صفحه اصلی >  امکانات و خدمات  > با استان ها > استان کرمانشاه > کرمانشاه را بیشتر بشناسیم 
چهارشنبه ٠٤ ارديبهشت ١٣٩٨

استان کرمانشاه در غرب ایران واقع شده است. مرکز این استان شهر کرمانشاه است که 1410 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. این استان در گذشته یکی از مراکز ساسانیان بوده است و از همین دوره آثار بسیار زیاد و ارزشمندی در این استان مانند طاق بستان، کتیبه بیستون و معبد آناهیتا باقی مانده است و در طی سده های گوناگون نیز به دلیل جایگاه ویژه راهبردی این شهر دارای اهمیت ویژه ای بوده است. امروزه نیز از مهم ترین شهرهای غرب ایران به شمار می رود. کرمانشاه از آغاز قرن 11 هجری قمری روی به آبادانی نهاد. صفویه به منظور جلوگیری از تجاوز احتمالی طایفه زنگنه و نزدیکی آن با امپراطوری عثمانی این شهر را مورد توجه قرار دادند ولی در زمان زندیه دستخوش آشوب شد. در دوره قاجار از حملات عثمانی ها به ناحیه کرمانشاه کاسته شد. محمد علی میرزا در سال 1221 ه. ق به منظور پیشگیری از تجاوز عثمانی ها در کرمانشاه استقرار یافت و خوزستان نیز در قلمرو حکومت او قرار گرفت. نقشی از محمد علی میرزا در طاق بستان به جا مانده است. در سال 1267 ه.ق. امام قلی میرزا از طرف ناصرالدین شاه به سرحدادی کرمانشاه منصوب شد و در مدت 25 سال حکومت، بناهایی را احداث و به یادگار گذاشت. این شهر در جنبش مشروطه نقش به سزایی داشت و در جنگ جهانی اول و دوم به تصرف قوای بیگانه درآمد و پس از پایان جنگ تخلیه شد. در نتیجه جنگ تحمیلی عراق، این شهر خسارت فراوانی دید و پس از جنگ اقدامات موثری در جهت بازسازی آن صورت گرفت. این استان از 14 شهرستان، 31 بخش، 32 شهر و 86 دهستان تشکیل شده است. بنابر سرشماری سال 1395، جمعیت استان 1952434 نفر بوده است.

 

شهرستان های استان کرمانشاه

ردیف شهرستان

توضیحات

(بر اساس تقسیمات کشوری سال 1395)

تعداد بخش تعداد شهر تعداد دهستان

1

اسلام آباد غرب

شهرستان اسلام آباد غرب با مساحت 2125 کیلومترمربع یکی از شهرستان های استان کرمانشاه در غرب ایران است. مرکز این شهرستان شهر اسلام آباد غرب است. این شهرستان در جنوب استان قرار گرفته است و در قدیم به نام های هارون آباد و شاه آباد غرب مشهور بوده است. این شهرستان از شمال به شهرستان پاوه و جوانرود و از شرق به کرمانشاه از غرب به شهرستان سر پل ذهاب و گیلانغرب و از جنوب به استان ایلام منتهی می شود. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 151473 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 140876 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی اسلام آباد غرب- حمیل

شهرها: اسلام آباد غرب- حمیل

دهستان ها: حمیل- حسن آباد- حومه جنوبی- حومه شمالی- شیان- منصوری- هرسم

2 2 7

2

پاوه

شهرستان پاوه با مساحت 797.5 کیلومترمربع یکی از شهرستان های استان کرمانشاه ایران است و مرکز آن شهر پاوه است. این شهرستان از شمال به مریوان و از شرق به سنندج و از جنوب به جوانرود و از غرب به طول 96 کیلومتر با کشور عراق هم مرز است. مردمان پاوه با گویش هه ورامی که یکی از گویش های کردی است تکلم می نمایند این گویش بازمانده از کهن ترین گویش های اقوام ایرانی است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 56837 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 60431 نفر اعلام شده است.

بخش ها: نوسود- مرکزی پاوه- باینگان

شهرها: پاوه- بانوره- باینگان- نودشه- نوسود

دهستان ها: سیروان- شمشیر- شیوه سر- ماکوان- هولی

3 5 5

3

ثلاث باباجانی

ثلاث باباجانی با مساحت 1693.5 کیلومترمربع یکی از شهرستان های استان کرمانشاه است. مرکز این شهرستان شهر تازه آباد می باشد. این شهرستان از شمال به شهرستان پاوه، از مشرق به شهرستان جوانرود، از جنوب به شهرستان های اسلام آبادغرب و سرپل ذهاب و از مغرب به خاک عراق محدود می شود. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 38475 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 35219 نفر اعلام شده است.

بخش ها: ازگله- مرکزی ثلاث باباجانی

شهرها: ازگله- تازه آباد

دهستان ها: ازگله- خانه شور- دشت حر- زمکان

2 2 4

4

جوانرود

شهرستان جوانرود با مساحت 792.5 کیلومترمربع از شهرستان های استان کرمانشاه در غرب ایران است. مرکز این شهرستان شهر جوانرود (قلعه) است. این شهر از جنوب شرق با کرمانشاه، از شمال با پاوه، از غرب به کشور عراق و از جنوب غرب با سرپل ذهاب همسایه است. زبان مردم جوانرود یکی از شاخه های زبان کردی سورانی به نام جافی است و کیش مردم جوانرود سنی شافعی است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 71235 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 75169 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی جوانرود- کلاشی

شهرها: جوانرود

دهستان ها: بازان- پلنگانه- شروینه- کلاشی

2 1 4

5

دالاهو

شهرستان دالاهو در 99 کیلومتری کرمانشاه قرار دارد. شهرستان دالاهو با مساحت 1903 کیلومترمربع، در قسمت غربی استان کرمانشاه واقع شده است، که از شمال به جوانرود و ثلاث باباجانی، از غرب به سر پل ذهاب، از جنوب غربی به گیلان غرب، از شرق و جنوب شرقی به اسلام آباد غرب و از شمال شرق به کرمانشاه محدود می شود. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 39837 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 35987 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی دالاهو- گهواره

شهرها: ریجاب- کرند- گهواره

دهستان ها: بان زرده- بیونیج- حومه کرند- قلخانی- گورانی

2 3 5

6

 روانسر

شهرستان روانسر  با مساحت 1115.4 کیلومترمربع یکی از شهرستان های استان کرمانشاه است. مرکز این شهرستان، شهر روانسر است. شهرستان روانسر در دامنه کوه شاهو و در شمال غربی شهر کرمانشاه واقع است. مردم این شهرستان به زبان کردی سورانی تکلم کرده و از نظر اعتقادی نیز اغلب سنی مذهب می باشند. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 46395 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 47657 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی روانسر- شاهو

شهرها: روانسر- شاهو

دهستان ها: بدر- حسن آباد- دولت آباد- زالوآب- قوری قلعه- منصورآقایی

2 2 6

7

سرپل ذهاب

شهرستان سرپل ذهاب از شهرستان های استان کرمانشاه ایران است. مرکز این شهرستان شهر سرپل ذهاب است. مردم این شهرستان با زبان های کردی گورانی، کلهری و سورانی حرف می زنند. این شهرستان از شمال به شهرستان جوانرود، از غرب به شهرستان قصرشیرین و کشور عراق، از شرق به شهرستان اسلام آباد و از جنوب به شهرستان گیلان غرب محدود شده است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 85616 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 85342 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی سرپل ذهاب- قلعه شاهین

شهرها: سرپل ذهاب

دهستان ها: بشیوه پاطاق- پشت تنگ- حومه سرپل- دشت ذهاب- قلعه شاهین- سراب قلعه شاهین- جگیران- سرقلعه

2 1 8

8

سنقر

شهرستان سنقر یا سنقر کلیایی یکی از شهرستان های استان کرمانشاه با بیش از 91935 کیلومترمربع وسعت، در غرب ایران است. این شهرستان از شمال به شهرستان قروه، از جنوب به شهرستان صحنه، از شرق به اسدآباد و از غرب به شهرستان کامیاران محدود می شود. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 91935 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 81661 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی سنقر- کلیایی

شهرها: سنقر- سطر

دهستان ها: آب باریک- آگاهان- باوله- پارسینه- سراب- سطر- کیونانات- گاورود

2 2 8

9

صحنه

شهرستان صحنه با مساحت 1569 کیلومترمربع از شهرستان های استان کرمانشاه در غرب است. مرکز این شهرستان شهر صحنه است که در 50 کیلومتری شهر کرمانشاه و در سمت استان همدان قرار گرفته است. شهرستان صحنه از شمال به شهرستان سنقر، از شمال شرقی به شهرستان اسد آباد (از استان همدان)، از شرق به شهرستان کنگاور، از جنوب به شهرستان دلفان و از غرب به شهرستان هرسین محدود می شود. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 76678 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 70757 نفر اعلام شده است.

بخش ها: دینور- مرکزی صحنه

شهرها: صحنه- میان راهان

دهستان ها: حر- خدابنده لو- دینور- صحنه- کندوله- گاماسیاب- هجر

2 2 7

10

قصرشیرین

شهرستان قصرشیرین با مساحت 1550 کیلومترمربع از شهرستان های استان کرمانشاه ایران است. مرکز این شهرستان شهر قصرشیرین است. شهرستان قصرشیرین از شمال و غرب به کشور عراق از جنوب به استان ایلام از شرق به شهرستان های سرپل ذهاب و گیلانغرب محدود می شود. مردم قصرشیرین کرد زبان هستند. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 25517 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 23929 نفر اعلام شده است.

