به دست آمده از کاوش های انجام شده در تپه مارلیک، توکام دیلمان، چراغ علی تپه و نیز آثار بازیافته از غار تگران است.

موزه میراث روستایی گیلان

موزه میراث روستایی گیلان نام روستایی روباز در استان گیلان در شمال ایران است. این موزه در زمینی به مساحت حدود ۲۶۰ هکتار در پارک جنگلی سراوان، واقع در کیلومتر ۱۸ جاده رشت - تهران در دست تکمیل است.

فاز مطالعات مقدماتی این موزه از اوایل سال ۱۳۸۱ خورشیدی آغاز گردید. در اردیبهشت ۱۳۸۴ اولین کارگاه این طرح (حوزه فرهنگی و معماری جلگه شرق سپیدرود) راه اندازی شد.

قرار است بناهای ۹ روستای اصیل استان که نمادهای معماری اصیل گیلان در آن ها نمایان است واچینی شود و سپس در محل این موزه دوباره چینی گردد. از این تعداد روستا، یک روستا در جلگه شرقی گیلان یعنی لاهیجان و رودبنه و روستای دوم مربوط به جلگه مرکزی رشت و حومه است. روستای سوم مربوط به فومنات است. دیرینگی بناهای موجود در سایت موزه از ۶۵ تا ۱۸۰ سال است. در این موزه نوع زندگی، کار، مسکن و صنایع دستی بومی گیلان به نمایش در می آید.

مجموعه میدان اصلی رودسر

مجموعه میدان اصلی رودسر نمونه ای از دوره تحول در معماری ایران است که در دهه اول عصر پهلوی با الهام از معماری غرب و به دست معماران آلمانی یا ارمنی در ایران ساخته شده است. این مجموعه، به دلیل اهمیت تاریخی در تحول معماری ایران در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

دیگر آثار تاریخی استان عبارتند از:برج ساعت انزلی (قاجاری) و برج میدان ساعت


غذاهای محلی

 سفره گیلانی، سفره ای رنگین با فرهنگ غذایی دیرینه است. در این سفره به مقتضای محیط، انواع گوناگون از غذاها مانند صبحانه ای با ده ها نوع مربا، انواع نان تازه و سنتی و... و نهار و شام با انواع دیگری از غذاهای گوشتی و بی گوشت، سبزیجات و ترشیجات فراهم می شود. از جمله این غذاها می توان به انواع آش (آش گیلکی، آش دوغ، آش کلم، ترش آش، کدو آش، قاتق آش، آش کشک، آش آلو، آش نذری، کویی آش، آش قلیه) انواع کباب (بادمجان کباب، کال کباب، کباب مازندرانی، کباب ترش، برژی کباب، شامی کباب، کرک کباب، سیکا کباب، غاز کباب، جوجه کباب، تازه کباب، تاس کباب، هلی کباب، سیب زمینی کباب، ونگوم کباب، مرغ کباب، خوتکا کباب، کباب ماهی کفال، تورشه کباب) انواع کوکو (کوکوی بادکوبه ای، باقلاکوکو، کوکو سبزی، کوکوی گیلانی، کوکو ماهی، کوکو اشبل) انواع شامی (شامی رشتی، تورشه شامی، شامی ماهی، کتلت ماهی) انواع شیش انداز (شیش انداز بادنجان، شیشه ناز، شیش انداز هویج، شیش انداز گردو) انواع کدو (کدو قلیه، ترش کدو، کدو فسنجان، واویج کدو، خوشت کدو، کدو ماست) انواع ماهی (ماهی مالاتا، ماهی کرده بیج، ماهی دیزی، ماهی شکم پر، ماهی مرغانه، ماهی سوف، ماهی گرگه، خوراک ماهی، ماهی کوپور، شورماهی، ماهی با آب نارنج، کولی غورابیج، ماهی سیم، ماهی دودی، ماهی شکم اسباب)، گل در چمن، آشکنه تره، گوشت با گردو، مرغ ترش، ته بریان، کویی میرزاقاسمی، اوناش، قطاب، سیرقلیه، جغرتمه، واویشکای مرغ، لوبیا قاتق، بودانه، اسفتاپهلو، آقوز گردو، بادنجان مسما، تره سبزی، دوغلیه، ترش آبک، نرگسی، مرغ شکم پر، باقلاتره، کهی بشتی پت، قورمه مرغانه، باقلی پته، کوچر، ترشه شروا، کرک بپرست، گوجه چیزک، غوره مسما، میرزاقاسمی، فسنجان سبز، چنگل خورشت، انواع شیرینی های متنوع و همچنین می توان به ده ها نوع خورشت و ترشی و غیره اشاره کرد.