بخش ها: سومار- مرکزی قصرشیرین

شهرها: سومار- قصرشیرین

دهستان ها: سومار- الوند- فتح آباد- نصرآباد

2 2 4

11

کرمانشاه

شهرستان کرمانشاه یکی از شهرستان های استان کرمانشاه با وسعت تقریبی 5658.4 کیلومترمربع می باشد. مرکز این شهرستان، شهر کرمانشاه است که مرکز استان کرمانشاه نیز می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 1030978 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 1083833 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی کرمانشاه- بیلوار- فیروزآباد- کوزران- ماهیدشت

شهرها: کرمانشاه- کوزران- رباط- هلشی

دهستان ها: بالادربند- پشت دربند- جلال وند- چقانرگس- دورودفرامان- رازآور- سرفیروزآباد- سنجابی- عثمانوند- قره سو- ماهیدشت- میان دربند- هفت آشیان

5 4 13

12

کنگاور

مرکز این شهرستان شهر کنگاور است. این شهرستان قدیمی با مساحت 929 کیلومترمربع در کنار نیایشگاه آناهیتا ساخته شده و قدمت آن به 1126 سال می رسد. مردم این شهرستان به زبان کردی با گویش کلهری و کرمانشاهی و زبان لکی صحبت می کنند. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 81051 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 76216 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی کنگاور

شهرها: کنگاور- گودین

دهستان ها: خزل غربی- فش- قزوینه- کرماجان- گودین

1 2 5

13

گیلانغرب

شهرستان گیلانغرب با مساحتی در حدود 2585.9 کیلومترمربع از توابع استان کرمانشاه است. این شهرستان در جنوب استان کرمانشاه واقع شده است و مرکز آن شهر گیلانغرب است. این شهرستان از شمال به شهرستان های سر پل ذهاب، و قصر شیرین از جنوب به شهرستان ایوانغرب، از شرق به شهرستان اسلام آباد غرب و از غرب به شهرستان قصر شیرین محدود می شود. مردم این شهرستان اکثریت شیعه هستند و با زبان کردی و گویش کلهری صحبت می کنند. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 62858 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 57007 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی گیلانغرب- گواور

شهرها: گیلانغرب- سرمست

دهستان ها: گواور- چله- حومه- حیدریه- دیره- ویژنان

2 2 6

14

هرسین

شهرستان هرسین با مساحت 1081 کیلومترمربع یکی از شهرستان های استان کرمانشاه است. مرکز این شهرستان شهر هرسین است. گلیم و قالی های بافته این شهرستان شهرت جهانی دارد. شهرستان هرسین در 45 کیلومتری جنوب شرقی استان کرمانشاه واقع شده که از جنوب به شهرستان دلفان استان لرستان، از شمال به شهرستان صحنه، از غرب به شهرستان کرمانشاه و از شرق به نهاوند محدود می شود. مردم شهر هرسین به زبان کردی صحبت می کنند. خود هرسین از چند طایفه تشکیل شده که اکثریت آن کاکاوند و هرسینی می باشند. مذهب مردم هرسین شیعه مذهب می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 86342 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 78350 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی هرسین- بیستون

شهرها: هرسین- بیستون

دهستان ها: چشمه کبود- چم جمال- حومه- شیرز

2 2 4


تاریخ و فرهنگ استان

استان تاریخی کرمانشاه همچون دیگر نقاط کشور کهنسال ما آثاری از روزگار مجد و عظمت ایران را در سینه کوه ها و پهن دشت های خود محفوظ کرده است. برخلاف سایر نقاط ایران که به صورت مقطعی مورد سکونت قرار گرفته اند، این استان بدون وقفه در ادوار مختلف تاریخ مورد سکونت قرار گرفته است. شواهد و مدارک باستان شناختی نشان می دهد این منطقه از اولین زیستگاه های انسان اولیه به شمار می رفته و یکی از مراکز مهم جمعیتی در زاگرس میانی محسوب می شده است. تمامی مراحل و ادوار زندگی انسان از عهد حجر تا دوره های تمدنی پیش از تاریخ و سپس تا تشکیل حکومت های بزرگ سیر تطور خویش را در این محدوده طی کرده است. به طوری که غار شکارچیان بیستون نکات جالبی را درباره سابقه زندگی بشری در دوران پارینه سنگی در ایران روشن می دارد. پس از این دوره در حدود 9 هزار سال پیش به علت گرم شدن هوا انسان غار را ترک کرده و روی به یکجانشینی می آورد که این حرکت موجب زراعت و دامپروری و براثر آن روستا نشینی می شود که بدون شک نخستین روستاها در این استان شکل گرفته که از جمله آن ها می توان گنج دره هرسین، گاکیه و تپه سراب اشاره کرد. انسان های پیش از تاریخ گنج دره جزء نخستین انسان هایی هستند که در ایران سفالگری را اختراع کرده و روی به فعالیت های صنعتی آورده اند.

در هزاره چهارم پیش از میلاد استان کرمانشاه یکی از مراکز مهم تجاری و بازرگانی بوده و بازرگانان آن با بازرگانان شوشی و بین النهرینی به داد و ستد و مبادله کالا مبادرت می ورزیدند. حضور بازارهایی در گودین کنگاور و چغاگاوانه اسلام آباد از آن دوره شاهدی بر این مدعا است.

به استناد کتیبه های بابلی و آشوری، ساکنان زاگرس اقوام لولوبی و گوتی بودند. این مردمان سخت کوش و شجاع به منظور حفاظت از این خطه مرتب با بین النهرینی ها در جنگ و ستیز بوده اند که در این امر به پیروزی های چشمگیری نیز نایل شده اند و از آن پس دره های زاگرس قرن ها مرکز تمدن و حکومت های ایرانی و بین النهرینی بوده که سرانجام عنصر ایرانی تمدن خود را بر این سامان غالب ساخت. حضور نقش برجسته های این اقوام در سرپل ذهاب که یکی از قدیمی ترین نقش برجسته های خاورمیانه محسوب می شود بیانگر این موضوع است.

منطقه کرمانشاه به واسطه همجواری با دولت آشور، پیوسته در معرض تهاجم دولت مقتدر آشور بود و شاهانی چون تیکلات پلیسر، شلمانصر سوم، بارها به محدوده کرمانشاه لشکرکشی کرده اند در کتیبه های به جا مانده از آشوریان از سرزمین های پارسوا، زکروتی، مادی ها و سرزمین نیشانی نام برده شده است، نیشانی سرزمینی است که به اطراف کرمانشاه و ماهیدشت کنونی اطلاق می شد و به واسطه مراتع معروف خود برای پرورش و نگهداری اسب شهره بود. در سالنامه های آشوری از شهری به نام الی پی نام برده شده که مورخان آن را بین کرمانشاه و همدان تشخیص داده اند و برخی دیگر از مورخان آن را در محل فعلی کرمانشاه معرفی کرده اند.

با شکل گیری حکومت ها، این خطه نیز یکی از مراکز مادی محسوب می شده است که از این دوره یادمان هایی با ارزش چون دژ گودین در کنگاور برجای مانده است. در این دوره کرمانشاه یکی از شاهراهای حیاتی ایران بوده و جاده اکباتان به بابل از این استان عبور می کرده است.

در دوره هخامنشی با عبور جاده شاهی که یک رشته آن اکباتان را به بابل وصل می کرد بر رونق و آبادانی این منطقه افزوده شد. پس از انقراض هخامنشیان، در دوره سلوکی مناطقی از کرمانشاه چون بیستون و دینور محل حضور کلنی های یونانی بوده ولی دیری نپایید که اشکانیان آنان را شکست داده و در این منطقه حضور پیدا کردند. نقش برجسته های اشکانی در بیستون بیانگر این موضوع است. در این دوره بیستون یکی از مراکز مهم دوره اشکانی محسوب می شده است.

استان کرمانشاه در دوره ساسانی بیش از هر دوره دیگری از اعتبار و رونق خاصی برخوردار بوده است. این منطقه همواره مورد توجه شهریاران ساسانی بوده و به علت نزدیکی با تیسفون پایتخت آن ها، ایام تابستان را در قصور ییلاقی اینجا می گذرانده اند. در اخبار مورخان اسلامی به کرات آمده که خسرو اول در نواحی طاق بستان قصوری ساخته بود که در آن ها از فغفور چین ورای هند و قیصر روم و دیگر حکمرانان روزگار پذیرایی کرده است.

با احداث شهرهایی چون حلوان در این سو و سیاست شهر سازی پادشاهان ساسانی در غرب کشور که به بنایاد شهر کرمانشاه منجر گردید. این حوزه بیش از پیش اعتبار یافت و شاهان ساسانی با ایجاد پل هایی بر روی رودخانه ها و بناهای عام المنفعه رفاه و رونق اقتصادی را برای مردم این دیار به ارمغان آورده بودند.

با شکست ساسانیان توسط مسلمین، مردم این منطقه برخلاف برخی مناطق دیگر جزء اولین مردمانی بودند که به دین مقدس اسلام ایمان آورده و به ترویج آن پرداختند.

مسجد عبدالله بن عمر در ریجاب که یکی از قدیمی ترین مساجد صدر اسلام است. یادگاری از آن زمان می باشد. از دوران آرامگاهی از یاران وفادار پیامبر اسلام که در جنگ ها وی را یاری می کردند به یادگار مانده که می توان به آرامگاه ابودجانه در ریجاب اشاره کرد. در دوره خلفای عباسی کرمانشاه یکی از چهار شهر مهم و معتبر ولایات جبال بود. هارون الرشید خلیفه معروف عباسی بدین سامان توجه خاصی داشت، به طوری که سیاحان و جهانگردان از آبادانی و زیبایی شهر یاد می کنند.

ابن حوقل و استخری از شهر کرمانشاه به عنوان شهرستانی زیبا که اشجار و آب فراوان دارد یاد می کنند. مقدسی این شهر را به همراه شهرهای همدان، ری و اصفهان جزء چهار شهر معروف ایالت جبال معرفی می کند.

در سده سوم هجری کرمانشاه در قلمرو و حکومت صفاریان قرار داشت. در قرن چهارم سلسله کوچکی از اکراد به نام حسنویه د رولایات غرب استقلالی پیدا کردند، موسس این سلسله حسنویه که معروف ترین این خاندان نیز هست نزدیک پنجاه سال حکمرانی کرد و قلعه بزرگ سرماج را مقر خود نمود. در سال 441 ساطان طغرل سلجوقی صد هزار سپاهی به تسخیر قلعه سرماج فرستاد که پس از چهار سال موفق به تسخیر قلعه گردید. در سده ششم هجری سلطان سنجر سلجوقی، کرمانشاهان و توابع آن را در حوزه حکمرانی برادر زاده خود سلیمان شاه ملقب به «ایوه» قرار داد. در سده هفتم کرمانشاهان همچون مناطق خراسان و دیگر بخش های ایران از هجوم مغول آسیب فراوان دید به طوری که سپاهیان هلاکو در این منطقه قتل و غارتی فجیع به عمل آوردند ولی در اواخر دوره ایلخانی در زمان حکومت ابوسعید این خطه مورد توجه قرار می گیرد به طوری که در زمان حکومت وی شهر سلطانیه چمچمال نزدیک بیستون احداث گردید. در این زمان همان طوری که حمدالله مستوفی اشاره می کند کرمانشاهان یکی از ایالت های 16 گانه کردستان بوده است.

در قرن نهم و اوایل قرن دهم هجری کرمانشاه مورد تجاوز عثمانیان واقع می گردد. در این زمان هرسین و ماهیدشت حکومت نشین بوده ولی از کرمانشاهان نامی پیدا نیست.

در زمان صفویه کرمانشاهان اهمیت و اعتبار زیادی پیدا کرد در دوره سلطنت شاه طهماسب اول حکومتی به نام کلهر و در زمان شاه صفی حکومتی تحت عنوان سنقر و کلهر در این حدود تشکیل شد و به خوانین زنگنه تفویض گردید. در حقیقت از این زمان تجدید بنای کرمانشاه و تشکیل ولایت فعلی شروع می شود.

همزمان با حمله افغان و سقوط اصفهان، کرمانشاهان نیز با تجاوز عثمانی ها مواجه گردید و بار دیگر رو به خرابی نهاد. در زمان حکومت زندیه خوانین زنگنه و اهالی کرمانشاه نخست حکومت کریم خان را نپذیرفتند به همین جهت کرمانشاه مدتی با محاصره و خرابی مواجه گردید. در دوره قاجاریه کرمانشاه اعتبار و اهمیت زیادی پیدا کرد. فتحعلیشاه در سال 1221 ه.ق یکی از پسران خود به نام محمد علی میرزای دولتشاه را با سمت سرحدداری عراقین به این شغل منصوب کرد و ایالت خوزستان را نیز ضمیمه قلمرو او کرد و در حقیقت در این زمان کرمانشاه به یک پایگاه نظامی مجهز علیه دولت عثمانی تبدیل شد.

در جنگ جهانی اول کرمانشاه به تصرف قوای عثمانی درآمد ولی بعد از سقوط بغداد آن ها شهر را تخلیه کرده، عقب نشینی کردند. در جنگ جهانی دوم نیز به تصرف قوای نظامی انگلستان درآمد.


جاذبه های طبیعی و تفریحی

رودخانه

  • رودخانه آب ژالان

رودخانه آب ژالان در دهستان از گله شهرستان جوانرود جاری است. طول این رودخانه 30 کیلومتر است. این رودخانه از دامنه غربی کوه ملاچیه در 53 کیلومتری جنوب غربی پاوه سرچشمه می گیرد و در جهت شمال غربی جریان می یابد و در شمال شرقی روستای تووشکه با آب لیما مخلوط می شود در دامنه جنوبی کوه گره، روستای کل سفید را سیراب ساخته و ضمن عبور از منطقه جگیران با یک ریزا به جنوبی مخلوط می شود و از دره شرقی کوه سلماندره رو به شمال جریان می یابد. پس از سیراب ساختن روستای تق تق در دامنه شرقی کوه سلمانه با رود آبدالان مخلوط شده و به آب هواسان تغییر نام می دهد.

  • رودخانه جگیران

رودخانه جگیران در محدوده شهرستان سرپل ذهاب جاری است. این رودخانه 67 کیلومتر طول دارد و از دامنه غربی کوه های ملاچیه و شاهان در دهستان پشت تنگ در 24 کیلومتری شمال شرقی قصرشیرین از ریزابه هایی مانند آب تالان سرچشمه می گیرد. این رودخانه پس از سیراب نمودن روستاهای متعدد و با درآمیختن با رودهای مختلف، در 5 کیلومتری شمال شرقی قصرشیرین به مرز ایران و عراق وارد می شود و در 11 کیلومتری شمال غربی قصرشیرین از خط مرزی خارج شده و به کشور عراق وارد می شود و درغرب روستای سنگرژور و به رودخانه دجله می ریزد.

  • رودخانه کنگاکوش

رودخانه کنگاکوش در محدوده نفت شهر و قصرشیرین جاری است و تا مرز ایران و عراق 60 کیلومتر طول دارد. این رودخانه از آبخیزهای دامنه کوه های بندمیان و دربلویی در 7 کیلومتری جنوب غربی گیلان غرب سرچشمه می گیرد و پس از عبور از دهستان ویژنان به نفت شهر وارد می شود. در این دهستان تغییر مسیر می دهد و به سوی جنوب غربی روان می شود و پس از عبور از نفت شهر به سوی غرب متوجه شده و به مرز ایران و عراق وارد می شود. در این منطقه با رودخانه کنه کبود مخلوط شده و به صورت یک رودخانه مرزی تا 5/8 کیلومتری جنوب غربی نفت شهر جریان می یابد و سپس به کشور عراق وارد شده و در دشت مندلی پخش می شود.

  • رودخانه سراب کنگاور

سراب کنگاور به طول 40 کیلومتر از دامنه شرقی کوه آمروله در 75 کیلومتری شمال شرقی کرمانشاه سرچشمه می گیرد و پس از عبور از روستاهای هزارخان، سراب، خرم آباد و... از غرب کنگاور با چند ریزابه غربی در هم می آمیزد و به خرم رود تغییر نام می دهد. همچنین این رودخانه ضمن عبور از روستاهای متعدد با رودخانه قره چای و رودخانه گاماسیاب می پیوندد. سرچشمه، حواشی و پیرامون این رودخانه واجد ارزش های تفرجگاهی فراوان است.

  • رودخانه زمیکان

رودخانه زمیکان در محدوده پاوه و اسلام آباد جاری است. این رودخانه 160 کیلومتر طول دارد و از دامنه جنوبی کوه شاهان در 62 کیلومتری شمال غربی اسلام آباد سرچشمه می گیرد. این رودخانه ضمن عبور از روستاهای متعدد و آمیختن با رودهای دیگر پس از طی مسیر طولانی به شهرستان پاوه وارد می شود. در این قسمت ضمن مخلوط شدن با چندین ریزابه دیگر، تعدادی از روستاها را سیراب می کند و پس از مخلوط شدن با رودخانه گردی قاسمان در 43 کیلومتری غرب پاوه به مرز ایران و عراق وارد می شود. رودخانه زمیکان در 39کیلومتری شمال غربی پاوه به دریاچه سد دربندجان می ریزد.

کوه

  • کوه چال آباد

کوه چال آباد در 50 کیلومتری شمال غربی کرمانشاه واقع شده است. ارتفاع کوه چال آباد 2444 متر است. این کوه به همراه کوه های ولانی، هشلان، خورین، هول هول و خاقانه، کوهستان کوچکی به وسعت 320 کیلومتر مربع را پدید می آورد که بلندترین قله آن کوه خورین 2550 متر ارتفاع دارد. رودخانه قایرنه از دامنه های شرقی این کوهستان می گذرد و در واقع مرز میان کوهستان پراو و کوهستان چال آباد به شمار می رود. رودخانه روانسر نیز مرز غربی این کوهستان را تشکیل می دهد. ریزابه های این کوهستان به رودهای قایرنه و روانسر می ریزند و در دامنه جنوبی آن دریاچه کوچکی به نام سراب شله را به وجود می آورند.

  • کوه دالاخانی

کوه دالاخانی در 10 کیلومتری جنوب سنقر واقع شده است و حدود 3350 متر ارتفاع دارد. رودخانه های دینور و گاماسیاب از این کوه سرچشمه می گیرند. این کوه یکی از کوه های بلند زاگرس است که از جنوب به کوه سوویل متصل می شود.

  • کوه لوجار

کوه لوجار در 33 کیلومتری شمال شرقی سنقر واقع شده و حدود 2831 متر ارتفاع دارد. رودخانه گاورود از این کوه سرچشمه می گیرد. این کوه از شمال به کوه سیناوند و از جنوب غربی به کوه شیطان بازار متصل می شود.

  • کوه پراو

کوهستان پراو در مجاورت کرمانشاه واقع شده و حدود 1020 کیلومتر مربع وسعت دارد. کوهستان پراو از کوه های متعددی چون قرال، دوقرال، راق چرمی، داربید، بلوچ و... تشکیل شده و بلندترین قله آن با ارتفاع 3357 متر به نام "شیخ علی خان" معروف است. سایر قلل معروف این کوهستان عبارتند از، خرامان، شاه ابدالان، ماسی، بیستون و... مهم ترین و ژرف ترین غار خاورمیانه به عمق 572 متر به نام پراو (پراو) در دامنه جنوبی قله قته چرمی واقع شده است. کوه هوجیر در شرق کوهستان پراو واقع شده و به وسیله دره رودخانه دینور از این کوهستان جدا می شود و کوهستان کوچکی را به وجود می آورد.

تپه

  • تپه برج

نزدیک تپه جودا به طرف «دره برج»، تپه نسبتا بلندی وجود دارد که آثار بنای قلعه ای قدیمی برروی آن باقی مانده است. سطح تپه در گذشته از تکه سفال های ساده و لعاب دار پوشیده شده بود که بیشتر به دو دوره اشکانی و ساسانی تعلق داشته اند. در میان تکه سفال ها، انواع سفال لعاب دار سبز اشکانی و سفال لعاب دارآبی آسمانی به وفور یافت شده است. در حال حاضر سطح تپه به منظور خرمن جاه توسط اهالی کاملا صاف و مسطح شده است.

  • تپه جودا (جهودا)

در شمال کنگاور چند تپه باستانی باقی مانده است که معروف ترین آن ها «تپه جودا» نام دارد. طبق گفته اهالی چون در سال های دور قبرستان یهودیان در این تپه قرار داشت، بدین نام معروف شده است. این تپه نسبتا بزرگ و بلند در کنار تپه کوچک و پستی واقع شده که سفال های شکسته لعاب دار فراوان در سطح آن و زمین های اطراف دیده شده است.

  • قورواغه تپه (تپه قورباغه)

در جنوب شرقی صحنه با فاصله 2 کیلومتر، دو تپه باستانی وجود دارد که تپه بزرگتر به قورباغه تپه معروف است. تپه دوم که کوچکتر است در جهت شرقی این تپه قرار دارد. سطح تپه و اراضی مزروعی پیرامون آن، از سفالینه های منقوش و ساده پوشیده شده است. سفال منقوش آن با سفال تپه گیان سوم و گودین سوم و همچنین با کهن ترین تمدن تپه سگزآباد دشت قزوین قابل مقایسه است.

  • تپه قدیمی رستم آباد

در مجاورت خانه های روستای رستم آباد در 13 کیلومتری شمال شرقی کنگاور، تپه باستانی بزرگی قرار دارد که از قبور آن، آثاری از دوران پیش از تاریخ مشابه تاریخ نهاوند یکی بود، کشف گردیده است. این محل به اوایل هزاره دوم قبل از میلاد تعلق داشته آثار نهاوند کشف شده است. در اوایل هزاره اول قبل از میلاد طایفه ای از کاسی ها به این حدود دست یافته اند و این اولین مرتبه است که آثار دوره کاسی ها در این حوالی کشف شده است. در سال های اخیر به طور تصادفی اشیای مفرغی قابل ملاحظه ای از این تپه به دست آمده است.

تپه شل مران در 2 کیلومتری غرب کنگاور و تپه گودین در شمال غربی روستای گودین از توابع بخش مرکزی شهرستان کنگاور که به دوره های پیش از اسلام و اوایل اسلام مربوطند، از سایر تپه های باستانی استان می باشند.