موسیقی محلی

 فرهنگ موسیقی گیلان، بر خلاف بسیاری از مناطق ایران، از وحدت سبک برخوردار نیست، و این تفاوت به ویژه در موسیقی مردم تالش، دیلمان، اسپیلی و دیگر نواحی گیلان بیشتر محسوس است. مردم تالش سه نوع آهنگ دارند، قدیم دستان، تالش دستان و تازه دستان. آهنگ های گیلان به ویژه در سیاهکل و دیلمان از طبیعت الهام گرفته اند و بیش تر به همان صورت قدیمی باقی مانده اند. بیش تر ترانه های عامیانه و محلی گیلان همراه با رقص های محلی اجرا می شوند، ولی آهنگ هایی نیز وجود دارند که فقط در اجرای رقص نواخته می شوند. در موسیقی عامیانه گیلان، ترانه هایی وجود دارند که تاثیر حالت موسیقی مقامی نیز در آن ها مشهود است. ترانه های عامیانه گیلان را به چند دسته از جمله به ترانه های قهرمانی و حماسی، ترانه های توصیفی، ترانه های عاشقانه، آهنگ های کودکانه و لالایی، ترانه های مذهبی و نوروزخوانی تقسیم می کنند. در سال های اخیر نغمه های گوناگون و متعددی در قالب دستگاه های موسیقی سنتی ایران ساخته و پرداخته شده است. آهنگ ها و ترانه های محلی گیلان عبارتند از حزه، کشتی، مقام، مشت، پابازی (رقص پا)، عروس بران، عروس بوری (انتظار)، نارنج زن، آهنگ ورزاجنگ، پهلوی خوانی، بجارسری، ولک سری، لیلی ماری، هی یار هی یار و.. از گروه های معروف موسیقی استان گیلان می توان به گروه موسیقی عشاق گیلان، گیل آوا، صبا و سارنگ اشاره کرد.


صنایع دستی

  • چوبکاری
  • چادرشب بافی
  • زیلو و جاجیم                                                                                  
  • گلیم
  • دست بافت های ابریشمی
  • پشمی و نخی
  • بامبوبافی
  • سفالگری
  • کوزه گری
  • نمدمالی
  • حصیر بافی و سبدبافی
  • مروارید بافی
  • قالیبافی
  • چموش دوزی
  • قلابدوزی
  • نقاشی روی کدو معروف به کدوقلیانی


روستاهای هدف گردشگری

 

نام روستا

شهرستان

سفیداب

رودسر

بالارود

سیاهکل

امیرکلایه

لاهیجان

انبارسر

آستانه اشرفیه

حاجی بکنده

رشت

مریان

تالش

سیاهرود

فومن

امامزاده ابراهیم

شفت

امامزاده هاشم

رشت

داماش

رودبار

انبوه

رودبار

حسن سرا

رودسر

 

برآورد سطح، تولید و عملکرد در هکتار محصولات زراعی استان در سال زراعی 89-1388

                                                                                                                                     ((واحد: هکتار - تن - کیلوگرم))

نام محصول سطح تولید عملکرد
آبی دیم جمع آبی دیم جمع آبی دیم
غلات گندم

301

8727

9028

651

5253

5904

2163,9

601,9

جو

45

3737

3782

130

2487

2617

2884

665,6

شلتوک صدری دانه باند

177691

0

177691

826158

0

826158

4649,4

0
پرمحصول دانه بلند

1843

0

1843

10863

0

10863

5894,3

0
دانه متوسط مرغوب

12

0

12

43

0

43

3621

0
دانه کوتاه

24

0

24

130

0

130

5400,8

0
جمع

179570

0

179570

837194

0

837194

4662,2

0
ذرت دانه ای 0

39

39

0

93

93

0

2375

جمع

179916

12503

192419

837975

7833

845808

- -
حبوبات نخود 0

7

7

0

7

7

0

1071,1

لوبیا

259

2146

2405

663

4785

5448

2559,3

2229,9

عدس
0

3041

3041

0

2732

2732

0

898,2

سایر حبوبات

2

79

81

2

520

522

- -
جمع

261

5273

5534

665

8044

8709

- -
محصولات صنعتی توتون و تنباکو 0

641

641

0

664

664

0

1036,5

سویا 0 0 0 0 0 0 0 0
کلزا

3

0

3

5

0

5

1700

0
سایر دانه های روغنی 0

2282

2282

0

6488

6488

- -
جمع

3

2923

2926

5

7152

7157

- -
سبزیجات سیب زمینی

59

168

227

1193

3571

4764

20218,1

21254,3

پیاز

76

37

113

1179

452

1631

15508,2

12225,8

گوجه فرنگی

16

71

87

169

460

629

10584,9

6481,2

سایر سبزیجات

22

2427

2449

90

31118

31208

- -
جمع

173

2703

2876

2631

35601

38232

- -
محصولات جالیزی خربزه

10

95

105

165

581

746

16472,5

6120,2

هندوانه

147

2385

2532

3978

46156

50134

27062,5

19352,7

خیار

32

162

194

241

833

1074

7537,4

5143

سایر محصولات جالیزی

19

46

65

297

571

868

- -
جمع

208

2688

2896

4681

48142

52823

- -
نباتات علوفه ای یونجه

5

131

136

45

798

843

9007

6088,6

شبدر

3

113

116

15

1379

1394

5060,3

12207,4

جمع

8

244

252

60

2177

2237

- -
سایر محصولات

5

6

11

13

49

62

- -
جمع کل

180574

26340

206914

846029

108998

955027

- -

 

منابع:

  1.  لوح فشرده اطلس ایران نما - موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی نمایه
  2.  آمارنامه کشاورزی در سال زراعی 89-1388 - دفتر آمار و فناوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی
  3. دانشنامه آزاد ویکی پدیا
  4. سایت جامع گردشگری ایران
  5. پایگاه خبری روستانیوز
  6. پورتال مرکز آمار ایران
  7. پورتال وزارت کشور

roostanews.com
  • فراخوان بیمه اجتماعی روستایی و عشایری ()
  • جاده های روستایی، بیشترین عامل حوادث ترافیکی در گیلان است ()
  • ثبت ملی روستای قاسم آباد در گیلان ()
  • اقدامات ارزشمندی برای تأمین برق روستای سقالکسار انجام شده است ()
  • اختتامیه جشنواره قرآنی عشایری - روستایی ()
  • لایروبی انهار کشاورزی گیلان ()
  • 522 سند توسعه روستایی گیلان اجرایی می شود ()
  • توسعه زیرساخت‌های روستایی مانع از مهاجرت به شهرها می‌شود ()
  • آغاز اجرای طرح نام نویسی تلفن ثابت روستایی در گیلان ()
  • بهره برداری از طرح های راه روستایی در مناطق مختلف گیلان ()
  • آغاز اجرای چهلمین برنامه جامع فرهنگ ترافیک روستایی در گیلان ()
  • توصیه شرکت آب و فاضلاب روستایی گیلان ()
  • توسعه نوغانداری قبل از برنج و دانه‌های روغنی بعد از برنج در گیلان ()
  • برخورداری روستاهای گیلان از آب آشامیدنی سالم ()
  • صنایع‌دستی عشایر گیلان رو به فراموشی ()
  • توزیع نفت سفید در روستاهای کوهستانی آستارا آغاز شد ()
  • یک هزار تسهیل گر کسب و کار روستایی گیلان آموزش می بینند ()