دشت ها

در فواصل کوه های استان کرمانشاه که گاهی پهناور و گاهی کم عرض و باریک اند، دشت ها و جلگه های متعددی تشکیل گردیده که از مواد آبرفتی انباشته شده اند که اهم آن ها عبارتند از: دشت بین ارتفاعات الوند و کوه بید سرخ صحنه که حدود 55 کیلومتر عرض دارد و نواحی جنوبی آن به کلی باز و هموار است. این دشت حاصلخیز به ویژه در بهار و تابستان سرسبز و بسیار جذاب است. دشت بین صحنه و کرمانشاه که از پای ارتفاعات بید آغاز و در ارتفاعات نعل شکن خاتمه می یابد. در شمال آن ارتفاعات پراو و شاهو قرار دارند. در این دشت حاصلخیز آب های فراوانی جریان دارد. دشت ماهیدشت که حدود 25 کیلومتر عرض دارد و از دو طرف کاملا باز است. این دشت با آب فراوان و خاک حاصلخیز از مناطق عمده زراعی استان کرمانشاه است. دشت اسلام آباد که از جهت مشرق به وسیله ارتفاعات دالاهو و فرح محدود گردیده است.دامنه های اطراف ارتفاعات و قسمت هایی از این دشت مشجر است و خاکی حاصلخیز دارد. دشت بین ارتفاعات پاطاق و خسروی (در مرز ایران و عراق) که بین 20 تا 70 کیلومتر عرض دارد. ارتفاع آن از سطح دریا کم و جزء مناطق گرمسیری غرب به حساب می آید. دیگر دشت های استان عبارتند از: دشت های صحنه و بیستون، دشت دینور، دشت سنجابی و دشت شاه آباد (اسلام آباد) دشت های فارسیج و سنقر، دشت زهاب و دشت سرقلعه، دشت گیلان غرب و سومار و دشت دایره.

ارتفاعات استان

در محدوده استان کرمانشاه ده ها کوه دیگر نیز وجود دارند که اهم آن ها عبارتند از: کوه نوا با ارتفاع 2482 متر، هوجیر با ارتفاع 2583 متر، ماکوآن با ارتفاع 2630 متر، آفتاب برز با ارتفاع 2518 متر، آبزا با ارتفاع 2770 متر، امروله با ارتفاع 3203 متر، تکلتو به ارتفاع 2450 متر، خلج به ارتفاع 2450 متر، شیطان بازار به ارتفاع 2424 متر، میرادال به ارتفاع 2720 متر، چارقلان به ارتفاع 2398 متر، کان کبود به ارتفاع 2529 متر و شمشیره به ارتفاع 2550 متر.

مناطق حفاظت شده

در گذشته نه چندان دور کرمانشاه یکی از زیستگاه های مهم حیات وحش ایران به شمار می رفته است. نقش های کناره طاق بستان جلوه هایی از این شکارگاه ها را نشان می دهد. در بیشه زارها و کوهستان های استان کرمانشاه، انواع پرندگان وحشی، اعم از بومی و مهاجر دیده می شود که اهم بومی آن ها عبارتند از: کبک، تیهو، قمری، کبوتر و اهم پرندگان مهاجر آن ها عبارتند از: غاز و مرغابی که بیشتر در فصل زمستان در استان مشاهده می شوند. از دیگر پرندگان که به علت صید زیاد در این منطقه از شمار آن ها کاسته شده گونه نادر «هوبره» است. از حایوانات وحشی منطقه، می توان از پلنگ، خرس، کل، بز، قوچ، میش، خوک، گراز، گرگ، شغال و روباه نام برد. اهم شکارگاه های استان کرمانشاه عبارتند از: صحنه، کنار گاماسیاب، برتاج، الوند و آب گرم.


آثار تاریخی و فرهنگی

کاروانسرا

  • کاروانسرای قصرشیرین

این کاروانسرا در داخل شهر قصرشیرین قرار دارد که متاسفانه در اثر حملات عراق آسیب زیادی دیده و تنها قسمت ورودی آن باقی مانده است ولی در سال های اخیر میراث فرهنگی اقدام به بازسازی آن نموده است. این کاروانسرا نیز از نظر پلان تا حدودی شبیه کاروانسراهای صفوی بیستون و ماهیدشت می باشد به طوری که داری ورودی طاق داری در ضلع جنوبی بناست که در هر طرف ورودی سکویی دراز ایجاد شده است. پس از ورودی، هشتی گنبد داری قرار دارد که از طریق آن می توان وارد حیاط مرکزی شد. در چهار طرف این حیاط، ایوان های بزرگی با طاق جناغی قرار دارد. همچنین در اطراف ضلع حیاط مرکزی تعدادی اطاق ساخته شده است در جلوی هر یک از این اطاق ها ایوان کوچکی و در پشت اطاق ها، اصطبل های درازی احداث شده است. این کاروانسرا به وسیله لاشه سنگ و آجر ساخته شده است. حتی در برخی از قسمت های آن از جمله ورودی، از آجرهای بناهای ساسانی نیز استفاده کرده اند.

  • کاروانسرای صفوی بیستون

کاروانسرای بیستون در 30 کیلومتری شمال شرقی کرمانشاه و در محل روستای بیستون کهنه، واقع شده است. این کاروانسرا که به کاروانسرای شاه عباسی نیز معروف است. همانند بسیاری از کاروانسراهای صفوی به سبک چهار ایوانی بنا گردیده است. این بنا به طول 60/83 متر و عرض 50/74 متر است. در چهار گوشه این بنا، برج هایی قرار دارد که برج های ضلعی غربی مدور و برج های ضلع شرقی هشت ضلعی است. این کاروانسرا به دستور شاه عباس اول صفوی ساخته شده است. با توجه به کتیبه ی که از شاه سلیمان صفوی (1105 ـ1077 ه. ق) باقی مانده است به نظر می رسد بنای این کاروانسرا در زمان پادشاهی شاه سلیمان و صدارت شیخ علیخان زنگنه خاتمه یافته است. همچنین در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار و صدارت میرزا آقاخان نوری توسط حاجی جعفرخان معمارباشی اصفهانی تعمیر شده است.

  • کاروانسرای ماهیدشت

این کاروانسرا نیز در داخل شهر ماهیدشت واقع شده است، این کاروانسرا نیز به نام کاروانسرای شاه عباسی معروف است و همانند کاروانسراهای دوره صفویه به سبک چهار ایوانی ساخته شده است. گوشه های بیرونی این کاروانسرا به صورت مدور می باشد. این کاروانسرا همزمان با کاروانسرای بیستون به دستور شاه عباس اول صفوی احداث شده است و طبق کتیبه بنا در زمان ناصرالدین شاه نیز تعمیر گردیده است.

  • کاروانسرای ایلخانی(بیستون)

این کاروانسرا بر روی بقایایی از یک بنای سنگی دوره ساسانی ساخته شده است که به کاخ خسرو معروف می باشد. به این ترتیب که ایلخانیان با الحاق دیوارهایی به دیوارهای محیطی بنای ساسانی، کاروانسرا را احداث کرده اند.

  • کاروانسرای سرپل ذهاب

در محدوده سرپل ذهاب بقایای دو کاروانسرا مشهود است. اولی از نوع کاروانسراهای چهار ایوانی با مصالح آجر است که قدمت آن به دوره صفوی می رسد. دومین کاروانسرا از نوع کاروانسراهای با پلان متفرقه است که از سنگ ساخته شده و به دوره ساسانیان مربوط است.

کاخ

  • کاخ خسرو

در حاشیه شمالی شهر کنونی قصرشیرین و در نزدیکی آتشکده چهار قابی، ویرانه های قصر خسرو پرویز دیده می شود که امروزه به صورت تلی از خاک در آمده است. این بنا بر روی مصطبه ی به ارتفاع 8 متر ایجاد شده است. در مورد این کاخ، مورخین و جغرافیا نویسان ایرانی و عرب هر کدام مطالبی نوشته اند، اکثر این ها اظهار می کنند که این کاخ توسط خسرو پرویز در میان باغ وسیعی ساخته شده که حیوانات وحشی با کمال آزادی در این مکان می زیسته اند و آب فراوانی از رودخانه الوند در جدولی مرتفع به ین باغ وارد می گشته است. با قوت ین کاخ را جزء عجیب جهان به شمار آورده که در سال 628 میلادی توسط هراکلیوس ویران شده است.

  • خانه خواجه باروخ

این خانه در بخش یهودی نشین محله قدیمی فیض آباد واقع شده است و دارای ویژگی های یک خانه درونگرا می باشد. این خانه توسط خواجه باروخ که کی از تجار کلیمی کرمانشاه بود در عصر ناصری ساخته شده است. این خانه امروزه به نام خانه رنده کشی که آخرین مالک آن می باشد، معروف شده است.

  • خانه معین الکتاب

این خانه در محله قدیمی علاف خانه واقع شده که راه دسترسی به آن از طریق کوچه توکل و فیض مهدوی میسر می باشد. این خانه از نوع خانه ها درونگرا است که با عبور از هشتی به حیاط بیرونی و سپس با گذشتن از راهرویی دراز می توان وارد حیاط اندرونی شد. بانی و مالک این خانه میرزا حسن خان مدنی معروف به معین الکتاب می باشد. میرزا حسن خان از جمله آزادی خواهان صدر مشروطیت است که در کرمانشاه وی را بیشتر با نام دبیر اعظم می شناسند.

  • خانه خدیوی

این خانه در خیابان معلم شرقی واقع شده است، یکی از با ارزش ترین ابنایه برون گرایی است که طبق کتیبه ورودی بنا در سال 1316 ش ساخته شده است. تمام نمای این خانه به وسیله آجرکاری با اشکال مختلف هنری تزیین شده است.

  • کاخ شاهپور

در نزدیکی شهر هرسین بقایای کاخ شاهپور اول ساسانی به جا مانده است. درون کاخ آثار آتشکده و قربانگاهی برای خدایان مشاهده می شود. علائم و عناصر این بنا نشان می دهد که شاهپور - شاهنشاه ساسانیان در نظر داشته که با این کاخ یکی از آثار بزرگ دوره پادشاهی خود را به یادگار بگذارد. این کاخ در روزگار آبادی، محل تفریح و تفنن شهریار ساسانی بود که اکنون به تل خاکی تبدیل شده است.

  • بقایای کاخ ساسانی (عمارت خسروی)

ویرانه چند کاخ ساسانی و آثار دیگری که حاکی از آبادی و وسعت بناهای دوره ساسانی است، در قصرشیرین باقی مانده است. مجموعه بقایای این بناها اکنون به نام عمارت خسروی مشهور است و احداث آن ها به خسرو پرویز ساسانی نسبت داده می شود. این قصر عظیم ساسانی که بر روی صفحه بلندی ساخته شده، شامل ایوان سه جانبه ای در جلو و تالار بسیار بزرگ مستطیلی در پشت آن بوده است. مجموعه بنای قصر با 370 متر طول و 190 متر عرض، در محوطه محصوری قرار داشته که در حال حاضر تخریب شده ولی گویای عظمت در دوران گذشته می باشد.

  • کاخ حوش کوری

ویرانه کاخی از دوره ساسانی در شمال قصرشیرین بر جای مانده است که در نزد اهالی محل به نام حوش کوری معروف است. این کاخ در روزگار آبادی، یکی از قصرهای بزرگ سلطنتی ساسانی به شمار می آمده است ولی در حال حاضر به مخروبه ای تبدیل شده است.

حمام

  • حمام حسن خان کنگاور

این حمام در محله شرآباد کنگاور واقع گردیده است. ورودی حمام در جبهه شمالی بنا قرار دارد. این ورودی از طریق هشتی کوچک گنبد داری وارد سربینه می شود. این حمام در اواخر دوره قاجاریه ساخته شده است ولی در سال های اخیر تغییراتی در آن صورت گرفته است.

  • حمام حاج اصغر خان کنگاور

این حمام در میان دو محله گچ کن و گرگون واقع گردیده است. سربینه یا رختکن حمام، فضایی است هشت ضلعی که اضلاع آن دو به دو با هم برابرند. این حمام نیز در اواخر دوره قاجاریه ساخته شده است. ولی پس از آن بارها تعمیر شده است.

  • حمام قلعه

این حمام در ضلع جنوبی قلعه ساری اصلان کنگاور واقع گردیده است. سربینه یا رخت کن حمام، محوطه هشت ضلعی است که در هر ضلع آن صفه ی ایجاد شده است. این حمام ظاهرا همزمان با ساخت قلعه ساری اصلان در دوره قاجاریه ساخته شده است.

  • حمام بزرگ (حمام سرجوب)

یکی از حمام های قدیمی کنگاور، حمام بزرگ در محله سرجوب است. در ورودی حمام جنوبی است. از این در به وسیله هشت پله به محوطه مستطیل شکلی وارد می شوند. طاق بالای پله ها و محوطه جناغی است. این محوطه به وسیله دری به سربینه منتهی می شود. سربینه محوطه چهار ضلعی است که در وسط آن چهار ستون سنگی استوانه ای از سنگ یکپارچه دیده می شود. روی ستون ها و دیوارهای جنبی، طاق های جناغی احداث شده و به این طریق 9 طاق در سقف سربینه شکل گرفته است. در وسط سربینه حوض هشت ضلعی منظمی وجود دارد. گرمخانه محوطه چهار ضلعی وسیعی است که چهار ستون سنگی یکپارچه نظیر ستون های سربینه در وسط آن قرار دارد. بر ستون ها و دیوارهای مقابل، طاق های جناغی و روی قسمت مرکزی آن گنبد احداث شده است. این حمام واجد ارزش های معماری و جهانگردی فراوان است.

  • حمام پاچمن

این حمام قدیمی در محله پاچمن شهر صحنه واقع شده است. در ورودی حمام جنوب غربی است و به سربینه باز می شود. بنای سربینه 8 ضلعی است و چهار صفه بزرگ دارد که در بین این صفه ها، چهار صفه کوچک در جنوب غربی، محل ورود به سربینه است. در وسط سربینه حوضی با 16 ترک از سنگ تراش ساخته شده است. مصالح اصلی بناء آجر، ملات گچ همراه با سنگ لاشه و سنگ تراش است. در جریان نوسازی حمام، کف و قسمتی از دیوارهای آن کاشی و سیمان کاری شده است.

پل

  • پل میان راهان

این پل در جنوب دهکده میان راهان، بر سر راه بیستون به سنقر بر روی رودخانه دینور آب ساخته شده است. بنای اصلی این پل منسوب به دوره صفوی است. این پل به طول 30/47 متر و عرض 85/4 متر است که با جهت شمالی ـ جنوبی ساخته شده است. پل میان راهان شامل سه دهانه و چهار پایه می باشد. متاسفانه جان پناه این پل تخریب شده ولی بر اساس شواهد بر جای مانده به نظر می رسد عرض این جان پناه در حدود 50 سانتی متر بوده است. سازمان میراث فرهنگی اقدام به برداشتن طاق بتونی دهانه شمالی پل صفوی و باز سازی بخش های تخریب شده نمود.

  • پل ماهیدشت

این پل در داخل شهر ماهیدشت، بر سر راه کرمانشاه به اسلام آباد و بر روی رودخانه دائمی مرگ ساخته شده است. این پل دارای دو پایه سنگی است. پل ماهیدشت داری سه دهانه می باشد که دهانه میانی، دهانه اصلی محسوب می شود. این پل که اکنون محلی بری تردد اهالی شهر ماهیدشت می باشد، در گذشته محل تردد کاروانیانی بوده که به کاروانسرای ماهیدشت، تردد می کردند. اگر چه کتیبه ی وجود ندارد تا زمان ساخت این پل را مشخص کند ولی از آن جایی که به فاصله کمی از کاروانسرا ساخته شده، احتمالا در ارتباط با کاروانسرا و همزمان با آن است.

  • پل نوژی وران

این پل در اراضی روستای نوژی وران (نجوبران) و بر سر راه بیستون به سنقر ساخته شده که بنای اصلی آن منسوب به دوره صفوی است.

  • پل بیستون

پل بیستون در حاشیه شرقی شهر بیستون و بر روی رودخانه دینور آب واقع شده است. این پل به نام های پل کهنه، پل شاه عباسی، پل صفوی، پل نادر آباد و دینور آب معروف است. این پل دارای چهار دهانه است که به ترتیب دو دهانه آن کوچک و دو دهانه بزرگ می باشد. شواهد و مدارک باستان شناختی نشان می دهد پایه های سنگی این پل در دوره ساسانی ساخته شده و در آن دوره هرگز موفق به تکمیل آن نشده اند. در دوره حسنویه که یکی از سلسله های محلی کرد است اقدام به تکمیل پل می نمایند از این دوره تنها طاق های دهانه اول و دوم و همچنین پشتبندهای مدور آن باقی مانده است پس از حسنویه ها در دوره ایلخانی دهانه چهارم پل که بزرگترین دهانه است. به همراه پشتبندهای مثلثی بازسازی می شود و در دوره صفویه نیز اقدام به بازسازی نمای پل می نمایند. همچنین طاق سوم ین پل در زمان پهلوی ساخته می شود.

  • پل کوچه

در شمال روستای کوچه از توابع دهستان گودین شهر کنگاور پل آجری از بناهای دوره شاه عباس دیده می شود. این پل محکم بر روی آب خرم که از غرب به شرق جریان دارد احداث شده است. طول پل حدود 80/68 متر است. پایه های پل تا ابتدای طاق هر دهانه با سنگ لاشه بالا آورده شده و میان پایه ها را با قلوه سنگ و سنگ لاشه پرکرده و با آجر روی آن را پوشانده اند. هر پنج چشمه پل طاق جناغی دارد. طاق چشمه شمالی از سمت غرب جناغی و از سمت شرق هلالی شکل است.

  • پل قوزیوند

این پل در 5/3 کیلومتری شمال شرقی شهر بیستون و در مسیر جاده آسفالته صحنه به کرمانشاه واقع گردیده است. این پل که به نام های قوزیوند و اتحادیه معروف است در جهت شرقی، غربی بر روی رودخانه زرداب ساخته شده است. بر روی این آبشکن، آب پرهایی ایجاد شده است. پایه سوم نیز همانند پایه اول بلافاصله بر روی سنگ های دوره ساسانی احداث شده است. بخش هایی از این پایه به وسیله خاک پوشیده شده است. که در نمای شمالی و جنوبی آن آبشکن های مثلث شکلی ایجاد شده است. از سنگ های پایه ساسانی دو ردیف قابل رویت است. بر روی پایه ساسانی پایه پهلوی ایجاد شده که شامل چهار ردیف سنگ های پلاک است. در قسمت فوقانی آبشکن شمالی، بخش هایی از آب پرها باقی مانده است. در حدفاصل طاق دهانه ها، کتیبه سنگی به ارتفاع 62 سانتی متر در قسمت فوقانی ناودان شمالی وجود دارد. متن کتیبه حاکی از زمان ساخت این پل است که در سال 1305 توسط اداره فواید عامه کرمانشاه ساخته شده است.

شواهد باستان شناختی نشان داده است پایه های سنگی این پل در اواخر دوره ساسانی ساخته شده ولی هرگز به اتمام نرسیده است تا این که مطابق با متن کتیبه در دوره پهلوی اول اقدام به تکمیل پل می نماید.

  •  پل خسروی

بر سر راه قدیمی دینور به صحنه میان روستاهای بابا کمال و احمد آقا، بر روی مسیر قدیمی رودخانه کنگرشه (کنگرشاه) پایه های قدیمی پلی باقی مانده است. طول پل در حدود 100 متر است و پنج چشمه دارد.

  • پل خسرو

بر سر راه قدیمی بیستون به تخت شیرین و سرماج، پایه های عظیم پلی معروف به پل خسرو به جا مانده است. بنای پل خسرو را به خسرو شاهنشاه ساسانی نسبت می دهند. پل خسرو تنها پلی است که عرب ها از آن گذشته و پس از عبور از تخت شیرین و سرماج به نهاوند رفته و یزدگرد سوم آخرین شهریار ساسانی را در آن شهر مغلوب کرده اند. پل خسرو با گذشت زمان، آسیب فراوان دیده است، به طوری که درروزگار صفویه این پل غیر قابل استفاده بوده است. به همین دلیل در این زمان پل دیگری بر روی دینور آب در حدود یک کیلومتر بالاتر آن احداث شده است.

پل آجری میان راهان در 22 کیلومتری شمال غربی صحنه و پل کهنه قره سو در 50 کیلومتری شهر کرمانشاه از دیگر پل های قدیمی استان می باشند.

مسجد، اماکن مذهبی، بقعه

عبارتند از:

  • مسجد جامع کرمانشاه
  • مسجد جامع پاوه
  • مسجد و حسینیه شیخ محمود تم تم
  • مسجد دولتشاه
  • امامزاده ابراهیم کنگاور
  • امامزاده دده بکتر
  • امامزاده باقر گودین
  • امامزاده شیرخان
  • مقبره فاضل تونی
  • بقعه سیده فاطمه
  • آتشکده چهارقاپی
  • حسینیه امام جمعه
  • سر قبر آقا
  • مقبره ابودجاجه
  • امام زاده محمود
  • امام زاده سید جمال الدین
  • زیارتگاه شوق علی
  • مسجد عمادالدوله
  • مسجد جامع کنگاور
  • مساجد قدیمی
  • معبد آناهیتا
  • پرستشگاه پارتی

سایر زیارتگاه ها و امامزاده های استان عبارتند از: امام زاده عباسعلی در دینور از شهرستان صحنه، زیارتگاه تخت تیمور در شمال صحنه، امام زاده پیرکتان در روستای محمود آباد در 12 کیلومتری شمال غربی صحنه، بقعه نوربخش در روستای کندوله از شهرستان صحنه، امام زاده سید جلال الدین در روستای کمس در 6 کیلومتری شمال کندوله، امام زاده خلی الله (خلیل الله) در سر راه روستای چم سراز توابع دهستان چمچال بیستون شهرستان هرسین، بقعه اویس القران در کرمانشاه مربوط به دوره سلجوقی و مقبره مولانا در کرمانشاه، بقعه مالک در سنقر، مربوط به دوره سلجوقی، مقبره بابا یادگار در روستای بان زرده کرمانشاه، مربوط به قرن دهم ه. ق مقبره ای معروف به امام حسن مجتبی (ع) در کرمانشاه و مقبره احمدبن اسحاق در سرپل ذهاب.

نقش برجسته

  • نقوش داریوش

این نقوش بر صخره بیستون به صورت برجسته كنده شده است. چهره اصلی این مجموعه، داریوش است كه تاجی كنگره دار بر سر دارد و پای چپ خود را بر سینه گئومات گذارده است. پشت سر او دو نفر از نگهبانان مخصوص ایستاده اند. بر بالای سر داریوش، نقش فروهر در پرواز است. فروهر در دست چپ حلقه ای را كه نشان پادشاهی است به داریوش هدیه می كند. در برابر داریوش 90 تن از شورشگران كشورهای تابعه دست بسته و طناب برگردن، ایستاده اند. نقش داریوش در كوه بیستون، چون دیگر نقوش عهدهخامنشی، نشانه ای از نفوذ هنر بابلی و آشوری در تمدن هخامنشی است.

  • نقش دکان داود

 دكان داود دخمه ای در سینه كوه است كه در 3 كیلومتری جنوب شرقی سرپل ذهاب قراردارد. در این محل صورت مردی بر سنگ تراشیده شده كه برگ درخت خرما در دو دست دارد و گویی در حال نیایش است. این دخمه و حجاری آن را به دوره مادها نسبت می دهند.

  • نقش میتریدات اشکانی

 در زیر كتیبه هخامنشی بیستون، كهن ترین نقش برجسته پارتی كه تا امروز شناخته شده، بر جای مانده است. این نقش در سال 100 قبل از میلاد كنده كاری شده است و به نظر می رسد كه شاه اشكانی با انتخاب این مكان قصد داشت خود را از اعقاب هخامنشی قلمداد كند. این نقش از نظر هنری فاقد هر گونه حركت و از لحاظ تكنیك كودكانه است. نام كسانی كه در نقش دیده می شوند به خط یونانی نوشته شده است .

نقش برجسته بلاش، نقش برجسته هرکول، نقش برجسته آنوبانینی، نقش گودرز دوم اشکانی، نقوش طاق بستان و کتیبه ها و نقوش تاریخی از دیگر نقش های استان می باشند.

قلعه

  • قلعه یزدگرد

مجموعه بناهای یادمانی قلعه یزدگرد در 15 کیلومتری سه راهی ریجاب به سرپل ذهاب قرار گرفته است. این مجموعه از طرف شمال غرب با پرتگاه تندی که از شیب آن کاسته می شود به جلگه ذهاب می رسد و از طرف شمال و شرق به صخره های پلکانی دالاهو محدود می شود. برای نخستین بار در سال 1962.م موسسه انگلیسی تحقیقات ایران شناسی بررسی و کاوش های باستان شناسی را در این منطقه آغاز نمود. این هیئت براساس گچبری های مکشوفه از بنای معروف به گچ گمبد، زمان ساخت مجموعه را به دوره ساسانی نسبت داده است. پس از آن در طی فاصله سال های 1975 تا 1979 م طی پنج فصل، توسط موزه شاهنشاهی انتاریو فعالیت های جدیدی بر روی این محل انجام گرفت. در نتیجه کاوش های این هیئت مشخص گردید بسیاری از مجموعه بناهای این محوطه متعلق به اواخر دوره اشکانی است.

محدوده ی که تحت عنوان قلعه یزدگرد در ادبیات باستان شناسی شناخته می شود به وسعت تقریبی 40 کیلومتر مربع است که شامل چند محوطه در کنار هم می باشد. این محوطه ها عبارتند از؛

1 ـ دیوار گچ: خطی از استحکامات به طول 5/2 کیلومتر و عرض 2 تا 4 متر است که به وسیله قلوه و لاشه سنگ به همراه ملات گچ ساخته شده است. تمام طول دیوار از سمت بیرون با یکسری برج هی نیم دایره ی تقویت شده است.

2 ـ آشپزخانه: در انتهای پایین دیوار یکسری استحکامات قرار دارد که احتمالا محل استقرار سربازان بوده است.

3 ـ دروازه: دو برج منفرد در ابتدای دیوار دفاعی قرار گرفته که به نام دروازه شناخته می شود.

4 ـ جای دار: محوطه جای دار در حال حاضر بین باغات روستای زرده قرار دارد. آثار برجای مانده نشان دهنده نوعی استحکامات دفاعی با دیوارها و برج های تعبیه شده در آن است. این بنا احتمالا ترکیبی از دژ ـ قلعه بری کل محوطه بوده است.

5 ـ تپه رش: در سطح این محوطه مقدار زیادی سفال از دوره های مختلف وجود دارد. این محوطه هنوز مورد کاوش قرار نگرفته است.

6 ـ قلعه یزدگرد: این بنا در یکی از بلندترین ارتفاعات قرار گرفته که نام آن بر روی کل محوطه اطلاق می شود. اطراف این قلعه را حصاری با برج های نیم دایره ی احاطه کرده است. این برج ها به قطر بین 2 تا 6 متر و با فاصله 6 تا 16 متر از یکدیگر قرار گرفته اند.

7 ـ گچ کمبد: این محوطه که به نام میدان نیز شناخته می شود به وسعت تقریبی 400 * 800 متر است. اطراف این مجموعه را حصاری با برج های نیم دایره ی دربر گرفته است.

قسمت جنوبی آن پردیس بوده و در قسمت شمالی آن، کاخی قرار گرفته که تزئینات گچی زیادی از داخل آن به دست آمده است.

8 ـ قلعه داور: این بنا در داخل روستای بان گمبد قرار دارد. کاوش های باستان شناختی نشان داده که این بنا آتشکده ی از دوره ساسانی بوده و در اوایل اسلام با الحاق فضاهایی به آن تبدیل به کارگاه شیشه گری شده است.

9 ـ نقاره خانه: این بنا در شمال شرقی بنای قلعه یزدگرد و بر روی ارتفاعات قرار گرفته است. کاربری این بنا برج دیده بانی بوده است.

10 ـ آشیاب: این بنا در شمال غربی بنای قلعه یزدگرد و بر روی ارتفاعات قرار گرفته است. کاربری این بنا برج دیده بانی بوده است.

  • قلعه که

قلعه که یا قلعه کوچک در ابتدی باغ های ریجاب واقع شده است که اهالی محل به نام صاحب آن، قلعه که جیران می نامند. این قلعه دو طبقه بوده که در اثر مرور زمان تخریب شده است ولی اکنون چند اتاق از طبقه اول و پی قلعه فوقانی به جا مانده است. در این محل راه ساسانی با شیب ملایمی به سوی قلعه ادامه یافته و در هر دو طرف راه، برای جلوگیری از سقوط، دیواری خشکه چین ایجاد کرده اند که بقایای آن هنوز برجای مانده است.

  • قلعه بیستون

این قلعه قدیمی در زمره مجموعه آثار تاریخی بیستون است که در ابتدای راه بیستون به سنقر کلیایی و مسلط بر بستر دینور آب، قرار دارد. مصالح به کار رفته در بنای قلعه عمدتا از سنگ و گچ است، اما پاره های آجر و سفال شکسته فراوان نیز در پیرامون آن دیده شده است. طول بنای قلعه 5/94 متر است و به دوره ساسانی مربوط است. این قلعه که نیاز مبرمی به مرمت و حفاظت کامل دارد.

  • قلعه قه لامروان (قلعه مروان)

این قلعه در روستای کندوله، مرکز دهستان کندوله از توابع بخش دینور شهرستان صحنه قرار دارد و بر بالای کوه "لمه قه لا" در شمال شرقی کندوله واقع شده است. آثار باقیمانده از قلعه نشان می دهد که مصالح آن از سنگ و ملات گچ است. گفته می شود که مروان خلیفه اموی در زمانی که فراری بود، در این قلعه زندگی می کرده است.

  • قلعه قه لایبزه رو (قلعه بزه رود)

قلعه بزه رود در 50 کیلومتری شمال غربی صحنه در میان باغ های سیب قرارگرفته است. از بنای اصلی قلعه، یک ردیف اطاق که با آجر و ملات گچ ساخته شده، در ضلع جنوبی و بقایای دیواری از گل و سنگ در ضلع شمالی به جامانده است. آجر پاره ها و سفالینه های لعابدار فراوانی در پیرامون آن دیده شده است. بیشتر سفالینه ها به دوره صفوی مربوط است.

  • قلعه ساری اصلان

بنای عظیم قلعه ساری اصلان در شمال شهر کنگاور قرار دارد. مصالح اصلی این قلعه از آجر، گل و گچ است. بنای اولیه قلعه دارای یک حیاط وسیع بیرونی و یک ساختمان در ضلع غربی، یک ساختمان اندرونی در ضلع شمالی، یک دستگاه حمام در ضلع جنوبی، اصطبل و حیاط اندرونی بوده است. بنای ضلع شمالی یک طبقه است. در حیاط بیرونی قلعه، حوض مستطیل شکلی وجود دارد که با سنگ تراش، دیواروار از سطح حیاط بالا آورده شده است. در محوطه حیاط بیرونی قلعه درختان قطور زیادی از نوع توت، چنار و اقاقیا سر به فلک کشیده است.

قه لاهجیر (قلعه هژیر) در 18 کیلومتری شمال غربی صحنه، قلعه رزده در شمال غربی ریجاب، قلعه شاهین در 18 کیلومتری جاده کرمانشاه قصرشیرین، قلعه مریم در مسیر پل ذهاب، قلعه منیژه در راه سرپل ذهاب به دایره، قلعه خاموش در مسیر کرمانشاه - ریجاب کرند، قلعه هرسین، قلعه ژیان در اسلام آباد غرب و قلعه گبری در سرپل ذهاب از سایر قلعه ها و دژهای استان می باشند.

بناهای معروف

  • بنای بیستون

این بنا در شمال کاروانسرای صفوی بیستون، و در روبروی فرهاد تراش، در زیر جاده قدیمی همدان، کرمانشاه واقع شده است. بنای مورد بحث که در جهت شرقی ـ غربی ساخته شده داری پلانی تقریبا مستطیل شکل بوده و از دو بخش تشکیل شده است. ورودی این بنا در ضلع شرقی می باشد. کاوش های باستان شناختی نشان داده است که این بنا هرگز در دوره ساسانی تکمیل نشده و به صورت نیمه کاره رها شده است زیرا تنها دیوارهای پیرامونی بنا ساخته شده است. ولی مورخین اشاره می کنند که خسرو پرویز قصد داشته که این کاخ را تکمیل کند. ولی هرگز موفق به تکمیل آن نشده است. در دوره ایلخانی با ساختن 64 اطاق در داخل بنا، از آن به عنوان کاروانسرا استفاده نموده اند.

  • طاق گرا

بنای طاق گرا در گردنه پاطاق بر سر راه کرمانشاه به سرپل ذهاب و در کنار راه باستانی سنگفرشی بنا شده که فلات ایران را به بین النهرین ارتباط می داده است. به علت تغییر مسیر، این راه و بنای طاق گرا اکنون در شیب های پایین جاده آسفالته قرار گرفته است. از نظر معماری، بنای طاق گرا، فضای ایوان مانندی است که تماما از سنگ ساخته شده است. در مورد زمان ساخت این بنا اختلاف نظرهایی وجود دارد برخی آن را به دوره اشکانی و برخی دیگر آن را به دوره ساسانی نسبت داده اند. همچنین برای این بنا، کارکردهای متفاوتی چون یادگار احداث راه کاروانرو، توقفگاه موکب شاهی، اریکه سلطنتی، پاسگاه مرزی و یا بنای یادبودی از یک پیروزی ذکر شده است.

  • تکیه بیگلر بیگی

این بنا در محله قدیمی فیض آباد و در کوچه صارم الدوله واقع شده است. این تکیه که در زمان قاجاریه توسط عبدالله خان ملقب به بیگلربیگی ساخته شده است از لحاظ آیینه کاری در میان تکایا کرمانشاه بی نظیر است. در سمت غربی حیاط، تالار آیینه کاری بزرگی ساخته شده که به حسینیه معروف است. این تالار با تزیینات عالی و کتیبه های متعددی مربوط به دوران سلطنت مظفرالدین شاه مزین شده و در دو سوی دیگر، اطاق وسیع مهمانخانه بیگلربیگی واقع گردیده است. در سمت غربی حیاط، تالار آیینه کاری بزرگی ساخته شده که به حسینیه معروف است. این تالار با تزیینات عالی و کتیبه های متعددی مربوط به دوران سلطنت مظفرالدین شاه مزین شده و در دو سوی دیگر، اطاق وسیع مهمانخانه بیگلربیگی واقع گردیده است.

  • تکیه معاون الملک

تکیه معاون الملک یکی از بناهای به جای مانده دوره قاجاریه در کرمانشاه می باشد که کاشی های منحصر به فردش آن را از دیگر تکایای شهر متمایز می کند. این بنا در بافت قدیم شهر، در محله آبشوران قدیم و در خیابان شهید حـداد عادل واقع شـده است. که بـه دستور حسین خان معروف به معین الرعیا ساخته شده است. این بنا از سه قسمت تشکیل شده است؛ قسمت اول را حسینیه، قسمت دوم را زینبیه و قسمت سوم را عباسیه می نامند. مجموعه بنا در حدود شش متر از سطح خیابان پایین تر است به طوری که برای ورود به حسینیه باید از 17 پله بزرگ عبور کرد. در جنب پله های ورودی، سقاخانه کوچکی وجود دارد که به وسیله کاشی هایی با نقوش حضرت ابوالفضل (ع) تزیین شده است.

گور دخمه

  • گور دخمه اسحاق وند

این گوردخمه ها در 25 کیلومتری جنوب غربی هرسین، در شمال شرقی روستای ده نو واقع شده اند. نام این گوردخمه ها برگرفته از روستایی به نام اسحاق وند می باشد که در شمال این گوردخمه ها قرار گرفته است. در میان اهالی محل گوردخمه هی مورد بحث به فرهاد تاش معروف اند.

این مجموعه شامل سه گوردخمه می باشد که گوردخمه سمت راست بالاتر از دو گوردخمه دیگر قرار گرفته است. زمانی این گوردخمه ها را به دوره ماد نسبت می دادند ولی امروزه در مورد زمان ساخت آن ها اختلاف نظرهایی وجود دارد. به طوری که هرتسفلد آن ها را به دوره هخامنشی نسبت داده و معتقد است که گوردخمه وسطی قبر گئومات مغ می باشد. اگر چه عده ی دیگر نیز این گوردخمه را متعلق به دوره هخامنشی می دانند ولی در انتساب آن را به گئومات مغ بی پایه و اساس می دانند. در پژوهش های اخیر نیز این گوردخمه ها را به دوره سلوکی نسبت داده اند که در زمان اشکانیان نقش آتشدان و پیکره شخصیتی که هر دو دست هیش را بلند کرده و از پشت شیء را گرفته حجاری شده است.

  • گور دخمه برناج

این گوردخمه در 14 کیلومتری شمال غربی شهر بیستون در روستای برناج واقع شده است. اطراف این گوردخمه نیز قابی تراشیده شده است. از نظر پلان این گوردخمه داری پلانی مربع شکل است که طول هر ضلع آن 95 سانتی متر می باشد. همچنین ارتفاع اطاقک این گوردخمه از کف تا سقف آن 95 سانتی متر است.

  • گور دخمه ها دربند صحنه

دخمه های دربند در بدنه کوه شوق علی واقع در شمال شهر صحنه و سمت راست آب دربند حجاری شده است. این گوردخمه ها در بین اهالی محل به قبر کیکاوس، فرهاد تراش و گور شیرین و فرهاد معروف می باشد. در دو طرف ایوان دو ستون سنگی وجود داشته که متاسفانه تنها پایه و بخشی از ساقه آن بر جای مانده است. بر اساس بخش های باقیمانده، پایه ستون ها به شکل زنگوله برگشته می باشند. با توجه به شکل پایه ستون، نوع تراش و سقف اطاق زیرین به نظر می رسد که این گوردخمه نیز متعلق به دوره هخامنشی باشد.

سنگ هایی با خطوط پهلوی

در سرتاسر بیستون و اراضی اطراف آن، هر جا که بنا و یا چند سنگ تراشیده شده دیده می شود، یک یا چند علامت و یا خط مربوط به دوره ساسانی را بر آن ها می توان دید. مانند 427 علامت حجاری شده بر روی سنگ های به کار رفته در کاروانسرای صفوی بیستون، پل صفوی بر روی دینور آب، پل خسروی بر روی گاماسیاب، بنای کاروانسرای کهن بیستون و سنگ های پراکنده ای که در نقاط مختلف بیستون دیده می شود. این علایم به صورت علایم خانوادگی است و یا به صورت اسم افراد یا کارگاهی است که این سنگ ها را تراش داده اند.

فراتاش (فرهاد تراش)

در جهت جنوب حجاری داریوش بزرگ در کوه بیستون، دیواره حجاری شده عظیمی قرار دارد که در بین مردم به «فراتاش» و «تخت فرهاد» معروف است و گفته می شود که در حدود هزار سال بعد از داریوش، به فرمان خسرو دوم ساسانی در کوه بیستون تراشیده شده است. اهالی منطقه حجاری های فوق را کار فرهاد کوه کن می دانند و معتقدند که فرهاد در عشق شیرین زن خسرو پرویز، بدین کار سنگین تن در داده است. داستان شیرین و فرهاد الهام بخش شاعران زیادی در این مرز و بوم شده که از جمله آن می توان به مثنوی عاشقانه خسرو و شیرین نظامی گنجوی اشاره کرد. طول دیواره فراتاش 180 متر است و در هیچ نقطه ایاز ایران هیچ کوهی به این اندازه تراشیده نشده است.

کتیبه بیستون

اولین تحقیقات علمی درباره نقوش و کتیبه های بیستون در سال 1835 میلادی توسط هنری راولینسون افسر جوان انگلیسی به انجام رسید و پس از آن دانشمندان بسیاری هر یک به کشف گوشه ای از این گنجینه تاریخی نایل آمدند. متن این کتیبه که در سال 522 پیش از میلاد به دستور وی بر دل کوه حجاری شده به شرح جنگ های 5/2 ساله داریوش و مبارزات او برای رسیدن به سلطنت را تشریح می کند. بر گرداگرد نقوش بیستون، کتیبه ای به سه خط و زبان پارسی باستان، ایلامی و آکدی به گویش بابلی نو که متداول آن زمان بود، نگاشته شده است. ترجمه ایلامی کتیبه در سمت راست نقوش و نسخه دوم آن در سمت چپ به موازات کتیبه پارسی باستان و متن بابلی آن در بالای نسخه دوم ایلامی بر سینه کوه کنده شده است. کتیبه ها و ترجمه های تکمیلی اضافی نیز در اطراف دیواره تراشیده سمت راست دیده می شود. متن پارسی باستان کتیبه در 44 سطر به خط میخی زیبایی بر سطحی صیقل خورده، کنده شده است. داریوش هخامنشی در تمام کتیبه ها هر بند را با این جمله آغاز می کند: "داریوش شاه میگوید" تکرار و بیان این جمله عظمت و قدرتی خاص به سبک نگارش کتیبه داده است. داریوش در سراسر کتیبه، پیروزی خود را خواست اهورامزدا دانسته و به این ترتیب تا حدی کتیبه رنگ دینی به خود گرفته است. این مطلب به ویژه در ستون چهارم کتیبه کاملا چشمگیر است.

موزه کرمانشاه

مجموعه تکیه معاون الملک یکی از بناهای تاریخی و مذهبی دوره قاجاری است که توسط خانواده معاون الملک به وزارت فرهنگ و هنر وقت اهدا شده است. قسمت اعظم این بنا توسط میراث فرهنگی استان مرمت و بازسازی شده و سه بخش اصلی به نام های حسینیه، زینبیه و عباسیه دارد. بخش عباسیه با دیوارهای کاشی کاری و منقوش به تصاویر علما، عرفا، دانشمندان، شعرا و شاهان شامل دو طبقه است که طبقه دوم آن به موزه مردم شناسی اختصاص یافته است. طبقه اول نیز برای موزه باستان شناسی استان در نظر گرفته شده است.

 بازار کرمانشاه

یکی از بناهای مهم و جالب توجه کرمانشاه بازار بزرگ و قدیمی آن است. که بنای اولیه آن را به دوره قاجاریه نسبت می دهند. این بازار با آراستگی و طرح بسیار باشکوهی ساخته شده است. کالاهایی که در این بازار عرضه می شوند عبارتند از: لباس های رنگارنگ محلی، صنایع دستی مانند؛ گیوه، کفش، قالی، گلیم، وسایل آشپزخانه و وسایل چوبی، چرم و نمد و انواع صنایع دستبافت.

ناحیه باستانی بیستون

کوه بهستان با ارتفاع نزدیک به 2794 متر از سطح دریا در سمت راست مسیر همدان - کرمانشاه قرار دارد. این کوه در ادوار مختلف به اسامی بغستان، بگستان و بیستون نامیده شده و امروزه نیز به بیستون معروف است. بیستون در کنار شاهراه جاده باستانی ابریشم و در محل تلاقی راه های مغرب ایران قرار دارد. در این منطقه از دامنه زاگرس، سراب های فراوانی می جوشند که باعث آبادانی و توقف کاروان ها و مسافرین در ادوار مختلف شده است. ناحیه بیستون به علت اهمیت ویژه در دوره های مختلف باستانی و تاریخی، تقریبا از هر دوره تاریخی اثری در پهنه آن به جا مانده است. این آثار شناخته شده از دوره جمع آوری خوراک آغاز و به سلسله صفویه ختم می شود. اهم این آثار عبارتند از؛ غار بیستون، کتیبه بیستون، کتیبه های کوچک، نقوش داریوش، مجسمه هرکول، نقش ولگش (ولخش) پارتی، صفه تراشیده شده، شهر چمچال، کاروانسرای ایلخانی، پل صفوی، کاروانسرای صفوی، نقش میتریدات اشکانی و...

شهر باستانی چمچال

در پای کوه بیستون به فرمان سلطان محمد خدابنده اولجایتو (716 -703 ه. ق) شهری ساخته شد که به سلطان آباد چمچال یا بغداد کوچک معروف گردید. این شهر را سلاطین ایلخانی بنا نهادند تا بلکه بتوانند آن را به جای "بهار" به مرکز کردستان تبدیل کنند. در حفاری بیستون در ساحل رودخانه گاماسی آوا (گاماسیاب) بر روی دیواری از دوره ساسانی، آثاری از دوره ایلخانان کشف گردید. این آثار به دست آمده احتمالا باقیمانده شهری هستند که به چمچال معروف بوده است. آثار مغولی به دست آمده در بیستون شامل یک ساختمان بزرگ است که از لحاظ معماری دوره ایلخانیان حایز اهمیت می باشد. این بنا 13اطاق، سه ایوان و چند راهرو دارد. مصالح اصلی بنا از ملات گچ غربالی و آهک است. در بعضی از قسمت های بنا از سنگ های حجاری شده دوره ساسانی نیز استفاده شده است. این بنای دوره ایلخانی تا اواخر دوره تیموری مورد استفاده بوده ولی در زمان های بعدی متروک و مخروبه شده است.

سایر نواحی باستانی استان عبارتند از: جاده باستانی ساسانی در منطقه بیستون، شهر باستانی کامبادنه بین طاق بستان و شهر کرمانشاه، تپه منبع آب در شمال غربی کنگاور.


صنایع دستی

کرمانشاه از دیر باز یکی از مراکز صنایع دستی ایران بوده است اهم صنایع دستی سوغاتی های استان که عمدتا توسط عشایر روستاییان تولید می شود، عبارتند از:

  • قالی
  • گلیم
  • جاجیم
  • جولاریسی
  • موج
  • چیغ
  • وسایل سنتی آشپزخانه
  • لوازم چوبی
  • گیوه و کفش
  • قلمزنی
  • حکاکی
  • شیشه گری
  • حجاری
  • فلز کاری
  • نمد مالی
  • چرم سازی
  • شیرینی کاک


زبان و گویش

 

زبان اهالی کرمانشاه کردی است، زبان کردی خویشاوند نسبی زبان فارسی است زیرا اشتراک قواعد دستوری و ذخیره لغوی زبان های ایرانی نتیجه خویشاوندی نسبی آن ها است. زبان کردی که شاخه ای از زبان شمال غربی ایرانی میانه است به علت داشتن ادبیات مکتوب اهمیت خاصی دارد. با این حال نفوذ زبان های دیگر در این زبان قابل توجه است. زیرا از زبان های عربی، ارمنی، ترکی و فارسی لغات بسیار در آن راه یافته است.

سابقه تاریخی کردها و پراکندگی آنان موجب پیدایش گویش های بی شماری شده است که از جمله آن ها عبارتند از:

  • گویش کردی کلهری

این گویش کردی بیشتر در میان افراد کلهر مورد استفاده واقع می شود و مناطقی که تقریبا با این گویش سخن می گویند شامل ایلات زنگنه، سنجابی، احمدوند، بهتوری، نانکلی، پایروندها، اهالی قصرشیرین، سرپل ذهاب، قلخانی، کرندی، قلعه زنجیری های ساکن کرمانشاه، صحنه و مردم دینور است. با این تفاوت که تلفظ و لغات مردم کلهر اصیل تر و در سایر نقاط با توجه به همجواری با گویش های دیگر کلمات تغییر یافته است.

  • گویش کردی اورامی

اکثر مردم دو ایل بزرگ لهونی در منطقه اورامان جنوبی در کرمانشاه و همچنین طوایف اورامان تخت و اورامان رزاب در حوالی کردستان و نیز ایل بزرگ باجلان که تعدادی از آن ها در دشت ذهاب و بسیاری در حوالی خانقین زندگی می کنند. چندین روستا در منطقه گوران و تمامی مردم کندوله در دینور به این گویش تکلم می کنند.

  • گویش کردی سورانی

طوایف متعدد جاف جوانرود و تعدادی از طوایف مهاجرگوران، مردم دشت ذهاب و جیگیران، سراسر بخش روانسر و تیره هایی از اهالی سنجابی با این گویش سخن می گویند. این گویش شیوه ساده ای از کرمانج است.

  • گویش لکی

اهالی هرسین، طوایف کاکاوند، بالاوند، جلالوند و عثمان وند به این گویش تکلم می کنند. این گویش آمیخته ای از گویش کردی کلهری و لری است. همچنین لغاتی از گویش اورامی نیز دارد.

علاوه بر گویش های کردی، مردم کرمانشاه به زبان فارسی کرمانشاهی و مردم سنقر به زبان ترکی تکلم می کنند. لهجه فارسی کرمانشاهی خاص این دیار است. این لهجه از لحاظ ضرب المثل غنی است و واژگان کردی دگرگون شده با پرداخت در جملات فارسی کرمانشاهی، جان می گیرد و کاربرد می یابد.


روستاهای هدف گردشگری

 

نام روستا

شهرستان

شمشیر

پاوه

خانقاه

پاوه

حجیج بزرگ

پاوه

شالان

دالاهو

حریر

دالاهو

سرخه دیزه

دالاهو

ورمقان

سنقر

چرمله علیا

سنقر

پیران

سرپل ذهاب

سراب گلین

گیلانغرب

سراب هرسیم

اسلام آباد غرب

کندوله

صحنه

نجوبران

هرسین

فش

کنگاور

 

برآورد سطح، تولید و عملکرد در هکتار محصولات زراعی استان در سال زراعی 89-1388

                                                                                                                                     ((واحد: هکتار - تن - کیلوگرم))

نام محصول سطح تولید عملکرد
آبی دیم جمع آبی دیم جمع آبی دیم
غلات گندم

80842

413209

494051

325013

721698

1046711

4020,4

1746,6

جو

2803

103819

106622

13351

180955

194306

4763,2

1743

شلتوک

26

26

72

72

2770,1

ذرت دانه ای

19141

0

19141

215445

0

215445

11255,7

0
جمع

102812

517028

619840

553882

902653

1456535

- -
حبوبات نخود

10

115345

115355

5

60437

60442

537,2

524

لوبیا

60

0

60

58

0

58

972,3

0

عدس

0

1422

1422

0

718

718

0

505,1

سایر حبوبات

1353

0

1353

19519

0

19519

-

-

جمع

1423

116767

118190

19583

61155

80738

- -
محصولات صنعتی چغندرقند

8900

0

8900

384035

0

384035

43150,1

0

کلزا

987

0

987

1952

0

1952

1978

0

سایر دانه های روغنی

1772

0

1772

1812

0

1812

-

-

جمع

11659

0

11659

387800

0

387800

- -
سبزیجات سیب زمینی

415

0

415

4692

0

4692

11306,2

0

پیاز

201

0

201

5805

0

5805

28882,3

0

گوجه فرنگی

2088

0

2088

102438

0

102438

49060,6

0

سبزیجات گلخانه ای

12

0

12

955

0

955

79310,6

0

سایر سبزیجات

3000

0

3000

4635

0

4635

-

-
جمع

5716

0

5716

118525

0

118525

- -
محصولات جالیزی هندوانه

41

0

41

1520

0

1520

37073,2

0

خیار

1132

0

1132

37525

0

37525

33149,5

0

خیار گلخانه ای

12

0

12

1049

0

1049

88414,8

0

سایر محصولات جالیزی

247

0

247

326

0

326

-

-

جمع

1432

0

1432

40420

0

40420

- -
نباتات علوفه ای یونجه

1840

0

1840

17511

0

17511

9516,8

0

شبدر

317

0

317

2592

0

2592

8175,7

0

جمع

2157

0

2157

20103

0

20103

- -
سایر محصولات

3060

0

3060

4928

0

4928

- -
جمع کل

128259

633795

762054

1145240

963808

2109048

- -

 

منابع:

  1.  لوح فشرده اطلس ایران نما - موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی نمایه
  2.  آمارنامه کشاورزی در سال زراعی 89-1388 - دفتر آمار و فناوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی
  3. دانشنامه آزاد ویکی پدیا
  4. سایت جامع گردشگری ایران
  5. پایگاه خبری روستانیوز
  6. پورتال مرکز آمار ایران
  7. پورتال وزارت کشور
آخرین اخبار روستایی استان

roostanews.com
  • 48 روستای شهرستان روانسر از نعمت گاز طبیعی برخوردارند ()
  • از ظرفیت سد‌ها برای توسعه کشاورزی و شیلات گهواره استفاده شود ()
  • امدادرسانی هوایی به روستا‌های سیل‌زده کرمانشاه ()
  • برخورداری ۹۵ درصد جمعیت روستایی کرمانشاه از راه آسفالته ()
  • 271 روستای کرمانشاه سال گذشته گازدار شد ()
  • 1685واحد مسکونی روستایی سنقر به دنبال بارندگی و برف آسیب دید ()
  • افتتاح پل روستای سیل زده علی آباد گروس در شهرستان صحنه ()
  • ۴۱۰ خانه روستایی گرفتار سیلاب ()
  • قطع راه ارتباطی ۳۲ روستای استان کرمانشاه ()
  • نیروهای امدادی وعملیاتی در58 روستای سنقروکلیایی مستقر هستند ()
  • 51 اکیپ تعمیرات شرکت آبفار در روستاها در حالت آماده باش است ()
  • روستای سراب هرسم، جاذبه گردشگری منحصر به فرد ()
  • رفع مشکل شبکه آبرسانی روستاهای آسیب دیده از سیل در گیلانغرب ()
  • قطع شدن آب ۴۶ روستای کرمانشاه بر اثر سیلاب ()
  • آبرسانی سیار به 40 روستای سیل زده در دست اقدام است ()
  • یک جوان روستایی در سیلاب سرپل ذهاب غرق شد ()
  • 70 راس دام قاچاق در دالاهو کشف شد ()